🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی شاپور ذوالاکتاف

❖
35 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۵ - دعوی پیغمبری مانی نزد شاپور، شکست در مناظره با موبد و پوست‌کندن او
پنجاه سال از پادشاهی باکوه و شکوه شاپور ذوالاکتاف بر گیتی می‌گذشت و در سراسر جهان هیچ شهریاری را یارای برابری با فرّ و اقتدار او نبود. در این روزگار، مردی سخن‌ور و صورت‌گر بی‌همتا از دیار چین پدید آمد که او را مانی می‌نامیدند. مانی که در هنر نقش‌آفرینی و نگارگری به اوج چرب‌دستی رسیده بود، پایش را از حدّ خویش فراتر نهاد و ادعای پیامبری کرد و خویشتن را برتر از تمام آیین‌آوران جهان خواند. او به درگاه شاپور شتافت و بار یافت تا شاهنشاه ایران را به آیین جدید خویش فراخواند و پشتیبان دعوی خود سازد. شاپور کیانی با شنیدن سخنان افسون‌گرانه و گشاده‌زبانی مانی، بدگمان شد و برای آشکار شدن حقیقت، موبد موبدان و دانایان آیین کهن را به درگاه فراخواند. موبد فرزانه در برابر مانی ایستاد و به مناظره و پاسخ‌گویی پرداخت. موبد با دلایل روشن و استوار، بنیان پندارهای مانی را درهم کوبید؛ او یادآور شد که آفرینندهٔ جهان برتر از زمان و مکان است و نور و تاریکی، شب و روز و گردش چرخ برین، همگی آفریدهٔ یکتای بی‌همتایند، نه دو مبدأ برابر. مانی در برابر دانش و برهان‌های درخشان موبد فرو ماند، زبانش از گفتار بازایستاد و بازار ادعاهایش پافشرد و پژمرده شد. شاپور با دیدن زبونی مانی و بدعت‌آفرینی او، سخت برآشفت. فرمان داد تا مانی را به خواری از درگاه بیرون راندند و بر او مقرر داشتند که پوستش را از سر تا پا بکَنند، آن را از کاه برانبارند و بر درگاه شهر و دیوار بیمارستان بیاویزند تا عبرت همگان گردد. مردم جهان بر پادشاه آفرین خواندند و بدین‌سان غائلهٔ مدعی پیامبری پایان یافت.
#1
ز شاهیش بگذشت پنجاه سال
✦
که اندر زمانه نبودش همال
#2
بیامد یکی مرد گویا ز چین
✦
که چون او مصور نبیند زمین
#3
بدان چربه دستی رسیده به کام
✦
یکی برمنش مرد مانی به نام
#4
به صورتگری گفت پیغمبرم
✦
ز دین‌آوران جهان برترم
#5
ز چین نزد شاپور شد بار خواست
✦
به پیغمبری شاه را یار خواست
#6
سخن گفت مرد گشاده‌زبان
✦
جهاندار شد زان سخن بدگمان
#7
سرش تیز شد موبدان را بخواند
✦
زمانی فراوان سخنها براند
#8
کزین مرد چینی و چیره‌زبان
✦
فتادستم از دین او در گمان
#9
بگویید و هم زو سخن بشنوید
✦
مگر خود به گفتار او بگروید
#10
بگفتند کین مرد صورت پرست
✦
نه بر مایهٔ موبدان موبدست
#11
زمانی سخن بشنو او را بخوان
✦
چو بیند ورا کی گشاید زبان
#12
بفرمود تا موبد آمدش پیش
✦
سخن گفت با او ز اندازه بیش
#13
فرو ماند مانی میان سخن
✦
به گفتار موبد ز دین کهن
#14
بدو گفت کای مرد صورت پرست
✦
به یزدان چرا آختی خیره‌دست
#15
کسی کو بلند آسمان آفرید
✦
بدو در مکان و زمان آفرید
#16
کجا نور و ظلمت بدو اندرست
✦
ز هر گوهری گوهرش برترست
#17
شب و روز و گردان سپهر بلند
✦
کزویت پناهست و زویت گزند
#18
همه کردهٔ کردگارست و بس
✦
جزو کرد نتواند این کرده کس
#19
به برهان صورت چرا بگروی
✦
همی پند دین‌آوران نشنوی
#20
همه جفت و همتا و یزدان یکیست
✦
جز از بندگی کردنت رای نیست
#21
گرین صورت کرده جنبان کنی
✦
سزد گر ز جنبده برهان کنی
#22
ندانی که برهان نیاید به کار
✦
ندارد کسی این سخن استوار
#23
اگر اهرمن جفت یزدان بدی
✦
شب تیره چون روز خندان بدی
#24
همه ساله بودی شب و روز راست
✦
به گردش فزونی نبودی نه کاست
#25
نگنجد جهان‌آفرین در گمان
✦
که او برترست از زمان و مکان
#26
سخنهای دیوانگانست و بس
✦
بدین‌بر نباشد ترا یار کس
#27
سخنها جزین نیز بسیار گفت
✦
که با دانش و مردمی بود جفت
#28
فرو ماند مانی ز گفتار اوی
✦
بپژمرد شاداب بازار اوی
#29
ز مانی برآشفت پس شهریار
✦
برو تنگ شد گردش روزگار
#30
بفرمود پس تاش برداشتند
✦
به خواری ز درگاه بگذاشتند
#31
چنین گفت کاین مرد صورت‌پرست
✦
نگنجد همی در سرای نشست
#32
چو آشوب و آرام گیتی به دوست
✦
بباید کشیدن سراپاش پوست
#33
همان خامش آگنده باید به کاه
✦
بدان تا نجوید کس این پایگاه
#34
بیاویختند از در شارستان
✦
دگر پیش دیوار بیمارستان
#35
جهانی برو آفرین خواندند
✦
همی خاک بر کشته افشاندند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: