🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

منوچهر

❖
41 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - راز عاشقی گفتن رودابه با ندیمه‌هایش
در اندرونی کاخ شاهی کابل، رودابه، بانوی ماهرو و سروقامت، پنج ندیمهٔ خردمند و رازدار خویش را گرد آورد؛ ندیمگانی که هر یک چو پروانه بر گرد شمع وجودش می‌گشتند. شاهزاده‌خانم دژم‌دل، پرده از راز نهان برپیوست و سرِّ درون افشا ساخت. او آنان را همدم و غمگسار روزگار خویش خواند و گفت که سینه و جانش چون دریایی خروشان از سوز عشق جوشان است؛ موجی که سر به آسمان برکشیده و آرام از کفش رباینده است. روشنیِ دلِ رودابه از یادِ پورِ سام، زالِ سپیدموی بود؛ چنان‌که در خواب و بیداری، یک دم اندیشهٔ چهر و مهرِ او از خاطرش نمی‌گسست. او از بندگان وفادار خویش چاره و درمانی برای این تپش‌های رنج‌آلود طلبید تا جانش را از بارِ سنگین اندوه برهانند.

پرستندگان از شنیدن این رازِ ناهنگام و شگفت‌انگیز، سراسیمه و حیرت‌زده برپا خاستند. آنان با شگفتی زبان به ملامت و هشدار گشودند و گفتند: ای سرورِ بانوانِ جهان و ای گوهرِ تابناک میانِ بتان از هند تا به چین! حسنی که تو راست، چمن را از داشتن سرو بی‌نیاز ساخته و ماه چرخ چهارم بر رخسار تابانت رشک می‌برد. شگفتا که تو دیدگان خویش را بر شاهانِ جهان بسته‌ای و دل به کسی سپرده‌ای که پدرش او را از کاخ برانده و در کوهساران، جفتِ مرغِ وحشی گشته است! جوانی سرخ‌لب و شیرین‌بوی چون تو را چه کار با پیری سپیدموی و پروردهٔ سیمرغ؟ صورتِ زیبای تو زینت‌بخش کاخ‌های شاهان است و خورشیدِ آسمان سزاوار همسری توست.

چون خشم و غیرتِ عشق بر جانِ رودابه دمید، بانگ بر ندیمان زد و چشمان سیاهش از خشم بدرخشی بازیافت. با ابروانی درهم‌کشیده، سخنان اندرزگونهٔ آنان را سست و بی‌مایه خواند و بانگ برآورد: خاموش باشید! نه قیصرِ روم را خواهم، نه فغفورِ چین و نه هیچ‌یک از تاجدارانِ ایران‌زمین. من پورِ سام، زالِ دلیر را برگزیده‌ام که بازویی چون شیر و برزی چون کوه دارد. گرچه پیری سپیدموی به شمارش آرید، برای من همتای جان و روان است. دلِ من نادیده شیفتهٔ هنرمندی و آوازهٔ پهلوانیِ او گشته و راه بازگشتی نیست!

پرستندگان چون خشمِ بانوی خویش و استواریِ بی‌تزلزلِ عشقش را دیدند، خاضعانه سر فرود آوردند و به بندگی اعتراف نمودند. آنان گفتند: ما بندگانِ گوش‌به‌فرمان توییم و هر آنچه گویی، به جان خریداریم. اگر نیاز باشد تا جادویی فرایاد گیریم، با افسون چشم‌ها را ببندیم، یا چون مرغ بر آسمان بپریم و چو آهو زمین را بپوییم، چنین خواهیم کرد تا آن پهلوانِ نامدار را به آستانِ ماهِ کابل آوریم. از این نویدِ شورانگیز، لب‌های سرخِ رودابه به خنده باز شد و چهرهٔ گلگونش برافروخت. او ندیمان را وعده داد که اگر در این راه کامکار شوند، درختی بارور خواهند نشاند که هر روز نثار و یاقوت بر آنان فرو بارد.
#1
ورا پنج ترک پرستنده بود
✦
پرستنده و مهربان بنده بود
#2
بدان بندگان خردمند گفت
✦
که بگشاد خواهم نهان از نهفت
#3
شما یک به یک رازدار منید
✦
پرستنده و غمگسار منید
#4
بدانید هر پنج و آگه بوید
✦
همه ساله با بخت همره بوید
#5
که من عاشقم همچو بحر دمان
✦
از او بر شده موج تا آسمان
#6
پر از پور سامست روشن دلم
✦
به خواب اندر اندیشه زو نگسلم
#7
همیشه دلم در غم مهر اوست
✦
شب و روزم اندیشهٔ چهر اوست
#8
کنون این سخن را چه درمان کنید
✦
چه گویید و با من چه پیمان کنید
#9
یکی چاره باید کنون ساختن
✦
دل و جانم از رنج پرداختن
#10
پرستندگان را شگفت آمد آن
✦
که بیکاری آمد ز دخت ردان
#11
همه پاسخش را بیاراستند
✦
چو اهرمن از جای برخاستند
#12
که ای افسر بانوان جهان
✦
سرافراز بر دختران مهان
#13
ستوده ز هندوستان تا به چین
✦
میان بتان در چو روشن نگین
#14
به بالای تو بر چمن سرو نیست
✦
چو رخسار تو تابش پرو نیست
#15
نگار رخ تو ز قنوج و رای
✦
فرستد همی سوی خاور خدای
#16
ترا خود به دیده درون شرم نیست
✦
پدر را به نزد تو آزرم نیست
#17
که آن را که اندازد از بر پدر
✦
تو خواهی که گیری مر او را به بر
#18
که پروردهٔ مرغ باشد به کوه
✦
نشانی شده در میان گروه
#19
کس از مادران پیر هرگز نزاد
✦
نه ز آن کس که زاید بباشد نژاد
#20
چنین سرخ دو بسد شیر بوی
✦
شگفتی بود گر شود پیرجوی
#21
جهانی سراسر پر از مهر تست
✦
به ایوانها صورت چهر تست
#22
ترا با چنین روی و بالای و موی
✦
ز چرخ چهارم خور آیدت شوی
#23
چو رودابه گفتار ایشان شنید
✦
چو از باد آتش دلش بردمید
#24
بر ایشان یکی بانگ برزد به خشم
✦
بتابید روی و بخوابید چشم
#25
وز آن پس به چشم و به روی دژم
✦
به ابرو ز خشم اندر آورد خم
#26
چنین گفت کاین خام پیکارتان
✦
شنیدن نیرزید گفتارتان
#27
نه قیصر بخواهم نه فغفور چین
✦
نه از تاجداران ایران زمین
#28
به بالای من پور سامست زال
✦
ابا بازوی شیر و با برز و یال
#29
گرش پیر خوانی همی گر جوان
✦
مرا او به جای تنست و روان
#30
مرا مهر او دل ندیده گزید
✦
همان دوستی از شنیده گزید
#31
بر او مهربانم به بر روی و موی
✦
به سوی هنر گشتمش مهرجوی
#32
پرستنده آگه شد از راز او
✦
چو بشنید دل خسته آواز او
#33
به آواز گفتند ما بنده‌ایم
✦
به دل مهربان و پرستنده‌ایم
#34
نگه کن کنون تا چه فرمان دهی
✦
نیاید ز فرمان تو جز بهی
#35
یکی گفت ز ایشان که ای سرو بن
✦
نگر تا نداند کسی این سخن
#36
اگر جادویی باید آموختن
✦
به بند و فسون چشمها دوختن
#37
بپریم با مرغ و جادو شویم
✦
بپوییم و در چاره آهو شویم
#38
مگر شاه را نزد ماه آوریم
✦
به نزدیک او پایگاه آوریم
#39
لب سرخ رودابه پرخنده کرد
✦
رخان معصفر سوی بنده کرد
#40
که این گفته را گر شوی کاربند
✦
درختی برومند کاری بلند
#41
که هر روز یاقوت بار آورد
✦
برش تازیان بر کنار آورد

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: