🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی یزدگرد بزه‌گر

❖
32 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۴ - رد شاهی بهرام، گزینش ناموران از صد تا چهار و نمودن خستگان یزدگرد به منذر
بهرام گور در میان بزرگان و سالخوردگان ایران‌زمین بپا خاست و بانگ برآورد که پادشاهی دودمان به دودمان از آنِ اوست و چرا باید سرنوشت تاج‌وتخت در دست دیگران باشد. اما ایرانیان از جور و بیداد روزگار یزدگرد بزه‌گر به ستوه آمده بودند؛ فریاد برآوردند که ما را دیگر تاب تحمل زیان و رنج نیست و هرگز گرد پادشاهی تو نخواهیم گشت، چراکه از این تبار جز دود و درد و باد سرد نصیب ما نگشته است.

بهرام خردمندانه پاسخ داد که رغبت و خواهش بر دل هر کس فرمان می‌راند، اما اگر مرا نمی‌خواهید، چرا بی‌رای و خشنودی من بر جایگاهم کسی دیگر را می‌نشانید؟ در این میان، موبد دانا گام به پیش نهاد و گفت دادگری حکم می‌کند که همگان بر شهریاری هم‌داستان شوند که نامش به نیکی بر زبان‌ها جاری گردد. پس مقرر شد تا از میان سرشناسان و نامداران، شایستگان را برگزینند.

روزگار سه روز بر این گذشت و نام صد نامور از سراسر کشور نوشته شد. در میان این صد تن، بهرام نیز حضور داشت. پس از بررسی‌های دقیق، شمار آنان به پنجاه، سپس به سی و در نهایت به چهار تن تقلیل یافت و در تمامی این مراحل، بهرام در صدر نامزدها می‌درخشانید. با این حال، کهنسالان و بزرگان ایران بار دیگر آواز برداشتند که بهرام جوانی سبکسار و خودکام است و ما او را بر خویشتن فرمانروا نخواهیم ساخت.

منذر، سالار تازیان و پرورنده بهرام، رو به ایرانیان کرد و پرسید چرا از این شاه جوان و هنوز آزمون‌نداده چنین پردرد و تیره‌روانید؟ بزرگان در پاسخ، پرده از جنایات هولناک یزدگرد برداشتند و دشتی از قربانیان شکنجه‌شده را به نمایش گذاشتند؛ مردانی که دست و پا بریده، زبان و گوش کشیده، کفت‌ها از تن جداشده و چشم‌ها با مسمار آهنین نابینا گشته بودند. دیدن این صحنه رقت‌انگیز و هولناک، منذر را به خشم و شگفتی واداشت و بهرام نیز اندوهگین و اشک‌ریزان بر خاک پدر نالید که چرا روان خویش را در آتش دوزخ سوزاندی. منذر به بهرام یادآور شد که ناله‌های این رنج‌دیدگان را نباید نادیده گرفت و یک شهریار واقعی باید با داد و نرمی پاسخگوی درد مردم باشد.
#1
چنین گفت بهرام کای مهتران
✦
جهاندیده و سالخورده سران
#2
پدر بر پدر پادشاهی مراست
✦
چرا بخشش اکنون برای شماست
#3
به آواز گفتند ایرانیان
✦
که ما را شکیبا مکن بر زیان
#4
نخواهیم یکسر به شاهی ترا
✦
بر و بوم ما را سپاهی ترا
#5
کزین تخمه پرداغ و دودیم و درد
✦
شب و روز با پیچش و باد سرد
#6
چنین گفت بهرام کاری رواست
✦
هوا بر دل هرکسی پادشاست
#7
مرا گر نخواهید بی‌رای من
✦
چرا کس نشانید بر جای من
#8
چنین گفت موبد که از راه داد
✦
نه خسرو گریزد نه کهتر نژاد
#9
تو از ما یکی باش و شاهی گزین
✦
که خوانند هرکس برو آفرین
#10
سه روز اندران کار شد روزگار
✦
که جویند ز ایران یکی شهریار
#11
نوشتند پس نام صد نامور
✦
فروزندهٔ تاج و تخت و کمر
#12
ازان صد یکی نام بهرام بود
✦
که در پادشاهی دلارام بود
#13
ازین صد به پنجاه بازآمدند
✦
پر از چاره و پرنیاز آمدند
#14
ز پنجاه بهرام بود از نخست
✦
اگر جست پای پدر گر نجست
#15
ز پنجاه بازآوریدند سی
✦
ز ایرانی و رومی و پارسی
#16
ز سی نیز بهرام بد پیش رو
✦
که هم تاجور بود و هم شیر نو
#17
ز سی کرد داننده موبد چهار
✦
وزین چار بهرام بد شهریار
#18
چو تنگ اندرآمد ز شاهی سخن
✦
ز ایرانیان هرک او بد کهن
#19
نخواهیم گفتند بهرام را
✦
دلیر و سبکسار و خودکام را
#20
خروشی برآمد میان سران
✦
دل هرکسی تیز گشت اندران
#21
چنین گفت منذر به ایرانیان
✦
که خواهم که دانم به سود و زیان
#22
کزین سال ناخورده شاه جوان
✦
چرایید پر درد و تیره‌روان
#23
بزرگان به پاسخ بیاراستند
✦
بسی خسته دل پارسی خواستند
#24
ز ایران کرا خسته بد یزدگرد
✦
یکایک بران دشت کردند گرد
#25
بریده یکی را دو دست و دو پای
✦
یکی مانده بر جای و جانش به جای
#26
یکی را دو دست و دو گوش و زبان
✦
بریده شده چون تن بی‌روان
#27
یکی را ز تن دور کرده دو کفت
✦
ازان مردمان ماند منذر شگفت
#28
یکی را به مسمار کنده دو چشم
✦
چو منذر بدید آن برآورد خشم
#29
غمی گشت زان کار بهرام سخت
✦
به خاک پدر گفت کای شوربخت
#30
اگر چشم شادیت بر دوختی
✦
روان را به آتش چرا سوختی
#31
جهانجوی منذر به بهرام گفت
✦
که این بد بریشان نباید نهفت
#32
سخنها شنیدی تو پاسخ‌گزار
✦
که تندی نه خوب آید از شهریار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: