🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

رزم کاووس با شاه هاماوران

❖
21 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۲ - گریختن افراسیاب از کمند رستم، پیروزی هفت یل و بازگشت به دربار کاووس
تهمتن رستم، پهلوان خرد و زور، رخش آتش‌گهر خویش را برانگیخت و پی‌درپی پس‌پشت افراسیاب کینه‌توز شتافت. او اسب خویش را نوید داد که امروز باید کار را یکسره کند و دشت را از خون دشمنان به رنگ مرجان درآورد. رخش پرشتاب چون صاعقه از جای برکند، چنان‌که پنداری از پهلوهایش بال رسته است. رستم کمند کیانی را از فتراک گشود و تاب داد و بر گردن و شانه سپهدار ترکان افکند. اما افراسیاب با زیرکی سر و یال فرود آورد و اسب بادپایش چون آتش برجهید، تا حلقه‌ی کمند نگریزد و شاه توران، با دهانی خشک از ترس و تنی غرق در عرق رنج، از چنگال تهمتن رست.

با گریختن افراسیاب، بنیاد سپاه توران فروپاشید. دو بهره از سپاهیانش هرگز به خرگاه خویش بازنگشتند؛ یا بر خاک افتاده، یا خسته و نالان به بند اسارت درآمدند. اسبان زرین‌ستام، ترگ‌ها و شمشیرهای با نیام زرین و زر و گوهر بی‌شمار به دست دلاوران ایران افتاد. هیچ‌کس کلاه از سر کشته‌ای برنتافت و برگشتگان را دنبال نکرد، چراکه ایرانیان از دشت نبرد به نخچیرگاه بازآمدند و از تمام نعمت‌های گیتی بی‌نیاز گشتند. نامه‌ای از فتح نمایان و سلامت پهلوانان — که تنها زواره از اسب افتاده بود و بس — به نزد کاووس‌شاه فرستادند. دو هفته در آن دشت فرخنده به شادمانی و کامرانی بپرداختند و در روز سوم هفته به دربار شهریار برگشتند. چنین است رسم سرای سپنج که روزی به شادمانی گذرد و روزی به رنج، و خردمند دلبسته این جهان گذران نمی‌شود. و بدین گونه داستان این نبرد پایان یافت تا سرود رزم رستم و سهراب طنین‌انداز گردد.
#1
تهمتن برانگیخت رخش از شتاب
✦
پس پشت جنگ آور افراسیاب
#2
چنین گفت با رخش کای نیک یار
✦
مکن سستی اندر گه کارزار
#3
که من شاه را بر تو بی‌جان کنم
✦
به خون سنگ را رنگ مرجان کنم
#4
چنان گرم شد رخش آتش گهر
✦
که گفتی برآمد ز پهلوش پر
#5
ز فتراک بگشاد رستم کمند
✦
همی خواست آورد او را ببند
#6
به ترک اندر افتاد خم دوال
✦
سپهدار ترکان بدزدید یال
#7
و دیگر که زیر اندرش بادپای
✦
به کردار آتش برآمد ز جای
#8
بجست از کمند گو پیلتن
✦
دهن خشک وز رنج پر آب تن
#9
ز لشکر هرانکس که بد جنگ‌ساز
✦
دو بهره نیامد به خرگاه باز
#10
اگر کشته بودند اگر خسته تن
✦
گرفتار در دست آن انجمن
#11
ز پرمایه اسپان زرین ستام
✦
ز ترگ و ز شمشیر زرین نیام
#12
جزین هرچه پرمایه‌تر بود نیز
✦
به ایرانیان ماند بسیار چیز
#13
میان بازنگشاد کس کشته را
✦
نجستند مردان برگشته را
#14
بدان دشت نخچیر باز آمدند
✦
ز هر نیکویی بی‌نیاز آمدند
#15
نوشتند نامه به کاووس شاه
✦
ز ترکان وز دشت نخچیرگاه
#16
وزان کز دلیران نشد کشته کس
✦
زواره ز اسپ اندر افتاد و بس
#17
بران دشت فرخنده بر پهلوان
✦
دو هفته همی بود روشن‌روان
#18
سیم را به درگاه شاه آمدند
✦
به دیدار فرخ کلاه آمدند
#19
چنین است رسم سرای سپنج
✦
یکی زو تن آسان و دیگر به رنج
#20
برین و بران روز هم بگذرد
✦
خردمند مردم چرا غم خورد
#21
سخنهای این داستان شد به بن
✦
ز سهراب و رستم سرایم سخن

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: