🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اردشیر

❖
17 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - چارهٔ موبد در رهانیدن ماهروی از کشتن، بریدن خایه و سپردن حقهٔ زینهار به اردشیر
هنگامی که فرمان تند و خونین اردشیر بر کشتن همسر باردارش—دختر اردوان—صادر شد، موبدِ فرزانه و پرهیزگار شاه در تنهایی خویش به اندیشه فرو رفت. او با خود گفت روزگار چقدر تیره است که شهریاری چنین شتاب‌زده حکم بر نابودی خون خویش می‌راند. او آگاه بود که پیر و جوان سرانجام طعم مرگ را خواهند چشید، اما اردشیر شاه هنوز هیچ فرزند و پسری ندارد تا پس از وی تاج و تخت کیانی را پاس دارد. اگر او بی‌فرزند از جهان برود، پادشاهی و سرزمین ایران به دست دشمنان افتاده و دودمانش تباه خواهد گشت. موبد نیکی‌سگال بر آن شد تا خردمندی را بر خشم پادشاه چیره سازد؛ از این رو تصمیم گرفت ماهروی باردار را در نهانگاهی ایمن در ایوان خویش پناه دهد و او را از تیغ جلاد برهاند تا زمان زایش فرزند فرا رسد. اما این تدبیر، بیم بزرگی را در دل موبد برانگیخت؛ او می‌دانست که حسودان و بدگویان در دربار فراوانند و فردا روز ممکن است وی را به آلودگی دامن و خیانت متهم سازند. موبد برای بستن دهان بدخواهان و حفظ پاک‌دامنی و شرف خویش، دست به فداکاری و اقدامی هولناک زد: به خانه رفت، آلت مردی و بیضه‌های خویش را برید، بر زخم داغ و مرهم نهاد و آن بیضه‌های بریده را در نمک آغشته ساخت و درون حقه‌ای کوچک پنهان کرد. سپس سرِ حقه را با مهر خویش بست و تاریخ و نگاشته‌ای بر آن نهاد. آنگاه با چهره‌ای زرد از درد و چشمانی گریان، حقهٔ مهرشده را به دربار آورد و در پیشگاه تخت اردشیر نهاد و از شاه خواست تا این امانت رازآلود را بدون گشودن به گنجور خویش سپارد تا در خزانهٔ شاهی نگهداری شود.
#1
به دل گفت موبد که بد روزگار
✦
که فرمان چنین آمد از شهریار
#2
همه مرگ راییم برنا و پیر
✦
ندارد پسر شهریار اردشیر
#3
گر او بی‌عدد سالیان بشمرد
✦
به دشمن رسد تخت چون بگذرد
#4
همان به کزین کار ناسودمند
✦
به مردی یکی کار سازم بلند
#5
ز کشتن رهانم مر این ماه را
✦
مگر زین پشیمان کنم شاه را
#6
هرانگه کزو بچه گردد جدا
✦
به جای آرم این گفتهٔ پادشا
#7
نه کاریست کز دل همی بگذرد
✦
خردمند باشم به از بی‌خرد
#8
بیاراست جایی به ایوان خویش
✦
که دارد ورا چون تن و جان خویش
#9
به زن گفت اگر هیچ باد هوا
✦
ببیند ورا من ندارم روا
#10
پس اندیشه کرد آنک دشمن بسیست
✦
گمان بد و نیک با هرکسیست
#11
یکی چاره سازم که بدگوی من
✦
نراند به زشت آب در جوی من
#12
به خانه شد و خایه ببرید پست
✦
برو داغ و دارو نهاد و ببست
#13
به خایه نمک بر پراگند زود
✦
به حقه در آگند بر سان دود
#14
هم‌اندر زمان حقه را مهر کرد
✦
بیامد خروشان و رخساره زرد
#15
چو آمد به نزدیک تخت بلند
✦
همان حقه بنهاد با مهر و بند
#16
چنین گفت با شاه کین زینهار
✦
سپارد به گنجور خود شهریار
#17
نوشته بر آن حقه تاریخ آن
✦
پدیدار کرده بن و بیخ آن

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: