بخش ۶ - شکست سوم دارا، زنهار سکندر در اصطخر و رای مهتران به نامه و مدارا
#1
سکندر چو از کارش آگاه شد
✦
که دارا به تخت افسر ماه شد
#2
سپه برگرفت از عراق و براند
✦
به رومی همی نام یزدان بخواند
#3
سپه را میان و کرانه نبود
✦
همان بخت دارا جوانه نبود
#4
پذیره شدن را بیاراست شاه
✦
بیاورد ز اصطخر چندان سپاه
#5
که گفتی ستاره نتابد همی
✦
فلک راه رفتن نیابد همی
#6
سپاه دو کشور کشیدند صف
✦
همه نیزه و گرز و خنجر به کف
#7
برآمد چنان از دو لشکر خروش
✦
که چرخ فلک را بدرید گوش
#8
چو دریا شد از خون گردان زمین
✦
تن بی‌سران بد همه دشت کین
#9
پدر را نبد بر پسر جای مهر
✦
بریشان نبخشید گردان سپهر
#10
سیم ره به دارا درآمد شکست
✦
سکندر میان تاختن را ببست
#11
جهاندار لشکر به کرمان کشید
✦
همی از بد دشمنان جان کشید
#12
سکندر بیامد زی اصطخر پارس
✦
که دیهیم شاهان بد و فخر پارس
#13
خروشی بلند آمد از بارگاه
✦
که ای مهتران نماینده راه
#14
هرانکس که زنهار خواهد همی
✦
ز کرده به یزدان پناهد همی
#15
همه یکسره در پناه منید
✦
بدانید اگر نیک‌خواه منید
#16
همه خستگان را ببخشیم چیز
✦
همان خون دشمن نریزیم نیز
#17
ز چیز کسان دست کوته کنیم
✦
خرد را سوی روشنی ره کنیم
#18
که پیروزگر دادمان فرهی
✦
بزرگی و دیهیم شاهنشهی
#19
کسی کو ز فرمان ما بگذرد
✦
همی گردن اژدها بشکرد
#20
ز چیزی که دید اندران رزمگاه
✦
ببخشید یکسر همه بر سپاه
#21
چو دارا ز ایران به کرمان رسید
✦
دو بهر از بزرگان لشکر ندید
#22
خروشی بد اندر میان سپاه
✦
یکی را ندیدند بر سر کلاه
#23
بزرگان فرزانه را گرد کرد
✦
کسی را که با او بد اندر نبرد
#24
همه مهتران زار و گریان شدند
✦
ز بخت بد خویش بریان شدند
#25
چنین گفت دارا که هم بی‌گمان
✦
ز ما بود بر ما بد آسمان
#26
شکن زین نشان در جهان کس ندید
✦
نه از کاردانان پیشین شنید
#27
زن و کودک شهریاران اسیر
✦
وگر کشته خسته به ژوپین و تیر
#28
چه بینید و این را چه درمان کنید
✦
که بدخواه را زین پشیمان کنید
#29
نه کشور نه لشکر نه تخت و کلاه
✦
نه شاهی نه فرزند و گنج و سپاه
#30
ار ایدونک بخشایش کردگار
✦
نباشد تبه شد به ما روزگار
#31
کسی کز گرانمایگان زیستند
✦
به پیش شهنشاه بگریستند
#32
به آواز گفتند کای شهریار
✦
همه خسته‌ایم از بد روزگار
#33
سپه را ز کوشش سخن درگذشت
✦
ز تارک دم آب برتر گذشت
#34
پدر بی‌پسر شد پسر بی‌پدر
✦
چنین آمد از چرخ گردان به سر
#35
کرا مادر و خواهر و دختر است
✦
همه پاک بر دست اسکندر است
#36
همان پاک پوشیده‌رویان تو
✦
که بودند لرزنده بر جان تو
#37
چو گنج نیاکان برترمنش
✦
که آمد به دست تو بی‌سرزنش
#38
کنون مانده اندر کف رومیان
✦
نژاد بزرگان و گنج کیان
#39
ترا چاره با او مداراست بس
✦
که تاج بزرگی نماند به کس
#40
کسی گوید آتش زبانش نسوخت
✦
به چاره بد از تن بباید سپوخت
#41
تو او را به تن زیردستی نمای
✦
یکی در سخن نیز چربی فزای
#42
ببینیم فرجام تا چون بود
✦
که گردش ز اندیشه بیرون بود
#43
یکی نامه بنویس نزدیک او
✦
پراندیشه کن جان تاریک او
#44
هم این چرخ گردان برو بگذرد
✦
چنین داند آنکس که دارد خرد
#45
از ایشان چو بشنید فرمان گزید
✦
چنان کز دل شهریاران سزید
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.