🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی یزدگرد بزه‌گر

❖
29 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱ - بر تخت نشستن یزدگرد، پیمان داد و سپس بیداد، و فریب دادخواهان به دست دستور
چو یزدگرد تاج شهریاری بر سر نهاد و گرد سپاهیان را از دشت برانگیخت، بر جایگاه برادر خویش بر تخت نشست. او در درون دل از تملک تاج شادمان بود، هرچند به ظاهر در سوگ برادر جامه اندوه بر تن داشت. شاه نویافته بزرگان و نامداران کشور را گرد آورد و سخن از داد و راستی راند؛ او سوگند یاد کرد که همگان از عدل او بهره‌مند خواهند شد و فرمان داد که نخستین گام شهریاری، نیایش پروردگار جهان و شاد ساختن دل‌ها از آیین دادگری باشد. وی هشدار داد که بدخواهان و تبهکاران را امان نخواهد داد و هر آن‌کس که طریق راستی و پاکی پیش گیرد، مقام و جاهش افزون خواهد گشت و کینه و آز از دل‌ها شسته خواهد شد. شاه اعلام نمود که رایزنی را تنها با موبدان خردمند و بیداردل در میان خواهد گذاشت و با ستمگرانی که بر بینوایان چیرگی جویند، سختی خواهد ورزید و توانشان را خواهد گرفت تا تهیدستان در سایه دادگری به آرامش رسند. اما در کنار این وعده‌ها، سایه بیم نیز آشکار شد؛ شاه تصریح کرد که هر کس از خشم او نپرهیزد، بالینش خاک تیره‌گون و گردنش آشنای تیغ هندی خواهد بود.

چون پایه پادشاهی یزدگرد بر جهان استوار گشت، گوهر درونی او آشکار گردید؛ بزرگی و تکبر بر وجودش چیره شد و مهر و داد از دلش پر کشید. دانایان و خردمندان در دیدارش خوار گشتند و رسم‌های دیرین شهریاری به فراموشی سپرده شد. کنارنگ، پهلوانان و موبدان پرخرد در چشم او چون بادی بی‌مقدار شدند و جان شاه به جفا و بیداد گرایید. او دادخواهیِ هیچ‌کس را پاسخ نگفت و برای کوچک‌ترین گناهان، سخت‌ترین کیفرها را رواداشت. ترس و هراسی بس شگرف بر جان دربار و بزرگان افتاد؛ چندان که وزرا و کارگزاران درگاه هم‌پیمان شدند که از بیم جان، سخنی از احوال کشور و رفتار شاه بر زبان نیاورند. در این میان، فرستادگان، سفیران و فریادخواهان از گوشه‌وکنار جهان به درگاه شاه می‌آمدند، اما دستورِ شاه که مردی چرب‌زبان و حیله‌گر بود، آنان را پیش از رسیدن به بارگاه درمی‌یافت. او با گفتاری نرم و فروتنیِ دروغین، دادخواهان را می‌فریفت و مدعی می‌شد که درخواست‌هایشان را به عرض شاه رسانده است، اما پادشاه را فراغتی برای دیدار نیست؛ بدان حیله همگان را با امیدی واهی از پیشگاه شهریار بازمی‌گرداند.
#1
چو شد پادشا بر جهان یزدگرد
✦
سپه را ز دشت اندرآورد گرد
#2
کلاه برادر به سر بر نهاد
✦
همی بود ازان مرگ ناشاد شاد
#3
چنین گفت با نامداران شهر
✦
که هرکس که از داد یابند بهر
#4
نخست از نیایش به یزدان کنید
✦
دل از داد ما شاد و خندان کنید
#5
بدان را نمانم که دارند هوش
✦
وگر دست یازند بد را بکوش
#6
کسی کو بجوید ز ما راستی
✦
بیارامد از کژی و کاستی
#7
به هرجای جاه وی افزون کنیم
✦
ز دل کینه و آز بیرون کنیم
#8
سگالش نگوییم جز با ردان
✦
خردمند و بیداردل موبدان
#9
کسی را کجا پر ز آهو بود
✦
روانش ز بیشی به نیرو بود
#10
به بیچارگان بر ستم سازد اوی
✦
گر از چیز درویش بفرازد اوی
#11
بکوشیم و نیروش بیرون کنیم
✦
به درویش ما نازش افزون کنیم
#12
کسی کو بپرهیزد از خشم ما
✦
همی بگذرد تیز بر چشم ما
#13
همی بستر از خاک جوید تنش
✦
همان خنجر هندوی گردنش
#14
به فرمان ما چشم روشن کنید
✦
خرد را به تن بر چو جوشن کنید
#15
تن هرکسی گشت لرزان چو بید
✦
که گوپال و شمشیرشان بد امید
#16
چو شد بر جهان پادشاهیش راست
✦
بزرگی فزون کرد و مهرش بکاست
#17
خردمند نزدیک او خوار گشت
✦
همه رسم شاهیش بیکار گشت
#18
کنارنگ با پهلوان و ردان
✦
همان دانشی پرخرد موبدان
#19
یکی گشت با باد نزدیک اوی
✦
جفا پیشه شد جان تاریک اوی
#20
سترده شد از جان او مهر و داد
✦
به هیچ آرزو نیز پاسخ نداد
#21
کسی را نبد نزد او پایگاه
✦
به ژرفی مکافات کردی گناه
#22
هرانکس که دستور بد بر درش
✦
فزایندهٔ اختر و افسرش
#23
همه عهد کردند با یکدگر
✦
که هرگز نگویند زان بوم و بر
#24
همه یکسر از بیم پیچان شدند
✦
ز هول شهنشاه بیجان شدند
#25
فرستادگان آمدندی ز راه
✦
همان زیردستان فریادخواه
#26
چو دستور زان آگهی یافتی
✦
بدان کارها تیز بشتافتی
#27
به گفتار گرم و به آواز نرم
✦
فرستاده را راه دادی به شرم
#28
بگفتی که شاه از در کار نیست
✦
شما را بدو راه دیدار نیست
#29
نمودم بدو هرچ درخواستی
✦
به فرمانش پیدا شد آن راستی

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: