#1
همی‌بود بندوی بسته چو یوز
✦
به زندان بهرام هفتاد روز
“Bandoy remained bound like a captive cheetah in the prison of Bahram for seventy days.”
#2
نگهبان بندوی بهرام بود
✦
کزان بند او نیک ناکام بود
“His guard was Bahram, who was deeply unhappy with keeping him in chains.”
#3
ورا نیز بندوی بفریفتی
✦
ببند اندر از چاره نشکیفتی
“Bandoy also deceived him, never ceasing to seek a way out while still in bonds.”
#4
که از شاه ایران مشو ناامید
✦
اگر تیره شد روز گردد سپید
“He said: 'Do not lose hope in the King of Iran; though the day turned dark, it shall turn bright again.'”
#5
اگرچه شود بخت او دیرساز
✦
شود بخت پیروز با خوشنواز
“'Though his fortune seems slow to act, victorious fate will yet favor the sweet-voiced king.'”
#6
جهان آفرین برتن کیقباد
✦
ببخشید و گیتی بدو باز داد
“'The Creator of the world granted grace to Kay Qobad and restored the world to him.'”
#7
نماند به بهرام هم تاج وتخت
✦
چه اندیشد این مردم نیک بخت
“'The crown and throne will not remain with Bahram Chubin; what is this fortunate man thinking?'”
#8
ز دهقان نژاد ایچ مردم مباد
✦
که خیره دهد خویشتن رابباد
“'May no noble dehqan-descendant foolishly give himself up to the wind!'”
#9
بانگشت بشمر کنون تا دوماه
✦
که از روم بینی به ایران سپاه
“'Count on your fingers for two months, and you shall see an army from Rum entering Iran.'”
#10
بدین تاج و تخت آتش اندرزنند
✦
همه زیورش بر سرش بشکنند
“'They will set fire to this crown and throne, and shatter all his jewels upon his head.'”
#11
بدو گفت بهرام گر شهریار
✦
مرا داد خواهد به جان زینهار
“Bahram said to him: 'If the King will grant me sanctuary and spare my life...'”
#12
زپند توآرایش جان کنم
✦
همه هرچ گویی توفرمان کنم
“'I shall adorn my soul with your advice, and whatever you command, I will obey.'”
#13
یکی سخت سوگند خواهم بماه
✦
به آذرگشسپ و بتخت و کلاه
“'I require a firm oath by the moon, by Adar Gushnasp, and by the throne and crown...'”
#14
که گر خسرو آید برین مرز وبوم
✦
سپاه آرد از پیش قیصر ز روم
“'That if Khosrow comes to this realm bringing an army from Caesar of Rum before him...'”
#15
به خواهی مرا زو به جان زینهار
✦
نگیری تو این کار دشوار خوار
“'You will plead with him for my life and safety, and not treat this grave matter lightly.'”
#16
ازو بر تن من نیاید زیان
✦
نگردد به گفتار ایرانیان
“'So that no harm comes to my body from him, and he be not turned by the speech of Iranians.'”
#17
بگفت این و پس دفتر زند خواست
✦
به سوگند بندوی رابند خواست
“He spoke thus and brought forth the Zand scriptures, asking Bandoy to take the oath.”
#18
چو بندوی بگرفت استا و زند
✦
چنین گفت کز کردگار بلند
“When Bandoy took up the Avesta and Zand, he swore: 'By the Creator on high...'”
#19
مبیناد بندوی جز درد ورنج
✦
مباد ایمن اندر سرای سپنج
“'May Bandoy see nothing but grief and pain, and find no safety in this fleeting world...'”
#20
که آنگه که خسرو بیاید زجای
✦
ببینم من او را نشینم ز پای
“'If, when Khosrow arrives from his place, I see him and fail to stand up for you...'”
#21
مگر کو به نزد تو انگشتری
✦
فرستد همان افسر مهتری
“'Until he sends you a signet ring and the diadem of noble leadership!'”
#22
چوبشنید بهرام سوگند او
✦
بدید آن دل پاک و پیوند او
“When Bahram heard his oath and perceived his pure heart and allegiance...”
#23
بدو گفت کاکنون همه راز خویش
✦
بگویم بر افرازم آواز خویش
“He said: 'Now I shall tell you all my secrets and raise my voice in truth.'”
#24
بسازم یکی دام چوبینه را
✦
بچاره فراز آورم کینه را
“'I shall prepare a wooden trap and through trickery fulfill my vengeance.'”
#25
به زهراب شمشیر در بزمگاه
✦
بکوشش توانمش کردن تباه
“'With a poison-dipped sword on the feast-ground, I can bring about his destruction.'”
#26
بدریای آب اندرون نم نماند
✦
که بهرام را شاه بایست خواند
“Not a drop of moisture remained in the sea that could ever justify calling Bahram king.”
#27
بدو گفت بندوی کای کاردان
✦
خردمند و بیدار و بسیاردان
“Bandoy said to him: 'O capable, wise, vigilant, and all-knowing one!'”
#28
بدین زودی اندر جهاندار شاه
✦
بیاید نشیند برین پیشگاه
“'So very soon the world-conquering King will arrive and sit upon this throne.'”
