🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران

❖
30 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۸ - خان چهارم رستم: رویارویی با زن جادو و کشتن او
چون رستم از سپاس و آفرینِ کردگار فارغ آمد، بر رخش گلگون نشست و راهِ پر پیچ‌ و خمِ منزلِ جادوان را در پیش گرفت. همی‌پیمود آن راهِ دراز و دشوار را تا آن‌گاه که خورشیدِ تابان از میان آسمان بگراست. ناگاه در میان دشت، درختان و گیاهانِ شاداب و آبِ روان پدیدار شد؛ جایی خرم و دلپذیر چون جایگاهِ جوانان. بر سر چشمه‌ای که چون چشمِ تذروان زلال بود، خوانی گشوده دید با جامی زرین پر از می، نان و گوشتِ بریانِ گور، و نمکدان و ریچال در پیرامون آن. این خوانِ جادوان بود که با نزدیک شدنِ پهلوان، دیوان از بیمِ او ناپدید شده بودند.

رستم از باره فرود آمد، زین برکشید و بر سر آن چشمهٔ فرخنده بنشست. نان و گوشت بخورد و جامی زرین پر از می برکشید. در کنار خوان، تنبوری یافت؛ بیابان را ناگاه چون خانهٔ سور و شادی دید. پهلوان تنبور را در بر گرفت، رود بنواخت و سرودِ مویه و تنهایی سر داد: که رستم پهلوانی آواره و شوربخت است که جامِ روزگارش همواره پر از غم است؛ به جای بزم و گلزار، کوه و بیابان بوستانِ اوست و پیکار با شیر و اژدهای سهمگین سرنوشتِ او.

این نغمهٔ دلاویز و بانگِ رود به گوشِ زنِ جادو رسید. او خود را به چهرهٔ بتِ زیبارویی بسان بهار بیاراست و پر از رنگ و بوی بر رستم درآمد و نزدِ او بنشست. تهمتن از دیدنِ آن ماهرو شادمان شد و یزدان را سپاس گفت که در دشتِ مازندران خوانی چنین با جام و میگساری جوان نصیبش کرده است. اما رستم نمی‌دانست که این نگارِ فریبنده، اهریمنی جادوباز است. رستم جامی از می به دستِ پری‌رخ داد و نامِ دادارِ نیکی‌دهش را بر زبان راند. تا نامِ خدای مهر برآمد، دگرگونی در سیمای جادو پدیدار شد؛ روانش تابِ نیایش نداشت و زبانش از ثنای یزدان فروماند و چهره‌اش چون دود سیاه گشت. رستم هشیار شد، کمندِ کیانی به باد اندر افکند و گردنِ جادو را به بند درآورد. جادو به هیبتِ پیری گنده و پرآژنگ درآمد. رستم خنجرِ آبدار برکشید و او را از میان به دو نیم کرد و دلِ جادوانِ مازندران را پر از بیم و هراس ساخت.
#1
چو از آفرین گشت پرداخته
✦
بیاورد گلرنگ را ساخته
#2
نشست از بر زین و ره برگرفت
✦
خم منزل جادو اندر گرفت
#3
همی رفت پویان به راه دراز
✦
چو خورشید تابان بگشت از فراز
#4
درخت و گیا دید و آب روان
✦
چنان چون بود جای مرد جوان
#5
چو چشم تذروان یکی چشمه دید
✦
یکی جام زرین برو پر نبید
#6
یکی غرم بریان و نان از برش
✦
نمکدان و ریچال گرد اندرش
#7
خور جادوان بد چو رستم رسید
✦
از آواز او دیو شد ناپدید
#8
فرود آمد از باره زین برگرفت
✦
به غرم و بنان اندر آمد شگفت
#9
نشست از بر چشمه فرخنده‌پی
✦
یکی جام زر دید پر کرده می
#10
ابا می یکی نیز تنبور یافت
✦
بیابان چنان خانهٔ سور یافت
#11
تهمتن مر آن را به بر در گرفت
✦
بزد رود و گفتارها برگرفت
#12
که آواره و بد نشان رستم است
✦
که از روز شادیش بهره غم است
#13
همه جای جنگست میدان اوی
✦
بیابان و کوهست بستان اوی
#14
همه جنگ با شیر و نر اژدهاست
✦
کجا اژدها از کفش نا رهاست
#15
می و جام و بویا گل و میگسار
✦
نکردست بخشش ورا کردگار
#16
همیشه به جنگ نهنگ اندر است
✦
و گر با پلنگان به جنگ اندر است
#17
به گوش زن جادو آمد سرود
✦
همان نالهٔ رستم و زخم رود
#18
بیاراست رخ را بسان بهار
✦
وگر چند زیبا نبودش نگار
#19
بر رستم آمد پر از رنگ و بوی
✦
بپرسید و بنشست نزدیک اوی
#20
تهمتن به یزدان نیایش گرفت
✦
ابر آفرینها فزایش گرفت
#21
که در دشت مازندران یافت خوان
✦
می و جام، با میگسار جوان
#22
ندانست کاو جادوی ریمنست
✦
نهفته به رنگ اندر اهریمنست
#23
یکی طاس می بر کفش برنهاد
✦
ز دادار نیکی دهش کرد یاد
#24
چو آواز داد از خداوند مهر
✦
دگرگونه‌تر گشت جادو به چهر
#25
روانش گمان نیایش نداشت
✦
زبانش توان ستایش نداشت
#26
سیه گشت چون نام یزدان شنید
✦
تهمتن سبک چون درو بنگرید
#27
بینداخت از باد خم کمند
✦
سر جادو آورد ناگه ببند
#28
بپرسید و گفتش چه چیزی بگوی
✦
بدان‌گونه کت هست بنمای روی
#29
یکی گنده پیری شد اندر کمند
✦
پر آژنگ و نیرنگ و بند و گزند
#30
میانش به خنجر به دو نیم کرد
✦
دل جادوان زو پر از بیم کرد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: