#1
هم آنگه یکی نامه بنوشت زود
✦
بران آفرین آفرین بر فزود
“Straightway he wrote an official letter, heaping praises upon praises in its opening.”
#2
که با موبد یکدل و پاک رای
✦
زدیم از بد و نیک ناباک رای
“Saying: 'With our single-minded and pure-counseled Mobad, we held bold council regarding good and ill.'”
#3
ز هرگونه‌ای داستانها زدیم
✦
بران رای پیشینه باز آمدیم
“'We discussed stories of every kind, and returned at last to our former resolve.'”
#4
کنون رای و گفتارها شد ببن
✦
گشادم در گنجهای کهن
“'Now our discussions and words have reached their sum, and I have unlocked the doors of ancient treasuries.'”
#5
به قسطنیه در فراوان سپاه
✦
ندارم که دارند کشور نگاه
“'In Constantinople I keep a vast army, not merely to safeguard the realm for myself,'”
#6
سخنها ز هرگونه آراستیم
✦
ز هر کشوری لشکری خواستیم
“'We arranged discourse in every manner, and requested an army from every domain.'”
#7
یکایک چوآیند هم در زمان
✦
فرستیم نزدیک تو بی گمان
“'As soon as they gather together, we shall send them to thee without doubt.'”
#8
همه مولش و رای چندین زدن
✦
برین نیشتر کام شیر آژدن
“'Yet all this delay and long deliberation was to plunge a scalpel into the lion's mouth;'”
#9
ازان بد که کردارهای کهن
✦
همی یاد کرد آنک داند سخن
“'Because he who knows ancient lore recalled the deeds of bygone days,'”
#10
که هنگام شاپور شاه اردشیر
✦
دل مرد برناشد از رنج سیر
“'How in the days of King Shapur, son of Ardashir, the heart of young men grew weary of sorrow,'”
#11
ز بس غارت و کشتن و تاختن
✦
به بیداد برکینها ساختن
“'From endless pillage, slaughter, and raids, and vengeful strife forged in injustice.'”
#12
کزو بگذری هرمز و کی قباد
✦
که از داد یزدان نکردند یاد
“'And after him came Hormizd and Kay Qobad, who took no heed of God's justice.'”
#13
نیای تو آن شاه نوشین روان
✦
که از داد او پیر سر شد جوان
“'And thy grandfather, King Nushirvan, through whose justice even the aged grew young,'”
#14
همه روم ازو شد سراسر خراب
✦
چناچون که ایران ز افراسیاب
“'Yet all of Rome was laid waste by him, even as Iran was ruined by Afrasiab.'”
#15
ازین مرز ما سی و نه شارستان
✦
از ایرانیان شد همه خارستان
“'Thirty and nine of our cities became a briar patch at the hands of the Iranians;'”
#16
ز خون سران دشت شد آبگیر
✦
زن و کودکانشان ببردند اسیر
“'The plain became a pool with the blood of chieftains, and their women and children were taken captive.'”
#17
اگر مرد رومی به دل کین گرفت
✦
نباید که آید تو را آن شگفت
“'If a Roman man harbor hatred in his heart, it should not cause thee wonder;'”
#18
خود آزردنی نیست در دین ما
✦
مبادا بدی کردن آیین ما
“'Yet in our faith, causing harm is forbidden; let evil-doing never be our custom!'”
#19
ندیدیم چیزی به از راستی
✦
همان دوری از کژی و کاستی
“'We have seen nothing higher than truthfulness, nor better than shunning crookedness and flaw.'”
#20
ستمدیدگان را همه خواندم
✦
وزین در فراوان سخن راندم
“'I summoned all the aggrieved, and spoke lengthily to them upon this matter,'”
#21
به افسون دل مردمان پاک شد
✦
همه زهر گیرنده تریاک شد
“'By gentle charm the hearts of men were cleansed, and all poison turned to antidote.'”
#22
بدان برنهادم کزین درسخن
✦
نگوید کس از روزگار کهن
“'I resolved that henceforth no man should speak of the dark days of old.'”
#23
به چیزی که گویی تو فرمان کنم
✦
روان را به پیمان گروگان کنم
“'Whatever thou commandest I shall obey, pledging my soul as hostage to our covenant.'”
#24
شما را زبان داد باید همان
✦
که بر ما نباشد کسی بدگمان
“'Thou too must give thy word, so that none shall harbor ill suspicion toward us,'”
#25
بگویی که تا من بوم شهریار
✦
نگیرم چنین رنجها سست وخوار
“'Saying: So long as I am sovereign, I shall not treat these labors lightly or with scorn;'”
#26
نخواهم من از رومیان باژ نیز
✦
نه بفروشم این رنجها را بچیز
“'I shall demand no tribute from the Romans, nor barter away these hardships for material gain;'”
#27
دگر هرچ دارید زان مرز و بوم
✦
از ایران کسی نسپرد مرز روم
“'And whatever land ye possess, no Iranian shall trespass upon Roman borders.'”
#28
بدین آرزو نیز بیشی کنید
✦
بسازید با ما و خویشی کنید
“'Fulfill this wish even further: bind yourselves to us through marriage and kinship.'”
#29
شما را هر آنگه که کاری بود
✦
وگر ناسزا کارزاری بود
“'Whenever ye face a plight or an unworthy battle,'”
#30
همه دوستدار و برادر شویم
✦
بود نیز گاهی که کهتر شویم
“'We shall all become thy friends and brothers, and at times even thy humble servants.'”
#31
چو گردید زین شهر ما بی‌نیاز
✦
به دل‌تان همه کینه آید فراز
“'Yet when ye no longer need our city, hatred rises anew in thy hearts.'”
#32
ز تور و ز سلم اندر آمد سخن
✦
ازان بیهوده روزگار کهن
“'Discourse turned to Tur and Salm, to those foolish times of old.'”
#33
یکی عهد باید کنون استوار
✦
سزاوار مهری برو یادگار
“'Now an enduring covenant must be sealed, bearing a worthy token of love,'”
#34
کزین باره از کین ایرج سخن
✦
نرانیم و از روزگار کهن
“'That concerning the feud of Iraj and ancient times, we speak no more words of vengeance.'”
#35
ازین پس یکی باشد ایران و روم
✦
جدایی نجوییم زین مرز و بوم
“'Henceforth Iran and Rome shall be as one, and we shall seek no division between our realms.'”
#36
پس پردهٔ ما یکی دخترست
✦
که از مهتران برخرد بهترست
“'Behind our curtain dwells a daughter, superior in wisdom to all nobles.'”
#37
بخواهید بر پاکی دین ما
✦
چنانچون بود رسم و آیین ما
“'Ask for her hand according to the purity of our faith, in keeping with our custom and law,'”
#38
بدان تا چو فرزند قیصر نژاد
✦
بود کین ایرج نیارد بیاد
“'So that when a child of Caesar's lineage is born, he shall bring to mind no memory of Iraj's feud,'”
#39
از آشوب وز جنگ روی زمین
✦
بیاساید و راه جوید بدین
“'And the face of the earth may rest from turmoil and war, seeking the path of truth through this union.'”
#40
کنون چون بچشم خرد بنگری
✦
مراین را به جز راستی نشمری
“'Now if thou lookest with the eye of wisdom, thou wilt count this as naught but absolute truth.'”
#41
بماند ز پیوند پیمان ما
✦
ز یزدان چنین است فرمان ما
“'Through this marriage our covenant shall endure; such is God's decree for us.'”
#42
ز هنگام پیروز تا خوشنواز
✦
همانا که بگذشت سال دراز
“'From the days of Peroz unto Khushnavaz, many long years have indeed passed,'”
#43
که سرها بدادند هر دو بباد
✦
جهاندار پیمان شکن خود مباد
“'When both lost their lives to the wind; may the ruler of the world never be a breaker of covenants!'”
#44
مسیح پیمبر چنین کرد یاد
✦
که پیچد خرد چون به پیچی زداد
“'Christ the Prophet recalled: Wisdom writhes in agony whenever thou turnest away from justice.'”
#45
بسی چاره کرد اندران خوشنواز
✦
که پیروز را سر نیاید به گاز
“'Khushnavaz devised many a scheme so that Peroz's head might not fall into the trap,'”
#46
چو پیروز با او درشتی نمود
✦
بدید اندران جایگه تیره دود
“When Peroz showed harshness toward him, he beheld naught but dark smoke in that place.”
#47
شد آن لشکر و تخت شاهی بباد
✦
بپیچید و شد شاه را سر زداد
“That army and the royal throne were cast to the wind; the king twisted in pain and turned away from justice.”
#48
تو برنایی و نوز نادیده کار
✦
چو خواهی که بر یابی از روزگار
“You are young and as yet inexperienced; if you wish to reap the fruits of Time and Fortune,”
#49
مکن یاری مرد پیمان شکن
✦
که پیمان شکن کس نیرزد کفن
“Give no aid to a breaker of covenants, for a promise-breaker is not worth even a shroud.”
#50
بدان شاه نفرین کند تاج و گاه
✦
که پیمان شکن باشد و کینه خواه
“The crown and throne lay curses upon that king who breaks his pledges and nurses malice.”
#51
کنون نامهٔ من سراسر بخوان
✦
گر انگشتها چرب داری مخوان
“Now read my letter from end to end; yet if your fingers are stained with grease, read it not till they are clean.”
#52
سخنها نگه دار و پاسخ نویس
✦
همه خوبی اندیش و فرخ نویس
“Keep these words in mind and compose your reply; ponder only virtue and write auspiciously.”
#53
نخواهم که این راز داند دبیر
✦
تو باشی نویسندهٔ تیزویر
“I desire not that any scribe learn of this secret; let yourself be the quick-witted writer of it.”
#54
چو برخوانم این پاسخ نامه را
✦
ببینم دل مرد خود کامه را
“When I read the reply to this letter, I shall perceive the true disposition of a willful man.”
#55
همانا سلیح و سپاه و درم
✦
فرستیم تا دل نداری دژم
“Verily we shall dispatch weapons, troops, and treasure, that your heart may remain untroubled.”
#56
هرآنکس که برتو گرامی ترست
✦
وگر نزد تو نیز نامی ترست
“Whosoever is most dear to you, or holds the highest renown in your sight,”
#57
ابا آنک زو کینه داری به دل
✦
به مردی ز دل کینه‌ها برگسل
“Even if you bear malice in your heart toward him, sever those grudges with noble manhood from your soul.”
#58
گناهش بیزدان دارنده بخش
✦
مکن روز بر دشمن و دوست دخش
“Entrust his fault to God the Sustainer for forgiveness; darken not the day for either foe or friend.”
#59
چو خواهی که داردت پیروزبخت
✦
جهاندار و با لشکر و تاج و تخت
“If you desire prosperous fortune to keep you triumphant—a world-ruler endowed with hosts, crown, and throne—”
#60
زچیزکسان دست کوتاه دار
✦
روان را سوی راستی راه دار
“Keep your hand away from the possessions of others, and guide your soul upon the path of righteousness.”
#61
چو عنوان آن نامه برگشت خشک
✦
برو برنهادند مهری زمشک
“When the ink of that letter's superscription dried, they set upon it a seal of musk.”
#62
بران مهر بنهاد قیصر نگین
✦
فرستاده را داد وکرد آفرین
“Caesar impressed his signet ring upon that seal, handed it to the envoy, and showered him with praises.”