سرگذشت و جایگاه در حماسه

شاهزاده دلاور کلات، فرزند سیاوش و جریره و برادر ناتنی کی‌خسرو. او مظلومانه و بی‌گناه در دژ کلات به دست طوس و سپاهیان ایران کشته شد؛ مأموریتی که یاد و سوگ او کی‌خسرو و کل سپاه ایران را در اندوه و پشیمانی عمیق فرو برد.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

فرود آمد از تخت ویله کنان / زنان بر سر و موی و رخ را کَنان

معنی: موئیه‌کنان از تخت فرود آمد، بر سر و روی خود می‌زد و موی و رخسار می‌کند.

کیومرث • بخش ۱ - پادشاهی کیومرث سی سال بود بیت #264

سر سال نو هرمز فرودین / بر آسوده از رنج روی زمین

معنی: در آغاز سال نو و روز اول فروردین (روز هرمز)، تمام روی زمین از درد و رنج آسوده شده بود.

جمشید • بخش ۱ - پادشاهی جمشید هفتصد سال بود بیت #434

نیاورد کشتی نگهبان رود / نیامد بگفت فریدون فرود

معنی: نگهبان رود کشتی را نیاورد و به سخن و فرمان فریدون اعتنایی نکرد.

ضحاک • بخش ۹ - سفر فریدون و سپاهش از اروندرود تا بیت‌المقدس پایتخت ضحاک بیت #855

فریدون ز بالا فرود آورید / که آن جز به نام جهاندار دید

معنی: فریدون آن طلسم را از فراز فرود آورد و در هم شکست، چرا که پیروزی را جز به نام پروردگار گیتی ندید.

ضحاک • بخش ۱۰ - آزاد شدن دختران جمشید از بند ضحاک به دست فریدون بیت #880

نه از تخت یاد و نه جان ارجمند / فرود آمد از بام کاخ بلند

معنی: بی‌آنکه یادِ تخت یا جانِ گرامی‌اش کند، از بامِ کاخ بلند فرود آمد.

ضحاک • بخش ۱۲ - بند کردن فریدون، ضحاک را بیت #999

چو آیی به کاخ فریدون فرود / نخستین ز هر دو پسر ده درود

معنی: چون به کاخ فریدون فرود آمدی، نخست از سوی هر دو پسرش بر او درود بفرست.

فریدون • بخش ۶ - کینهٔ سلم و تور ایرج را بیت #1271

فرود آمد از پای سرو سهی / گسست آن کمرگاه شاهنشهی

معنی: آن سرو بلند بالا از پای درآمد و کمرگاه شاهنشاهی گسسته شد.

فریدون • بخش ۱۰ - کشته شدن ایرج بیت #1457

فرود آمد از تخت سام سوار / به پرده درآمد سوی نو بهار

معنی: سام سوارکار از تخت فرود آمد و برای دیدن نوزاد به پرده‌سرا وارد شد.

منوچهر • بخش ۲ - داستان زاده شدن زال نوزاد سپیدموی سام بیت #2000

فرود آمد از ابر سیمرغ و چنگ / بزد برگرفتش از آن گرم سنگ

معنی: سیمرغ از میان ابرها فرود آمد و با چنگال خویش او را از روی سنگ گرم برداشت.

منوچهر • بخش ۲ - داستان زاده شدن زال نوزاد سپیدموی سام بیت #2023

فرود آمد از کوه و بالای خواست / همان جامهٔ خسرو آرای خواست

معنی: از کوه فرود آمد، اسبی بلندبالا خواست و جامه و آراسته‌ای شاهانه طلب کرد.

منوچهر • بخش ۲ - داستان زاده شدن زال نوزاد سپیدموی سام بیت #2096

بر آن دشت هامون فرود آمدند / بخفتند و یکبار دم بر زدند

معنی: بر آن دشتِ هموار فرود آمدند، به خواب رفتند و لختی استراحت کردند.

منوچهر • بخش ۲ - داستان زاده شدن زال نوزاد سپیدموی سام بیت #2102

فرود آمد از باره سام سوار / گرفتند مر یک‌دگر را کنار

معنی: سام پهلوان از اسب فرود آمد و آن دو یکدیگر را گرم در آغوش کشیدند.

منوچهر • بخش ۳ - بازگشت زال از پیش سیمرغ و بزرگداشت او بیت #2113

فرود آمد و تخت را داد بوس / ببستند بر کوههٔ پیل کوس

معنی: سام پایین آمد و تخت شاهی را بوسید، و کوسِ جنگی را بر پشت پیل بستند.

منوچهر • بخش ۳ - بازگشت زال از پیش سیمرغ و بزرگداشت او بیت #2173

مه فرودین و سر سال بود / لب رود لشکرگه زال بود

معنی: ماه فروردین و آغاز سال نو بود و ساحل رودخانه محل برپایی لشکرگاه زال بود.

منوچهر • بخش ۷ - رفتن پنج ندیمهٔ رودابه به باغ سام و وصف کردن زیبایی رودابه سام را بیت #2361

ز پروازش آورد گردان فرود / چکان خون و وشی شده آب رود

معنی: پرنده را از پرواز به خاک افکند، در حالی که خون از آن می‌چکید و آب رود سرخ می‌شد.

منوچهر • بخش ۷ - رفتن پنج ندیمهٔ رودابه به باغ سام و وصف کردن زیبایی رودابه سام را بیت #2370

فرود آمد از بام کاخ بلند / به دست اندرون دست شاخ بلند

معنی: از بام کاخ بلند فرود آمدند، در حالی که دست در دست آن شاخسار بلندقامت داشت.

منوچهر • بخش ۹ - رفتن زال به دیدار رودابه و انداختن رودابه کمند گیسو زال را بیت #2504

ز بالا کمند اندر افگند زال / فرود آمد از کاخ فرخ همال

معنی: زال طناب و کمند را از بالای کاخ به پایین انداخت و آن پهلوان خجسته و مبارک از کاخ فرود آمد.

منوچهر • بخش ۹ - رفتن زال به دیدار رودابه و انداختن رودابه کمند گیسو زال را بیت #2527

فرود آمد و خاک را بوس داد / بسی از جهان آفرین کرد یاد

معنی: از اسب پیاده شد، زمین را بوسید و آفرینندهٔ جهان را فراوان یاد و ثنا گفت.

منوچهر • بخش ۱۰ - نامهٔ زال به پدرش و درخواست اجازه برای وصلت با رودابه بیت #2623

سپهدار بگشاد از نامه بند / فرود آمد از تیغ کوه بلند

معنی: سپهسالار (سام) بندِ نامه را گشود و از قلهٔ کوه بلند فرود آمد.

منوچهر • بخش ۱۰ - نامهٔ زال به پدرش و درخواست اجازه برای وصلت با رودابه بیت #2625

فرود آمد از باره سام سوار / هم اندر زمان زال را داد بار

معنی: سام سوار از اسب فرود آمد و در همان دم به زال اجازه باریابی داد.

منوچهر • بخش ۱۵ - رفتن زال نزد سام، شکایت از پدر و نوشتن نامهٔ شفاعت به شاه بیت #2909

فرود آمد از اسپ سیندخت و رفت / به پیش سپهبد خرامید تفت

معنی: سیندخت از اسب پیاده شد و با شتاب و وقار به پیشگاه سپهبد خرامید.

منوچهر • بخش ۱۷ - آمدن سیندخت نزد سام با هدایا و شفاعت برای کابل و پذیرش وصلت زال و رودابه بیت #3067

فرود آمد از باره بوسید خاک / بگفت آن کجا دید و بشنید پاک

معنی: زال از اسب فرود آمد، زمین را بوسید و تمام آنچه را که دیده و شنیده بود به تمامی بازگو کرد.

منوچهر • بخش ۲۳ - بازگشت زال نزد سام، گفتگو دربارهٔ پیمان سیندخت و حرکت به سوی کابل بیت #3339

همی رفت ازین گونه تا پیش سام / فرود آمد از اسپ و بگذارد گام

معنی: مهراب به همین گونه پیش رفت تا به نزد سام رسید؛ از اسب فرود آمد و گام فرانهاد.

منوچهر • بخش ۲۴ - ورود سام و زال به کابل، جشن عروسی زال و رودابه و سپردن پادشاهی به زال بیت #3365

نبد کهتر از مهتران بر فرود / نشسته چنان چون بود تار و پود

معنی: هیچ کهتری فروتر از مهتران قرار نگرفت و همگان چون پود و تارِ پارچه در کنار هم آراسته نشستند.

منوچهر • بخش ۲۶ - زادن رستم، نام‌گذاری او، فرستادن پیکرش نزد سام و رشد شگفت‌انگیز کودک بیت #3470

فرود آمد از باره مهراب و زال / بزرگان که بودند بسیار سال

معنی: مهراب و زال و همه بزرگان کهنسال از اسب‌های خویش فرود آمدند.

منوچهر • بخش ۲۷ - آمدن سام برای دیدار رستم، جشن و پندهای پدرانه و بازگشت او به باختر بیت #3510

وزان پس فرود آمد از پیل مست / سپهدار بگرفت دستش بدست

معنی: سپس رستم از فیل مست فرود آمد و سام سپهدار دست او را در دست خویش گرفت.

منوچهر • بخش ۲۷ - آمدن سام برای دیدار رستم، جشن و پندهای پدرانه و بازگشت او به باختر بیت #3520

بگفت و فرود آمد آبش بروی / همی زار بگریست نوذر بروی

معنی: این را گفت و اشک از چشمانش فروریخت، و نوذر نیز بر او زار زار گریست.

منوچهر • بخش ۲۸ - درگذشت منوچهر و پندهای او به نوذر دربارهٔ پادشاهی و آینده بیت #3592

ابر سام یل باد چندان درود / که آید همی ز ابر باران فرود

معنی: و بر سام دلیر چندان درود باد که باران از ابر فرو می‌بارد.

پادشاهی نوذر • بخش ۱ - به تخت نشستن نوذر، بیدادگری او و میانجی‌گری سام برای بازگرداندن داد بیت #3610

به پیش سراپرده آمد فرود / ز مهراب دادش فراوان درود

معنی: در برابر سراپرده‌ی او فرود آمد و درودهای فراوان مهراب را به وی ابلاغ کرد.

پادشاهی نوذر • بخش ۹ - حملهٔ شماساس و خزروان به زابلستان و چاره‌جویی مهراب برای فریب ترکان و هشدار به زال بیت #3952

که ما میزبانیم و مهمان ما / فرود آی ایدر به فرمان ما

معنی: و گفتند: «ما میزبانیم و تو مهمان ما هستی؛ به فرمان ما در این بزم فرود آی،

پادشاهی گرشاسپ • بخش ۵ - دیدار رستم با کیقباد در البرزکوه و آگاهی او از خواب شاه و بازگشت هر دو به ایران پس از شکست قلون بیت #4321

گر آیی فرود و خوری نان ما / بیفروزی از روی خود جان ما

معنی: اگر پیاده شوی و از نان و سفرهٔ ما بخوری و با دیدارت جان ما را روشن سازی،

پادشاهی گرشاسپ • بخش ۵ - دیدار رستم با کیقباد در البرزکوه و آگاهی او از خواب شاه و بازگشت هر دو به ایران پس از شکست قلون بیت #4329

چو بشنید رستم فرو برد سر / به خدمت فرود آمد از تخت زر

معنی: چون رستم این سخن را بشنید، سر تعظیم فرود آورد و به رسم خدمت از تخت زرین پایین آمد،

پادشاهی گرشاسپ • بخش ۵ - دیدار رستم با کیقباد در البرزکوه و آگاهی او از خواب شاه و بازگشت هر دو به ایران پس از شکست قلون بیت #4346

کجا بد علفزار و آب روان / فرود آمد آن جایگه پهلوان

معنی: در هر کجا که سبزه و آب روانی پدیدار می‌شد، آن پهلوان در آنجا فرود می‌آمد و آسایش می‌جست.

پادشاهی گرشاسپ • بخش ۵ - دیدار رستم با کیقباد در البرزکوه و آگاهی او از خواب شاه و بازگشت هر دو به ایران پس از شکست قلون بیت #4383

دی و بهمن و آذر و فرودین / همیشه پر از لاله بینی زمین

معنی: در دی و بهمن و آذر و فروردین، زمین آن دیار را همواره پر از لاله‌های سرخ می‌بینی.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۱ - وسوسهٔ دیو رامشگر و تصمیم کاووس برای لشکرکشی به مازندران و فراخواندن زال بیت #4621

فرود آمد از باره زین برگرفت / به غرم و بنان اندر آمد شگفت

معنی: از اسب فرود آمد، زین برکشید و شگفت‌زده به خوردنِ نان و گوشتِ بریان مشغول شد.

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران • بخش ۸ - خان چهارم رستم: رویارویی با زن جادو و کشتن او بیت #4992

فرود آمد الکوس تنگ از برش / همی خواست از تن بریدن سرش

معنی: الکوس شتابان کنار او از اسب فرود آمد و می‌خواست سرش را از تن جدا کند.

رزم کاووس با شاه هاماوران • بخش ۱۱ - نبرد هفت یل با افراسیاب، کشتن الکوس توسط رستم و شکست تورانیان بیت #6092

فرود آرد از ابر پران عقاب / نتابد به تندی بر او آفتاب

معنی: عقاب پران را از میان ابرها به زیر می‌آورد و تندی آفتاب جهان‌سوز بر او کاری نخواهد بود.

سهراب • بخش ۴ - شب دیدار رستم و تهمینه، پیمان ازدواج و سپردن مهره بیت #6234

فرود آمد از دژ به کردار شیر / کمر بر میان بادپایی به زیر

معنی: چون شیری ژیان از دژ فرود آمد، کمر رزم بر بست و بر اسب بادپا نشست.

سهراب • بخش ۷ - نبرد گردآفرید با سهراب، آشکار شدن روی و موی و رهایی به فریب در دژ بیت #6333

به تنگی نداد ایچ سهراب دل / فرود آمد از باره شاداب دل

معنی: سهراب اصلاً دلتنگ و هراسان نشد و با دلی شاداب و خرم از بالای دژ فرود آمد.

سهراب • بخش ۱۱ - رسیدن سپاه کاووس به در دژ، بیم هومان و بی‌پروایی سهراب و می نوشیدن او بیت #6604

که او بود بر زین و نیزه بدست / چو گرگین فرود آمد او برنشست

معنی: هنگامی که طوس بر زین بود و نیزه در دست داشت، همچون گرگین فرود آمد و باز برنشست.

سهراب • بخش ۱۶ - شب پیش از نبرد فردا: گزارش رستم از زور سهراب و وصیت به زواره بیت #6892