#29
تودانی که من هرچ گویم بدوی
✦
نپیچد ز گفتار این بنده روی
“'You know that whatever I tell him, he will not turn his face from this servant's counsel.'”
#30
بخواهم گناهی که رفت از تو پیش
✦
ببخشد به گفتار من تاج خویش
“'I will ask forgiveness for your past sins, and he will grant his royal favor at my word.'”
#31
اگر خود برآنی که گویی همی
✦
به دل رای کژی نجویی همی
“'If you truly intend what you say and harbor no crookedness in your heart...'”
#32
ز بند این دو پای من آزاد کن
✦
نخستین ز خسرو برین یادکن
“'Free these two feet of mine from chains first, so I may remember this in Khosrow's presence.'”
#33
گشاده شود زین سخن راز تو
✦
بگوش آیدش روشن آواز تو
“'Thus your secret will be revealed, and your clear voice will reach his ear.'”
#34
چو بشنید بهرام شد تازه روی
✦
هم اندر زمان بند برداشت زوی
“When Bahram heard this, his face brightened, and he instantly removed the bonds from him.”
#35
چو روشن شد آن چادر مشک رنگ
✦
سپیده بدو اندر آویخت چنگ
“When the musk-colored cloak of night vanished and dawn laid hold of the sky...”
#36
ببندوی گفت ار دلم نشکند
✦
چو چوبینه امروز چوگان زند
“Bahram said to Bandoy: 'If my heart fails not, when Chubin plays polo today...'”
#37
سگالیده‌ام دوش با پنج یار
✦
که از تارک او برآرمم دمار
“'I conspired last night with five companions to destroy him and bring down his head.'”
#38
چوشد روز بهرام چوبینه روی
✦
به میدان نهاد و بچوگان و گوی
“When daylight came, Bahram Chubin went to the field with mallet and ball.”
#39
فرستاده آمد ز بهرام زود
✦
به نزدیک پور سیاوش چودود
“A messenger swiftly came from Bahram like smoke to the son of Siyavash.”
#40
زره خواست و پوشید زیرقبای
✦
ز درگاه باسپ اندر آورد پای
“He called for armor, put it on beneath his cloak, and rode forth from the court.”
#41
زنی بود بهرام یل را نه پاک
✦
که بهرام را خواستی زیر خاک
“Bahram the hero had an unfaithful wife who wished him under the earth.”
#42
به دل دوست بهرام چوبینه بود
✦
که از شوی جانش پر از کینه بود
“Her heart was filled with love for Bahram Chubin, and her soul overflowed with malice toward her husband.”
#43
فرستاد نزدیک بهرام کس
✦
که تن را نگه دار و فریاد رس
“She sent a messenger to Bahram Chubin, saying: 'Protect yourself and save yourself!'”
#44
که بهرام پوشید پنهان زره
✦
برافگند بند زره را گره
“'For Bahram has put on hidden armor beneath his robes and tied tight its latches.'”
#45
ندانم که در دل چه دارد ز بد
✦
تو زو خویشتن دور داری سزد
“'I know not what evil he harbors in his heart; it behooves you to keep your distance from him.'”
#46
چو بشنید چوبینه گفتار زن
✦
که با او همی‌گفت چوگان مزن
“When Chubineh heard the woman's words, as she said to him: 'Do not play polo,'”
#47
هرآنکس که رفتی به میدان اوی
✦
چو نزدیک گشتی بچوگان و گوی
“Whoever entered his polo field and drew near to the ball and mallet,”
#48
زدی دست بر پشت اونرم نرم
✦
سخن گفتن خوب و آواز گرم
“He would gently pat him on the back, speaking sweet words in a warm tone.”
#49
چنین تا به پور سیاوش رسید
✦
زره در برش آشکارا بدید
“Until he reached the son of Siyavash, and saw chainmail plainly visible beneath his garment.”
#50
بدو گفت ای بتر از خار گز
✦
به میدان که پوشد زره زیر خز
“He said to him, 'O worse than a tamarisk thorn! Who wears chainmail under silk on the polo field?'”
#51
بگفت این و شمشیر کین برکشید
✦
سراپای او پاک بر هم درید
“He spoke, drew his vengeful sword, and cleaved him completely from head to toe.”
#52
چوبندوی زان کشتن آگاه شد
✦
برو تابش روز کوتاه شد
“When Bandoy learned of that slaying, the light of day grew dark in his eyes.”
#53
بپوشید پس جوشن و برنشست
✦
میان یلی لرزلرزان ببست
“He donned his body armor, mounted his steed, and trembling, girded his warrior waist.”
#54
ابا چند تن رفت لرزان به راه
✦
گریزان شد از بیم بهرامشاه
“With a few men he set out trembling on the road, fleeing in terror of King Bahram.”
#55
گرفت او ازان شهر راه گریز
✦
بدان تا نبینند ازو رستخیز
“He took the road of flight from that city, so that doom would not overtake him.”
#56
به منزل رسیدند و بفزود خیل
✦
گرفتند تازان ره اردبیل
“They reached a station where their troop increased, and galloping fast, took the road to Ardabil.”
#57
زمیدان چو بهرام بیرون کشید
✦
همی دامن ازخشم در خون کشید
“When Bahram rode out of the field, he trailed his skirts in blood out of fierce anger.”
#58
ازان پس بفرمود مهروی را
✦
که باشد نگهدار بندوی را
“Thereafter he commanded Mehroy to keep strict watch over Bandoy.”
#59
ببهرام گفتند کای شهریار
✦
دلت را ببندوی رنجه مدار
“They said to Bahram, 'O King! Do not trouble your heart concerning Bandoy,'”
#60
که اوچون ازین کشتن آگاه شد
✦
همانا که با باد همراه شد
“'For when he learned of this slaying, he surely vanished like the wind!'”
#61
پشیمان شد از کشتن یار خویش
✦
کزان تیره دانست بازار خویش
“He regretted killing his companion, knowing that it would darken his own fortune.”
#62
چنین گفت کآنکس که دشمن ز دوست
✦
نداند مبادا ورا مغز و پوست
“He spoke: 'May he who cannot distinguish friend from foe have neither brain nor skin!”
#63
یکی خفته بر تیغ دندان پیل
✦
یکی ایمن از موج دریای نیل
“'One who sleeps on the point of an elephant's tusk, one who feels secure amid the Nile's wild waves,”
#64
دگر آنک بر پادشا شد دلیر
✦
چهارم که بگرفت بازوی شیر
“'The third, he who grows bold against the king; and fourth, he who grasps a lion's arm—”
#65
ببخشای برجان این هر چهار
✦
کزیشان بپیچد سر روزگار
“'Pity the life of these four, for fate itself turns away from their foolishness!”
#66
دگر هرک جنباند او کوه را
✦
بران یارگر خواهد انبوه را
“'Furthermore, whoever tries to move a mountain, seeking a host of helpers for that task,”
#67
تن خویشتن را بدان رنجه داشت
✦
وزان رنج تن باد در پنجه داشت
“'Has only tormented his own body, and from that toil caught nothing but wind in his fist.”
#68
بکشتی ویران گذشتن برآب
✦
به آید که بر کارکردن شتاب
“'Crossing water in a broken boat is better than acting with rash haste in deeds.”
#69
اگر چشمه خواهی که بینی بچشم
✦
شوی خیره زو بازگردی بخشم
“'If you seek to gaze directly at the sun with your eye, you will be blinded and turn away in anger.”
#70
کسی راکجا کور بد رهنمون
✦
بماند به راه دراز اندرون
“'Whoever relies on a blind man as a guide will remain stranded along a long road.”
#71
هرآنکس که گیرد بدست اژدها
✦
شد او کشته و اژدها زو رها
“'Whoever takes a dragon in his bare hands will be slain, while the dragon goes free.”
#72
وگر آزمون را کسی خورد زهر
✦
ازان خوردنش درد و مرگست بهر
“'And if one drinks poison merely to test it, his only gain from that drinking is pain and death.”
#73
نکشتیم بندوی را از نخست
✦
ز دستم رها شد در چاره جست
“'We did not slay Bandoy at the outset; now he has slipped from my hand, seeking a remedy.”
#74
برین کرده خویش باید گریست
✦
ببینیم تا رای یزدان بچیست
“'One must weep over this deed of ours; let us see what God's will shall be.'”
#75
وزان روی بندوی و اندک سپاه
✦
چوباد دمان بر گرفتند راه
“Meanwhile Bandoy and his small force sped along like a howling wind.”
#76
همی‌برد هرکس که بد بردنی
✦
به راهی که موسیل بود ارمنی
“Taking whatever was worth taking, they rode toward the path where Musil the Armenian was.”
#77
بیابان بی‌راه و جای دده
✦
سراپرده‌ای دید جایی زده
“In a trackless desert, the haunt of wild beasts, he saw a pavilion pitched somewhere.”
#78
نگه کرد موسیل بود ارمنی
✦
هم آب روان یافت هم خوردنی
“He looked and saw Musil the Armenian; there he found both running water and sustenance.”
#79
جهان جوی بندوی تنها برفت
✦
سوی خیمه‌ها روی بنهاد تفت
“The world-seeking Bandoy went forward alone, swiftly turning his face toward the tents.”
#80
چو مو سیل را دید بردش نماز
✦
بگفتند با او زمانی دراز
“When he saw Musil, he paid him homage, and they spoke together for a long while.”
#81
بدو گفت موسیل زایدر مرو
✦
که آگاهی آید تو را نوبنو
“Musil spoke to him: "Depart not from this place, for fresh tidings shall reach thee constantly,”
#82
که در روم آباد خسرو چه کرد
✦
همی آشتی نو کند گر نبرد
“"Tidings of what Khosrow hath wrought in prosperous Rum, whether he reneweth peace or kindleth war anew."”
#83
چو بشنید بندوی آنجا بماند
✦
وزان دشت یاران خود رابخواند
“Hearing this counsel, Bandoy remained in that place, and summoned his companions from that plain.”