بخش ۳ - سکندر در کسوت فرستاده نزد دارا، نگهداشت جام‌ها، شناخته شدن و گریز شبانه

#1

سکندر چو بشنید کامد سپاه

✦

پذیره شدن را بپیمود راه

#2

میان دو لشکر دو فرسنگ ماند

✦

سکندر گرانمایگان را بخواند

#3

چو سیر آمد از گفتهٔ رهنمای

✦

چنین گفت کاکنون جزین نیست رای

#4

که من چون فرستاده‌ای پیش اوی

✦

شوم برگرایم کم و بیش اوی

#5

کمر خواست پرگوهر شاهوار

✦

یکی خسروی جامهٔ زرنگار

#6

ببردند بالای زرین ستام

✦

به زین اندرون تیغ زرین نیام

#7

سواری ده از رومیان برگزید

✦

که دانند هرگونه گفت و شنید

#8

ز لشکر بیامد سپیده دمان

✦

خود و نامداران ابا ترجمان

#9

چو آمد به نزدیک دارا فراز

✦

پیاده شد و برد پیشش نماز

#10

جهاندار دارا مر او را بخواند

✦

بپرسید و بر زیر گاهش نشاند

#11

همه نامداران فروماندند

✦

بروبر نهان آفرین خواندند

#12

ز دیدار آن فر و فرهنگ او

✦

ز بالا و از شاخ و آهنگ او

#13

همانگه چو بنشست بر پای خاست

✦

پیام سکندر بیاراست راست

#14

نخست آفرین کرد بر شهریار

✦

که جاوید بادا سر تاج‌دار

#15

سکندر چنین گفت کای نیک‌نام

✦

به گیتی بهرجای گسترده کام

#16

مرا آرزو نیست با شاه جنگ

✦

نه بر بوم ایران گرفتن درنگ

#17

برآنم که گرد زمین اندکی

✦

بگردم ببینم جهان را یکی

#18

همه راستی خواهم و نیکویی

✦

به ویژه که سالار ایران تویی

#19

اگر خاک داری تو از من دریغ

✦

نشاید سپردن هوا را چو میغ

#20

چنین با سپاه آمدی پیش من

✦

نه آگاهی از رای کم بیش من

#21

چو رزم آوری باتو رزم آورم

✦

ازین بوم بی‌رزم برنگذرم

#22

گزین کن یکی روزگار نبرد

✦

برین باش و زین آرزو برمگرد

#23

که من سر نپیچم ز جنگ سران

✦

وگر چند باشد سپاهی گران

#24

چو دارا بدید آن دل و رای او

✦

سخن گفتن و فر و بالای او

#25

تو گفتی که داراست بر تخت عاج

✦

ابا یاره و طوق و با فر و تاج

#26

بدو گفت نام و نژاد تو چیست

✦

که بر فر و شاخت نشان کییست

#27

از اندازهٔ کهتران برتری

✦

من ایدون گمانم که اسکندری

#28

بدین فر و بالا و گفتار و چهر

✦

مگر تخت را پروریدت سپهر

#29

چنین داد پاسخ که این کس نکرد

✦

نه در آشتی و نه اندر نبرد

#30

نه گویندگان بر درش کمترند

✦

که بر تارک بخردان افسرند

#31

کجا خود پیام آرد از خویشتن

✦

چنان شهریاری سر انجمن

#32

سکندر بدان مایه دارد خرد

✦

که از رای پیشینگان بگذرد

#33

پیامم سپهبد بدین گونه داد

✦

بگفتم به شاه آنچ او کرد یاد

#34

بیاراستندش یکی جایگاه

✦

چنانچون بود درخور پایگاه

#35

سپهدار ایران چو بنهاد خوان

✦

به سالار فرمود کو را بخوان

#36

چو نان خورده شد مجلس آراستند

✦

می و رود و رامشگران خواستند

#37

سکندر چو خوردی می خوشگوار

✦

نهادی سبک جام را بر کنار

#38

چنین تا می و جام چندی بگشت

✦

نهادن ز اندازه اندر گذشت

#39

دهنده بیامد به دارا بگفت

✦

که رومی شد امروز با جام جفت

#40

بفرمود تا زو بپرسند شاه

✦

که جام نبید از چه داری نگاه

#41

بدو گفت ساقی که ای شیر فش

✦

چه داری همی جام زرین به کش

#42

سکندر چنین داد پاسخ که جام

✦

فرستاده را باشد ای نیک‌نام

#43

گر آیین ایران جز اینست راه

✦

ببر جام زرین سوی گنج شاه

#44

بخندید از آیین او شهریار

✦

یکی جام پرگوهر شاهوار

#45

بفرمود تا بر کفش برنهند

✦

یکی سرخ یاقوت بر سر نهند

#46

هم‌اندر زمان باژ خواهان روم

✦

کجا رفته بودند زان مرز و بوم

#47

ز خانه بدان بزمگاه آمدند

✦

خرامان به نزدیک شاه آمدند

#48

فرستاده روی سکندر بدید

✦

بر شاه رفت آفرین گسترید

#49

بدو گفت کاین مهتر اسکندرست

✦

که بر تخت با گرز و با افسرست

#50

بدانگه که ما را بفرمود شاه

✦

برفتیم نزدیک او باژخواه

#51

برآشفت و ما را بدان خوار کرد

✦

به گفتار با شاه پیکار کرد

#52

چو از پادشاهیش بگریختم

✦

شب تیره اسپان برانگیختم

#53

ندیدیم مانندهٔ او به روم

✦

دلیر آمدست اندرین مرز و بوم

#54

همی برگراید سپاه ترا

✦

همان گنج و تخت و کلاه ترا

#55

چو گفت فرستاده بشنید شاه

✦

فزون کرد سوی سکندر نگاه

#56

سکندر بدانست کاندر نهان

✦

چه گفتند با شهریار جهان

#57

همی بود تا تیره‌تر گشت روز

✦

سوی باختر گشت گیتی‌فروز

#58

بیامد به دهلیز پرده‌سرای

✦

دلاور به اسپ اندر آورد پای

#59

چنین گفت پس با سواران خویش

✦

بلنداختر و نامداران خویش

#60

که ما را کنون جان به اسپ اندرست

✦

چو سستی کند باد ماند به دست

#61

همه بادپایان برانگیختند

✦

ز پیش جهاندار بگریختند

#62

چو دارا سر و افسر او ندید

✦

به تاریکی از چشم شد ناپدید

#63

نگهبان فرستاد هم در زمان

✦

به نزدیکی خیمهٔ بدگمان

#64

چو رفتند بیداردل رفته بود

✦

نه بخت چنان پادشا خفته بود

#65

پس او فرستاد دارا سوار

✦

دلیران و پرخاشجویان هزار

#66

چو باد از پس او همی تاختند

✦

شب تیرهٔ بد راه نشناختند

#67

طلایه بدیدند گشتند باز

✦

نبد سود جز رنج و راه دراز

#68

چو اسکندر آمد به پرده‌سرای

✦

برفتند گردان رومی ز جای

#69

بدیدند شب شاه را شادکام

✦

به پیش اندرون پرگهر چار جام

#70

به گردان چنین گفت کاباد بید

✦

بدین فرخی فال ما شاد بید

#71

که این جام پیروزی جان ماست

✦

سر اختران زیر فرمان ماست

#72

هم از لشکرش برگرفتم شمار

✦

فراوان کم است از شنیده سوار

#73

همه جنگ را تیغها برکشید

✦

وزین دشت هامون سر اندرکشید

#74

چو در جنگ تن را به رنج آورید

✦

ازان رنج شاهی و گنج آورید

#75

جهان آفریننده یار منست

✦

سر اختر اندر کنار منست

#76

بزرگان برو خواندند آفرین

✦

که آباد بادا به قیصر زمین

#77

فدای تو بادا تن و جان ما

✦

برینست جاوید پیمان ما

#78

ز شاهان که یارد بدن یار تو

✦

به مردی و بالا و دیدار تو

پادشاهی دارای داراب چهارده سال بود

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما