🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی یزدگرد بزه‌گر

❖
35 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۱ - آگاهی بهرام گور از مرگ پدر و سوگند سپاه، یاری منذر و تاختن به ایرانِ بی‌شاه
چون خبر جان‌سپردن یزدگرد بزه‌گر به سرزمین یمن رسید، غمی سنگین بر دل بهرام گرانمایه نشست؛ چرا که نوزینِ روزگار تیره شده بود و بزرگان و سپاهیان ایران بر آن هم‌داستان گشته بودند که هرگز تاج‌وتخت شهریاری را به فرزندان یزدگرد نسپارند. بزرگان ایران مردی کهنسال از تبار شاهان به نام خسرو را بر تخت کیانی نشاندند و سوگند یاد کردند که تبار یزدگرد را از پادشاهی دور دارند، چرا که بیم داشتند بهرام نیز در خو و خصلت همگون پدر گردد.

چون این خبر شوربختانه به بهرام رسید، جامه بر تن درید و رخسار بخراشید. خروش ناله و زاری از مرد و زن و کودک در سراسر یمن برآمد و دو هفته تمام اشک رنج بر گونه‌ها روان بود. چون ماه سوگواری به پایان آمد، منذر و نعمان، همراه با بزرگان تازی به دلداری بهرام شتافتند و او را به شکیبایی خواندند؛ که مرگ سرنوشت محتوم هر زاده‌ای است و کس را توان گریز از دژ مرگ نیست.

بهرام گور که فرّه ایزدی و همّت شهریاری در نهادش شعله‌ور بود، رو به منذر کرد و گفت که اگر نام پادشاهی از خاندان ساسان بگسلد، فرّ کیانی تباه خواهد شد و ایران‌زمین ملعبه بیگانگان گردد. منذر با شنیدن سخنان پرشور بهرام، سینه سپر کرد و پیمان بست که تا جان در بدن دارد، پهلو به پهلوی او بجنگد. او به فرزندش نعمان فرمان داد تا ده هزار جنگاورِ نامدار از قبایل شیبان و قیسیان گرد آورد و لشکری از شیران ژیان برپا سازد.

سپاه تازیان به فرماندهی نعمان و پپشتیبانی منذر و بهرام، همچون طوفانی سهمگین به سوی خاک ایران تاختند. از بیابان‌های شوره‌زار تا دروازه‌های طیسفون، زیر سم اسبان به لرزه درآمد. مرزهای ایران در غیاب پادشاهی مقتدر، دستخوش آشوب و تاخت‌وتاراز گشت و خبر بی‌شهریار شدن ایران به روم، چین، توران، هند و مکران رسید؛ چنان‌که مدعیان از هر سو چنگال خویش را برای بلعیدن سرزمین کیانیان تیز کردند.
#1
پس آگاهی آمد به بهرام گور
✦
که از چرخ شد تخت را آب شور
#2
پدرت آن سرافراز شاهان بمرد
✦
به مرد و همه نام شاهی ببرد
#3
یکی مرد بر گاه بنشاندند
✦
به شاهی همی خسروش خواندند
#4
بخوردند سوگند یکسر سپاه
✦
کزان تخمه هرگز نخواهیم شاه
#5
که بهرام فرزند او همچو اوست
✦
از آب پدر یافت او مغز و پوست
#6
چو بشنید بهرام رخ را بکند
✦
ز مرگ پدر شد دلش مستمند
#7
برآمد دو هفته ز شهر یمن
✦
خروشیدن کودک و مرد و زن
#8
چو یک ماه بنشست با سوک شاه
✦
سر ماه نو را بیاراست گاه
#9
برفتند نعمان و منذر بهم
✦
همه تازیان یمن بیش و کم
#10
همه زار و با شاه گریان شدند
✦
ابی آتش از درد بریان شدند
#11
زبان برگشادند زان پس ز بند
✦
که ای پرهنر شهریار بلند
#12
همه در جهان خاک را آمدیم
✦
نه جویای تریاک را آمدیم
#13
بمیرد کسی کو ز مادر بزاد
✦
زهش چون ستم بینم و مرگ داد
#14
به منذر چنین گفت بهرام گور
✦
که اکنون چو شد روز ما تار و تور
#15
ازین تخمه گر نام شاهنشهی
✦
گسسته شود بگسلد فرهی
#16
ز دشت سواران برآرند خاک
✦
شود جای بر تازیان بر مغاک
#17
پراندیشه باشید و یاری کنید
✦
به مرگ پدر سوگواری کنید
#18
ز بهرام بشنید منذر سخن
✦
به مردی یکی پاسخ افگند بن
#19
چنین گفت کاین روزگار منست
✦
برین دشت روز شکار منست
#20
تو بر تخت بنشین و نظاره باش
✦
همه ساله با تاج و با یاره باش
#21
همه نامداران برین هم‌سخن
✦
که نعمان و منذر فگندند بن
#22
ز پیش جهانجوی برخاستند
✦
همه تاختن را بیاراستند
#23
بفرمود منذر به نعمان که رو
✦
یکی لشکری ساز شیران نو
#24
ز شیبان و از قیسیان ده هزار
✦
فرازآر گرد از در کارزار
#25
من ایرانیان را نمایم که شاه
✦
کدامست با تاج و گنج و سپاه
#26
بیاورد نعمان سپاهی گران
✦
همه تیغ‌داران و نیزه‌وران
#27
بفرمود تا تاختنها برند
✦
همه روی کشور به پی بسپرند
#28
ره شورستان تا در طیسفون
✦
زمین خیره شد زیر نعل اندرون
#29
زن و کودک و مرد بردند اسیر
✦
کس آن رنجها را نبد دستگیر
#30
پر از غارت و سوختن شد جهان
✦
چو بیکار شد تخت شاهنشهان
#31
پس آگاهی آمد به روم و به چین
✦
به ترک و به هند و به مکران زمین
#32
که شد تخت ایران ز خسرو تهی
✦
کسی نیست زیبای شاهنشهی
#33
همه تاختن را بیاراستند
✦
به بیدادی از جای برخاستند
#34
چو از تخم شاهنشهان کس نبود
✦
که یارست تخت کیی را بسود
#35
به ایران همی هرکسی دست آخت
✦
به شاهنشهی تیز گردن فراخت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: