🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

ضحاک

❖
43 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۰ - آزاد شدن دختران جمشید از بند ضحاک به دست فریدون
فریدون پا بر دهلیز کاخ افسون‌شده ضحاک نهاد؛ طلسمی ژرف و دیرپا که تارک آن سر بر فلک می‌سایید. اما شهریار جوان با یاریدن نام کردگار پاک، آن افسون مایه رنج را از بلندای برج فرود آورد و نابود ساخت. آنگاه به ایوان اندر شد، جایی که جادوگران ناپاک و نرّه‌دیوان تنومند و بدساز گرد آمده بودند. فریدون خشمگینانه گرز گران خویش برکشید و بر سر ستمکاران فرود آورد و تن‌های بی‌جانشان را بر خاک افکند. سپس بر گاهِ شاهیِ آن جادوپرست درآمد، پای بر تخت ضحاک نهاد و تاج و کلاه کیانی بگرفت.

چون کاخ از آلودگان پاک گشت، فریدون فرمان داد تا خوب‌رویان پوشیده‌روی و خورشیددیارِ شبستان را نگران بیرون آورند؛ ماهرویان سیاه مویی که از تخم پاک جمشید شهریار بودند. فریدون بفرمود تا سر و تن ایشان به آب پاک بشویند، روانشان را از تیرگی‌ها و آیین‌های ابلیسی پدیدآمده بپالایند و راه داور دادگر را به آنان بنمایند، چه آن نادیده‌ورزان در دام بت‌پرستان سرآسیمه و حیران مانده بودند.

دختران جمشیدشاه، با دیدگانی گریان چون نرگسِ شبنم‌زده بر برگ گل سرخ، زبان به ستایش فریدون گشودند و گفتند: «ای جوان فرخنده‌بخت، تو کیستی و از کدام شاخسار برآمدی که این‌چنین دلیرانه به بالین شیر خفته آمده‌ای؟ در تمام این سالیان تیره‌وتار که جهان از کردار این جادوی بی‌خرد به ستوه آمده بود، هیچ گرد سرکشی را زهره آن نبود که چشم طمع به این تخت و بارگاه دوزخی دوزد!»

فریدون پاسخ داد: «تخت و بخت گیتی بر هیچ‌کس جاودان نمی‌ماند. من فرزند آبتین نکوکارم؛ همان که ضحاک ستم‌پیشه او را بی‌گناه از ایران‌زمین بگرفت و به زاری بکشت. من به کینه‌جویی پدر و کین‌خواهی گاو برمایه—که چون دایه‌ای مهربان مرا پرورید و تنش رشک گوهر بود—کمر به جنگ بسته‌ام. آمده‌ام تا سر این مارافسای ناپاک را بدین گرزه گاوچهر بکوبم و هیچ مهر و بخشایشی بر او نیاورم.»

چون ارنواز این سخنان پاک و آتشین بشنید، رازهای دلِ رنجدیده‌اش گشوده گشت. با شادمانی گفت: «تو همان شهریار فرخنده‌ای که طومار جادو و فسون ضحاک را درمی‌نوردی! ما دو خویشوند پاک از تبار کیانیانیم که از بیم جان خویش رامِ این ستمگر گشته بودیم؛ او ما را همدم خویش و جفت مارهای دوشش می‌خواند. ای شهریار، چگونه تن می‌توان به چنین خواری سپرد؟»

فریدون نوید داد که اگر چرخ گردون او را یاری دهد، ریشه آن اژدها را از زمین برخواهد کند و جهان را از پلیدی خواهد شست. سپس از آنان جایگاه ستمگر ماردوش را جویا شد. ماهرویان پاسخ دادند که ضحاک از بیم پیشگوییِ اخترشناسان که افول ستاره‌اش را خبر داده بودند، به سمت هندوستان روانه شده تا با آیین‌های سحرآمیز، خون از تن بی‌گناهان بریزد و بر تن خویش مالد مگر ناپاکی فال دگرگون گردد، و نیز از رنج دائم مارهای سیاه که بر دوشش رسته است، آرام ندارد. اما زمان بازآمدنش به کاخ فرارسیده است...
#1
طلسمی که ضحاک سازیده بود
✦
سرش به آسمان بر فرازیده بود
#2
فریدون ز بالا فرود آورید
✦
که آن جز به نام جهاندار دید
#3
و زآن جادوان کاندر ایوان بدند
✦
همه نامور نرّه دیوان بدند
#4
سرانشان به گُرز گران کرد پست
✦
نشست از بر گاه جادوپرست
#5
نهاد از بر تخت ضحاک پای
✦
کلاه کئی جست و بگرفت جای
#6
برون آورید از شبستان اوی
✦
بتان سیه‌موی و خورشید‌روی
#7
بفرمود شستن سرانشان نخست
✦
روانشان از آن تیرگی‌ها بشست
#8
ره داور پاک بنمودشان
✦
ز آلودگی پس بپالودشان
#9
که پروردهٔ بت‌پرستان بدند
✦
سرآسیمه بر سان مستان بدند
#10
پس آن دختران جهاندار جم
✦
به نرگس گل سرخ را داده نم
#11
گشادند بر آفریدون سخن
✦
که تو باش تا هست گیتی کهن
#12
چه اختر بد این از تو ای نیک‌بخت؟
✦
چه باری؟ ز شاخ کدامین درخت؟
#13
که ایدون به بالین شیر آمدی
✦
ستمکاره مرد دلیر آمدی
#14
چه مایه جهان گشت بر ما به بد
✦
ز کردار این جادوی بی‌خرد
#15
ندیدیم کس کاین چنین زهره داشت
✦
بدین پایگه از هنر بهره داشت
#16
کش اندیشهٔ گاه او آمدی
✦
و گرش آرزو جاه او آمدی
#17
چنین داد پاسخ فریدون که تخت
✦
نماند به کس جاودانه نه بخت
#18
منم پور آن نیک‌بخت آبتین
✦
که بگرفت ضحاک ز ایران زمین
#19
بکشتش به زاریّ و من کینه جوی
✦
نهادم سوی تخت ضحاک روی
#20
همان گاو برمایه که‌م دایه بود
✦
ز پیکر تنش همچو پیرایه بود
#21
ز خون چنان بی‌زبان چارپای
✦
چه آمد بر آن مرد ناپاک‌رای
#22
کمر بسته‌ام لاجرم جنگجوی
✦
از ایران به کین اندر آورده روی
#23
سرش را بدین گُرزهٔ گاو چهر
✦
بکوبم‌، نه بخشایش آرم نه مهر
#24
چو بشنید از او این سخن ارنواز
✦
گشاده شدش بر دل پاک راز
#25
بدو گفت شاه آفریدون تویی
✦
که ویران کنی تنبل و جادویی
#26
کجا هوش ضحاک بر دست تست
✦
گشاد جهان بر کمربست تست
#27
ز تخم کیان ما دو پوشیده پاک
✦
شده رام با او ز بیم هلاک
#28
همی جفتمان خواند او جفت مار
✦
چگونه توان بودن ای شهریار
#29
فریدون چنین پاسخ آورد باز
✦
که گر چرخ دادم دهد از فراز
#30
ببرّم پی اژدها را ز خاک
✦
بشویم جهان را ز ناپاک پاک
#31
بباید شما را کنون گفت راست
✦
که آن بی‌بها اژدهافش کجاست
#32
بر او خوب‌رویان گشادند راز
✦
مگر کاژدها را سر آید به گاز
#33
بگفتند کاو سوی هندوستان
✦
بشد تا کند بند جادوستان
#34
ببرّد سر بی‌گناهان هزار
✦
هراسان شده‌ست از بد روزگار
#35
کجا گفته بودش یکی پیشبین
✦
که پردختگی گردد از تو زمین
#36
که آید که گیرد سر تخت تو
✦
چگونه فرو پژمرد بخت تو
#37
دلش زآن زده فال پر آتش است
✦
همه زندگانی بر او ناخوش است
#38
همی خون دام و دد و مرد و زن
✦
بریزد کند در یکی آبدن
#39
مگر کاو سر و تن بشوید به خون
✦
شود فال اخترشناسان نگون
#40
همان نیز از آن مارها بر دو کفت
✦
به رنج دراز است مانده شگفت
#41
از این کشور آید به دیگر شود
✦
ز رنج دو مار سیه نغنود
#42
بیامد کنون گاه بازآمدنش
✦
که جایی نباید فراوان بدنش
#43
گشاد آن نگار جگر خسته راز
✦
نهاده بدو گوش گردن‌فراز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: