بخش ۲ - مرگ فیلقوس، پند ارسطو به سکندر، رد باژ دارا، فتح مصر و لشکرکشیدن دارا بر فرات
#1
بمرد اندران چند گه فیلقوس
✦
به روم اندرون بود یک‌چند بوس
#2
سکندر به تخت نیا برنشست
✦
بهی جست و دست بدی را ببست
#3
یکی نامداری بد آنگه به روم
✦
کزو شاد بد آن همه مرز و بوم
#4
حکیمی که بد ارسطالیس نام
✦
خردمند و بیدار و گسترده کام
#5
به پیش سکندر شد آن پاک‌رای
✦
زبان کرد گویا و بگرفت جای
#6
بدو گفت کای مهتر شادکام
✦
همی گم کنی اندرین کار نام
#7
که تخت کیان چون تو بسیار دید
✦
نخواهد همی با کسی آرمید
#8
هرانگه که گویی رسیدم به جای
✦
نباید به گیتی مرا رهنمای
#9
چنان دان که نادان‌ترین کس توی
✦
اگر پند دانندگان نشنوی
#10
ز خاکیم و هم خاک را زاده‌ایم
✦
به بیچارگی دل بدو داده‌ایم
#11
اگر نیک باشی بماندت نام
✦
به تخت کیی‌بر بوی شادکام
#12
وگر بد کنی جز بدی ندروی
✦
شبی در جهان شادمان نغنوی
#13
به نیکی بود شاه را دست‌رس
✦
به بد روز گیتی نجستست کس
#14
سکندر شنید این پسند آمدش
✦
سخن‌گوی را فرمند آمدش
#15
به فرمان او کرد کاری که کرد
✦
ز بزم و ز رزم و ز ننگ و نبرد
#16
به نو هر زمانیش بنواختی
✦
چو رفتی بر تخت بنشاختی
#17
چنان بد که روزی فرستاده‌ای
✦
سخن‌گو و روشن‌دل آزاده‌ای
#18
ز نزدیک دارا بیامد به روم
✦
کجا باژ خواهد ز آباد بوم
#19
به پیش سکندر بگفت آن سخن
✦
غمی شد سکندر ز باژ کهن
#20
بدو گفت رو پیش دارا بگوی
✦
که از باژ ما شد کنون رنگ و بوی
#21
که مرغی که زرین همی خایه کرد
✦
به مرد و سر باژ بی‌مایه کرد
#22
فرستاده پاسخ بدان سان شنید
✦
بترسید وز روم شد ناپدید
#23
سکندر سپه را سراسر بخواند
✦
گذشته سخن پیش ایشان براند
#24
چنین گفت کز گردش آسمان
✦
نیابد گذر مرد نیکی‌گمان
#25
مرا روی گیتی بباید سپرد
✦
بد و نیک چندی بباید شمرد
#26
شما را بباید کنون ساختن
✦
دل از بوم و آرام پرداختن
#27
سر گنجهای نیا باز کرد
✦
بفرمود تا لشکرش ساز کرد
#28
به شبگیر برخاست از روم غو
✦
ز شهر و ز درگاه سالار نو
#29
برون آمد آن نامور شهریار
✦
بره‌بر چنان لشکر نامدار
#30
درفشی پس پشت سالار روم
✦
نوشته برو سرخ و پیروزه بوم
#31
همای از برو خیزرانش قضیب
✦
نوشته بر او بر محب صلیب
#32
به مصر آمد از روم چندان سپاه
✦
که بستند بر مور و بر پشه راه
#33
دو لشکر به روی اندر آورده روی
✦
ببودند یک هفته پرخاشجوی
#34
به هشتم به مصر اندر آمد شکست
✦
سکندر سر راه ایشان ببست
#35
ز یک راه چندان گرفتار شد
✦
که گیرنده را دست بیکار شد
#36
ز گوپال و از اسپ و برگستوان
✦
ز خفتان وز خنجر هندوان
#37
کمرهای زرین و زرین ستام
✦
همان تیغ هندی به زرین نیام
#38
ز دیبا و دینار چندان بیافت
✦
که از خواسته بارگی برنتافت
#39
بسی زینهاری بیامد سوار
✦
بزرگان جنگاور و نامدار
#40
وزان جایگه ساز ایران گرفت
✦
دل شیر و چنگ دلیران گرفت
#41
چو بشنید دارا که لشکر ز روم
✦
بجنبید و آمد برین مرز و بوم
#42
برفتند ز اصطخر چندان سپاه
✦
که از نیزه بر باد بستند راه
#43
همی داشت از پارس آهنگ روم
✦
کز ایران گذارد به آباد بوم
#44
چو آورد لشکر به پیش فرات
✦
سپه را عدد بود بیش از نبات
#45
به گرد لب آب لشکر کشید
✦
ز جوشن کسی آب دریا ندید
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.