🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

سهراب

❖
45 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸ - نامهٔ گژدهم به کاووس از زور سهراب، ترک دژ و رای بر خواندن رستم
چون سهراب از میدان نبرد بازگشت و شب بر دژ سپید سایه افکند، گژدهمِ کهن‌سال دبیر خویش را پیش فراخواند تا نامه‌ای به سوی کی‌کاووس، شهریار ایران، بنگارد. او پس از ثنای دادار جهان‌آفرین، پیرامون گردش شگفت‌انگیز روزگار و فرود آمدن سپاهی گران از تورانیان سخن راند؛ سپاهی به سالاری نوجوانی دوازده‌ساله که برز و بالایش از سرو سهی فراتر می‌رفت و رخسارش چون خورشید می‌درخشید. گژدهم در نامه آورد که این شگفت‌کودک پیل‌پیکر، چنان گرز و تیغ می‌چرخاند و پی‌ها می‌برد که گویی سام سوار بار دیگر پای به گیتی نهاده است. او شرح داد که چگونه هجیر دلاور تا به میدان تاخت، سهراب در دم او را چون پری از پشت زین بربود و اکنون هجیر در بند او اسیر است. گژدهم به کاووس‌شاه هشدار داد که اگر شهریار ایران بی‌درنگ سپاهی گران برنمی‌انگیزد، هیچ‌کس را توان ایستادگی در برابر این بلای ناگهانی نخواهد بود و دژها یکی پس از دیگری فروریزند.

چون نامه ختوم و ممهور گشت، گژدهم فرستاده‌ای چالاک را برگزید تا پیش از برآمدن سپیدهٔ صبح، نهمار و پنهانی نامه را به پایتخت ایران برساند. آن‌گاه خود فرمان داد تا بنه بربندند و پنهان از چشم تورانیان، از راه‌های مخفی و کوره-راه‌های کوهستان، دژ سپید را رها کرده و روی به سوی دل ایران‌زمین نهادند. چون خورشید بر فراز کوه‌ساران دمید، سهراب نیزه‌به‌دست بر باره نشست و به سوی دژ آمد، اما دژ را تهی از رزم‌آوران یافت. ساکنان باقی‌مانده در دژ، زاری‌کنان درها را گشودند و به زنهار او درآمدند.

از سوی دیگر، چون فرستادهٔ گژدهم به درگاه خسرو رسید و نامه بر کاووس‌شاه خوانده شد، بیمی سهمگین بر دل شهریار نشست. او بزرگان و نامداران لشکر—چون طوس، گودرز کشواد، گیو، گرگین، بهرام و فرهاد—را گرد آورد و داستانِ این اژدهای نوظهور را بازگفت. سران و پهلوانان ایران پس از رای‌زنی به این نتیجه رسیدند که در سراسر گیتی، هیچ‌کس جز رستم جهان‌پهلوان را توان هم‌آوردی با چنین گردی نیست. پس هم‌داستان شدند که گیو بی‌درنگ شتابان به زابلستان تازد و رستم پیلتن را برای نجات تاج‌وتخت کیانیان و پشتوانهٔ سپاه ایران به درگاه شاه فراخواند.
#1
چو برگشت سهراب گژدهم پیر
✦
بیاورد و بنشاند مردی دبیر
#2
یکی نامه بنوشت نزدیک شاه
✦
برافگند پوینده مردی به راه
#3
نخست آفرین کرد بر کردگار
✦
نمود آنگهی گردش روزگار
#4
که آمد بر ما سپاهی گران
✦
همه رزم جویان کندآوران
#5
یکی پهلوانی به پیش اندرون
✦
که سالش ده و دو نباشد فزون
#6
به بالا ز سرو سهی برترست
✦
چو خورشید تابان بدو پیکرست
#7
برش چون بر پیل و بالاش برز
✦
ندیدم کسی را چنان دست و گرز
#8
چو شمشیر هندی به چنگ آیدش
✦
ز دریا و از کوه تنگ آیدش
#9
چو آواز او رعد غرنده نیست
✦
چو بازوی او تیغ برنده نیست
#10
هجیر دلاور میان را ببست
✦
یکی بارهٔ تیزتگ برنشست
#11
بشد پیش سهراب رزم‌آزمای
✦
بر اسپش ندیدم فزون زان به پای
#12
که بر هم زند مژه را جنگ‌جوی
✦
گراید ز بینی سوی مغز بوی
#13
که سهرابش از پشت زین برگرفت
✦
برش ماند زان بازو اندر شگفت
#14
درست‌ست و اکنون به زنهار اوست
✦
پراندیشه جان از پی کار اوست
#15
سواران ترکان بسی دیده‌ام
✦
عنان پیچ زین‌گونه نشنیده‌ام
#16
مبادا که او در میان دو صف
✦
یکی مرد جنگ‌آور آرد بکف
#17
بران کوه بخشایش آرد زمین
✦
که او اسپ تازد برو روز کین
#18
عنان‌دار چون او ندیدست کس
✦
تو گفتی که سام سوارست و بس
#19
بلندیش بر آسمان رفته گیر
✦
سر بخت گردان همه خفته گیر
#20
اگر خود شکیبیم یک چند نیز
✦
نکوشیم و دیگر نگوییم چیز
#21
اگر دم زند شهریار زمین
✦
نراند سپاه و نسازد کمین
#22
دژ و باره گیرد که خود زور هست
✦
نگیرد کسی دست او را به دست
#23
که این باره را نیست پایاب اوی
✦
درنگی شود شیر زاشتاب اوی
#24
چو نامه به مهر اندر آمد به شب
✦
فرستاده را جست و بگشاد لب
#25
بگفتش چنان رو که فردا پگاه
✦
نبیند ترا هیچکس زان سپاه
#26
فرستاد نامه سوی راه راست
✦
پس نامه آنگاه بر پای خاست
#27
بنه برنهاد و سراندر کشید
✦
بران راه بی‌راه شد ناپدید
#28
سوی شهر ایران نهادند روی
✦
سپردند آن بارهٔ دژ بدوی
#29
چو خورشید بر زد سر از تیره‌کوه
✦
میان را ببستند ترکان گروه
#30
سپهدار سهراب نیزه بدست
✦
یکی بارکش باره‌ای برنشست
#31
سوی باره آمد یکی بنگرید
✦
به باره درون بس کسی را ندید
#32
بیامد در دژ گشادند باز
✦
ندیدند در دژ یکی رزمساز
#33
به فرمان همه پیش او آمدند
✦
به جان هرکسی چاره‌جو آمدند
#34
چو نامه به نزدیک خسرو رسید
✦
غمی شد دلش کان سخنها شنید
#35
گرانمایگان را ز لشکر بخواند
✦
وزین داستان چندگونه براند
#36
نشستند با شاه ایران به هم
✦
بزرگان لشکر همه بیش و کم
#37
چو طوس و چو گودرز کشواد و گیو
✦
چو گرگین و بهرام و فرهاد نیو
#38
سپهدار نامه بر ایشان بخواند
✦
بپرسید بسیار و خیره بماند
#39
چنین گفت با پهلوانان براز
✦
که این کار گردد به ما بر دراز
#40
برین سان که گژدهم گوید همی
✦
از اندیشه دل را بشوید همی
#41
چه سازیم و درمان این کار چیست
✦
از ایران هم آورد این مرد کیست
#42
بر آن برنهادند یکسر که گیو
✦
به زابل شود نزد سالار نیو
#43
به رستم رساند از این آگهی
✦
که با بیم شد تخت شاهنشهی
#44
گو پیلتن را بدین رزمگاه
✦
بخواند که اویست پشت سپاه
#45
نشست آنگهی رای زد با دبیر
✦
که کاری گزاینده بد ناگزیر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: