🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اردشیر

❖
42 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۶ - پیام اردشیر به کید هندی، پیشگویی آمیختن نژاد مهرک و نهان شدن دخترش در جهرم
چون شاپور، فرزند اردشیر، به سان سروی راست‌قامت و والامقام بالیدن گرفت، از چشم‌بدمردمان به نیروی ایزدی پناه یافت و همواره در کنار شهریار ایران، چون وزیری خردمند و دستوری فرزانه، پای می‌فشرد. اما اردشیر روزی را بی‌نبرد و پیکار نمی‌گذراند و آرامش را در کشور خویش بازنمی‌یافت؛ چه هرگاه آتش کینهٔ دشمنی را خاموش می‌ساخت، شورشگری دیگر از گوشه‌ای سر می‌افراشت. شاه در دل با خدای جهان راز گفت و مسئلت نمود تا او را از کینه‌توزان برهاند و گیتی را آراسته به دادگری و آرامش کند.

دستور فرخندهٔ شاه چون نیاز شهریار را دید، پیشنهاد کرد فرستاده‌ای هوشمند نزد «کید هندی» گسیل دارند؛ دانایی که بر راز چرخ گردان و احکام ستارگان آگاه بود و بی‌آنکه چشمدانشتی به گنج و خاستار داشته باشد، فرجام ملک را پیشگویی می‌کرد. اردشیر جوانی گران‌مایه و تیزهوش را برگزید و با بارخانه‌ای از اسبان تازی، دینارهای زرین و پارچه‌های پرنیان به دیار هند فرستاد تا از کید بپرسد که آیا روزگار نبرد به پایان خواهد رسید و شاه بر هفت کشور فرمان خواهد راند یا نه.

فرستادهٔ اردشیر به دیار هند رسید و راز شهریار را بر کید گشود. کید هندی، آن دانای غمخوار، صلاب و زیج رومی برداشت و در احوال سپهر و اختر شاهنشاه ایران به باریکی نگریست. آن‌گاه به فرستاده گفت: «به شاه بازگوی که تنها آن‌گاه تخت پادشاهی بر وی استوار گردد و سپاهیانش از تاخت‌وتاز بیاسایند که نژاد اردشیر با گوهر و تخمهٔ مهرک نوش‌زاد درآمیزد. اگر این دو دودمان به هم پیوند خورند، کینه‌ها زائل شود، گنج‌ها افزون گردد و ایران‌زمین به کامروایی کامل رسد.»

چون فرستاده بازآمد و پاسخ کید را بر اردشیر برخواند، چهرهٔ شاهنشاه از فرط خشم چون زریر زرد گشت و دلش پردرد شد. اردشیر سوگند یاد کرد که هرگز نگذارد قطره‌ای از خون دشمن دیرینش، مهرک، به دودمان او راه یابد. پس دانست که از مهرک تنها دختری در شهر جهرم بر جای مانده که کس را بر او دسترسی نبوده است. شاه کینه‌توزانه سوارانی تهمتن به جهرم فرستاد تا آن دختر را بیابند و به آتش بسوزانند.

چون دختر مهرک از آمدن سواران شاه آگاه شد، گریخت و در خانهٔ دهقان و مهتر آن ناحیه پنهان گشت. دهقان خردمند او را چون گوهر جان گرامی داشت و در نهان پرورد. دختر مهرک روزبه‌روز بر سان سروی سهی بالید و در زیبایی، دانایی و فرّه ایزدی، بی‌همتاترین بانوی آن مرزوبوم گردید؛ باده‌ای از زیبندگی که در کنج نهان از چشم کینه‌جویان روزگار پنهان مانده بود.
#1
چو شاپور شد همچو سرو بلند
✦
ز چشم بدش بود بیم گزند
#2
نبودی جدا یک زمان ز اردشیر
✦
ورا همچو دستور بودی وزیر
#3
نپرداختی شاه روزی ز جنگ
✦
به شادی نبودیش جای درنگ
#4
چو جایی ز دشمن بپرداختی
✦
دگر بدکنش سر برافراختی
#5
همی گفت کز کردگار جهان
✦
بخواهم همی آشکار و نهان
#6
که بی‌دشمن آرم جهان را به دست
✦
نباشم مگر شاد و یزدان‌پرست
#7
بدو گفت فرخنده دستور اوی
✦
که ای شاه روشن‌دل و راه‌جوی
#8
سوی کید هندی فرستیم کس
✦
که دانش پژوهست و فریادرس
#9
بداند شمار سپهر بلند
✦
در پادشاهی و راه گزند
#10
اگر هفت کشور ترا بی همال
✦
بخواهد بدن بازیابد به فال
#11
یکایک بگوید ندارد به رنج
✦
نخواهد بدین پاسخ از شاه گنج
#12
چو بشنید بگزید شاه اردشیر
✦
جوانی گرانمایه و تیزویر
#13
فرستاد نزدیک دانا به هند
✦
بسی اسپ و دینار و چندی پرند
#14
بدو گفت رو پیش دانا بگوی
✦
که ای مرد نیک‌اختر و راه‌جوی
#15
به اختر نگه کن که تا من ز جنگ
✦
کی آسایم و کشور آرم به چنگ
#16
اگر بود خواهد بدین دستگاه
✦
به تدبیر آن زور بنمای راه
#17
وگر نیست این تا نباشم به رنج
✦
برین گونه نپراگند نیز گنج
#18
بیامد فرستادهٔ شهریار
✦
بر کید با هدیه و با نثار
#19
بگفت آنک با او شهنشاه گفت
✦
همه رازها برگشاد از نهفت
#20
بپرسید زو کید و غمخواره شد
✦
ز پرسش سوی دانش و چاره شد
#21
بیاورد صلاب و اختر گرفت
✦
یکی زیج رومی به بر در گرفت
#22
نگه کرد بر کار چرخ بلند
✦
ز آسانی و سود و درد و گزند
#23
فرستاده را گفت کردم شمار
✦
از ایران و از اختر شهریار
#24
گر از گوهر مهرک نوش‌زاد
✦
برآمیزد این تخمه با آن نژاد
#25
نشیند به آرام بر تخت شاه
✦
نباید فرستاد هر سو سپاه
#26
بیفزایدش گنج و کاهدش رنج
✦
تو شو کینهٔ این دو گوهر بسنج
#27
گر این کرد ایران ورا گشت راست
✦
بیابد همه کام دل هرچ خواست
#28
فرستاده را چیز بخشید و گفت
✦
کزین هرچ گفتم نباید نهفت
#29
گر او زین نپیچد سپهر بلند
✦
کند اینک گفتم برو ارجمند
#30
فرستاده آمد بر شهریار
✦
بگفت آنچ بشنید زان نامدار
#31
چو بشنید گفتار او اردشیر
✦
دلش گشت پر درد و رخ چون زریر
#32
فرستاده را گفت هرگز مباد
✦
که من بینم از تخم مهرک نژاد
#33
به خانه درون دشمن آرم ز کوی
✦
شود با بر و بوم من کینه‌جوی
#34
دریغ آن پراگندن گنج من
✦
فرستادن مردم و رنج من
#35
ز مهرک یکی دختری ماند و بس
✦
که او را به جهرم ندیدست کس
#36
بفرمایم اکنون که جوینده باز
✦
ز روم و ز چین و ز هند و طراز
#37
بر آتش چو یابمش بریان کنم
✦
برو خاک را زار و گریان کنم
#38
به جهرم فرستاد چندی سوار
✦
یکی مرد جوینده و کینه‌دار
#39
چو آگاه شد دخت مهرک بجست
✦
سوی خان مهتر به کنجی نشست
#40
چو بنشست آن دخت مهرک بده
✦
مر او را گرامی همی کرد مه
#41
ببالید بر سان سرو سهی
✦
خردمند با زیب و با فرهی
#42
مر او را دران بوم همتا نبود
✦
به کشور چنو سرو بالا نبود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: