🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران

❖
37 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - خان دوم رستم: تشنگی در بیابان، هدایت توسط میش و یافتن چشمه
پس از گذشتن از خان اول، رستم راهی کویر سوزان و بیابانی بی‌آب‌وعلف گردید که گذشتن از آن ناگزیر بود. گرمای طاقت‌فرسا و تشنگی جانکاه، تاب‌وتمان از هوشیاری رخش و زبان گویای پهلوان ربود. رستم که پیکر پیلوارش از تف آفتاب می‌سوخت، ژوبین در دست از اسب پیاده شد و تلوتلوخوران همچون مستان بر خاک سوزان گام برداشت. زبانش از شدت عطش چاک‌چاک شده بود و مرگ را در چند قدمی خود می‌دید. در آن حالت زار، روی به سوی آسمان کرد و با ناله‌ای سوزناک به درگاه داور دادگر پناه برد؛ از یزدان خواست که اگر رنج او موجب خشنودی اوست، پاداشش را در سرای باقی عطایش کند و او را تندرست دارد تا کاووس‌شاه و سپاه ایران را از بند دیوان مازندران برهاند.

همان‌دم که رستم مأیوس بر خاک گرم افتاده بود، عنایت ایزدی متجلی شد و میشی کوهی و نیکوسرین از پیش روی او بپیمود. رستم از گذر آن میش در بیابان خشک، دریافت که باید در آن نزدیکی آبشخوری باشد. او گام‌هایش را استوار ساخت، شمشیر بر دست گرفت و با مهار رخش، به دنبال میش روانه شد. میش پیشرو او را به چشمه‌ای زلال و روشن رهنما گردید. رستم از شوق سر بر آسمان برداشت، یزدان پاک را سپاس گفت که بنده‌اش را در تنگنا رها نساخته و آن میش بیابانی را فرشته نجاتش کرده است. پهلوان بر آن میش درودها فرستاد و دعا کرد که از گزند یوزان و تیر صیادان در امان باشد.

آنگاه رستم تن و باره خویش را در آب زلال بشست تا چون خورشید تابناک شد. سپس کمربند رزم بست، ترکش را از تیر پر کرد و گوری به درشتی پیل شکار نمود. آتشی بزرگ برافروخت، گوشت شکار را برشته ساخت و پس از خوردن، استخوان‌هایش را در خاک پنهان نمود. وی بار دیگر از چشمه سیراب شد و چون خستگی بر او چیره گشت، رو به رخش کرد و او را سخت اندرز داد که از این پس به تنهایی با دیوان و شیران نبرد نکند و هنگام پیدایش دشمن، او را از خواب بیدار سازد. سپس پهلوان بیاسود و تا نیمه‌شب، رخش پاسدار خواب او بود.
#1
یکی راه پیش آمدش ناگزیر
✦
همی‌رفت بایست بر خیره خیر
#2
پی اسپ و گویا زبان سوار
✦
ز گرما و از تشنگی شد ز کار
#3
پیاده شد از اسپ و ژوپین به دست
✦
همی‌رفت پویان به کردار مست
#4
همی‌جست بر چاره جستن رهی
✦
سوی آسمان کرد روی آنگهی
#5
چنین گفت کای داور دادگر
✦
همه رنج و سختی تو آری به سر
#6
گرایدونک خشنودی از رنج من
✦
بدان گیتی آگنده کن گنج من
#7
بپویم همی تا مگر کردگار
✦
دهد شاه کاووس را زینهار
#8
هم ایرانیان را ز چنگال دیو
✦
گشاید بی‌آزار گیهان خدیو
#9
گنه‌کار و افگندگان تواند
✦
پرستنده و بندگان تواند
#10
تن پیلوارش چنان تفته شد
✦
که از تشنگی سست و آشفته شد
#11
بیفتاد رستم بر آن گرم خاک
✦
زبان گشته از تشنگی چاک چاک
#12
همانگه یکی میش نیکوسرین
✦
بپیمود پیش تهمتن زمین
#13
ازان رفتن میش اندیشه خاست
✦
به‌دل گفت که‌آبشخور این کجاست
#14
همانا که بخشایش کردگار
✦
فراز آمده‌ست اندرین روزگار
#15
بیفشارد شمشیر بر دست راست
✦
به زور جهان‌دار بر پای خاست
#16
بشد بر پی میش و تیغش به چنگ
✦
گرفته به دست دگر پالهنگ
#17
به ره بر یکی چشمه آمد پدید
✦
چو میش سراور بدانجا رسید
#18
تهمتن سوی آسمان کرد روی
✦
چنین گفت کای داور راستگوی
#19
هرانکس که از دادگر یک خدای
✦
بپیچد نیارد خرد را به جای
#20
برین چشمه آبشخور میش نیست
✦
همان غُرم دشتی مرا خویش نیست
#21
به جایی که تنگ اندر آید سخن
✦
پناهت به جز پاک یزدان مکن
#22
بران غرم بر آفرین کرد چند
✦
که از چرخ گردان مبادت گزند
#23
گیا بر در و دشت تو سبز باد
✦
مباد از تو هرگز دل یوز شاد
#24
ترا هرک یازد به تیر و کمان
✦
شکسته کمان باد و تیره گمان
#25
که زنده شد از تو گو پیلتن
✦
وگرنه پراندیشه بود از کفن
#26
که در سینهٔ اژدهای بزرگ
✦
نگنجد بماند به چنگال گرگ
#27
شده پاره پاره کنان و کشان
✦
ز رستم به دشمن رسیده نشان
#28
روانش چو پردخته شد ز آفرین
✦
ز رخش تگاور جدا کرد زین
#29
همه تن بشستش بران آب پاک
✦
به کردار خورشید شد تابناک
#30
چو سیراب شد ساز نخچیر کرد
✦
کمر بست و ترکش پر از تیر کرد
#31
بیفگند گوری چو پیل ژیان
✦
جدا کرد ازو چرم پای و میان
#32
چو خورشید تیز آتشی برفروخت
✦
برآورد ز آب اندر آتش بسوخت
#33
بپردخت ز آتش به خوردن گرفت
✦
به خاک استخوانش سپردن گرفت
#34
سوی چشمهٔ روشن آمد بر آب
✦
چو سیراب شد کرد آهنگ خواب
#35
تهمتن به رخش سراینده گفت
✦
که با کس مکوش و مشو نیز جفت
#36
اگر دشمن آید‌، سوی من بپوی
✦
تو با دیو و شیران مشو جنگجوی
#37
بخفت و بر آسود و نگشاد لب
✦
چمان و چران رخش تا نیم‌شب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: