🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

ضحاک

❖
34 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - شانزده‌سالگی فریدون و آگاهی او از گذشته و سرنوشت پدرش
چون دو هشت سال بر فریدون گذشت و قامت سروبالای او بر ستیغ کوه البرز به کمال رسید، از فراز کوهسار به دشت اندر آمد و به نزد مادر خویش فرانک شتافت. او که تا آن روز راز تبار خویش را نمی‌دانست، از مادر خواست تا نهان را بر او آشکار سازد و بگوید که از نژاد کدام گوهر است و پدرش کیست، تا در انجمن سران جهان بتواند از نام و تبار خویش سخن راند.

فرانک، با دلی پر از درد و یادهای جانکاه، راز سرپوشیده روزگاران را گشود. او فرزندش را آگاه ساخت که پدرش «آبتین» نام داشت؛ مردی خردمند، بی‌ازار و دلاور از تبار شهریاران و از نسل طهمورث دیوبند. فرانک حکایت کرد که چگونه ضحاک جادوپرست، برای خورش دو مارِ رسته بر دوش خویش، آبتینِ جوان را به دژخیمان سپرد تا مغز سر او را طعمه آن اژدهافرجامان کنند. او سپس از پناه دادن فریدونِ خردسال به بیشه‌ای سرسبز سخن گفت؛ جایی که گاوی معجزه‌گون و طاوس‌رنگ به نام برمایه، با شیر خویش او را پرورده بود. اما چون ضحاک بر راز آن بیشه و گاو آگاه شد، فرانک فرزند را به ستیغ البرز سپرد و ضحاک کینه‌توز آن گاو بی‌زبان و پرمهر را کشت و خانمانشان را به خاکستر نشانید.

با شنیدن این بیدادها، آتش کین در نهاد فریدون زبانه کشید. خشم بر ابروانش چین افکند و دمان به مادر پاسخ داد که هیچ شیری بدون آزمون و نبرد دلیر نگردد؛ پس به فرمان یزدان پاک، تیغ برخواهد کشید و بنیاد کاخ ضحاک را به توبره خاک بدل خواهد کرد. فرانک که شوکت و نیروی بی‌کران سپاه ضحاک را می‌شناخت، فرزند جوانش را از شتاب‌زدگی بازداشت و پند داد که جهان را با چشم مستیِ جوانی بنگرد و تنهای‌تنها به جنگ شهریاری نرود که صدها هزار سپاهی گوش‌به‌فرمان دارد.
#1
چو بگذشت از آن بر فریدون دو هشت
✦
ز البرز کوه اندر آمد به دشت
#2
بر مادر آمد پژوهید و گفت
✦
که بگشای بر من نهان از نهفت
#3
بگو مر مرا تا که بودم پدر؟
✦
کیم من؟ ز تخم کدامین گهر؟
#4
چه گویم کیم بر سر انجمن؟
✦
یکی دانشی داستانم بزن
#5
فرانک بدو گفت کای نامجوی
✦
بگویم تو را هر چه گفتی بگوی
#6
تو بشناس کز مرز ایران زمین
✦
یکی مرد بد نام او آبتین
#7
ز تخم کیان بود و بیدار بود
✦
خردمند و گرد و بی‌آزار بود
#8
ز طهمورث گرد بودش نژاد
✦
پدر بر پدر بر همی داشت یاد
#9
پدر بد تو را و مرا نیک شوی
✦
نبد روز روشن مرا جز بدوی
#10
چنان بد که ضحاک جادوپرست
✦
از ایران به جان تو یازید دست
#11
از او من نهانت همی داشتم
✦
چه مایه به بد روز بگذاشتم
#12
پدرت آن گرانمایه مرد جوان
✦
فدی کرده پیش تو روشن روان
#13
ابر کتف ضحاک جادو دو مار
✦
برست و برآورد از ایران دمار
#14
سر بابت از مغز پرداختند
✦
همان اژدها را خورش ساختند
#15
سرانجام رفتم سوی بیشه‌ای
✦
که کس را نه زآن بیشه اندیشه‌ای
#16
یکی گاو دیدم چو خرم بهار
✦
سراپای نیرنگ و رنگ و نگار
#17
نگهبان او‌، پای کرده به‌کش
✦
نشسته به بیشه درون شاه‌فش
#18
بدو دادمت روزگاری دراز
✦
همی پروردیدت به بر بر به ناز
#19
ز پستان آن گاو طاووس رنگ
✦
برافراختی چون دلاور پلنگ
#20
سرانجام زآن گاو و آن مرغزار
✦
یکایک خبر شد سوی شهریار
#21
ز بیشه ببردم تو را ناگهان
✦
گریزنده ز ایوان و از خان و مان
#22
بیامد بکشت آن گرانمایه را
✦
چنان بی‌زبان مهربان دایه را
#23
وز ایوان ما تا به خورشید خاک
✦
برآورد و کرد آن بلندی مغاک
#24
فریدون چو بشنید بگشاد گوش
✦
ز گفتار مادر برآمد به جوش
#25
دلش گشت پردرد و سر پر ز کین
✦
به ابرو ز خشم اندر آورد چین
#26
چنین داد پاسخ به مادر که شیر
✦
نگردد مگر ز آزمایش دلیر
#27
کنون کردنی کرد جادوپرست
✦
مرا برد باید به شمشیر دست
#28
بپویم به فرمان یزدان پاک
✦
برآرم ز ایوان ضحاک خاک
#29
بدو گفت مادر که این رای نیست
✦
تو را با جهان سر به سر پای نیست
#30
جهاندار ضحاک با تاج و گاه
✦
میان بسته فرمان او را سپاه
#31
چو خواهد ز هر کشوری صدهزار
✦
کمر بسته او را کند کارزار
#32
جز این است آیین پیوند و کین
✦
جهان را به چشم جوانی مبین
#33
که هر کاو نبید جوانی چشید
✦
به گیتی جز از خویشتن را ندید
#34
بدان مستی اندر دهد سر بباد
✦
تو را روز جز شاد و خرم مباد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: