🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان دوازده رخ

❖
298 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه
دشت و کوهستان از غریو کوس و بانگ شیپورها به لرزه درآمد و از سم اسبان پیل‌پیکر، خاک همپای آسمان نیلگون گردید. دو سالار کینه‌توز، گودرز کشوادگان و پیران ویسه، چون دو پلنگ ژیان، لشکریان خویش را صف‌به‌صف به پیکار کشاندند. تیر چون باران از ابر تیره بر تن رزم‌آوران باریدن گرفت و زمین آهنین‌کفش از خون دلاوران لاله‌گون گشت، بدان‌سان که دیگر جای تکاوران در میدان نبرد نمانده بود.

پیران چون سختی نبرد را دید، برادرانش لهاک و فرشیدورد را فرستاد تا از سو‌ی کوه و رودخانه کمین گشایند و بر گردان ایران شبیخون زنند. گودرز با هشیاری از دیده‌بان آگاه شد و هجیر را نزد گیو فرستاد. گیو نیز فرهاد گرد را بر جای خویش گماشت و زنگه شاوران و گرگین میلاد را به دفع کمین‌کنندگان گسیل داشت؛ همچنین بیژن دلاور را فرستاد تا قلب سپاه پیران را به آتش کشد.

در میان گیرودار کارزار، گیو رو‌در‌روی پیران قرار گرفت، اما فرسودگی اسب گیو مانع از فرود آمدن ضربت نهایی بر سالار توران شد. بیژن پدر را یادآور شد که روزگار، مرگ پیران را به دست گودرز کشواد مقدر کرده است، پس گیو از تعقیب او چشم پوشید. در این میان، لهاک و فرشیدورد بر گیو تاختند و نبردی سهمگین درگرفت؛ گیو اسب لهاک را پی کرد و گستهم و گرازه و بیژن نیز بر فرشیدورد و اندریمان تاختند و زخم‌های گران بر پیکر تورانیان وارد آوردند.

با فرو افتادن پرده شب و سیاهی آسمان چون آبنوس، نوای شیپور بازگشت نواخته شد. دو سپاه با تنی خسته و لبانی خشکیده از آوردگاه عقب نشستند؛ گودرز به سوی زیبد و پیران به فراز کوه گنابد شتافتند. گودرز گردان ایران را گرد خویش فراخواند و پس از سپاس دادار و یادآوری ستمگری‌های ضحاک و فریدون، و رنج‌های سیاوش و آوارگی‌های گیو، اندیشه خویش را آشکار ساخت: پیش کشیدن نبرد تن‌به‌تن میان پهلوانان نامدار تا خون بیگناهان بر زمین نریزد. پهلوانان ایران یک‌صدا جان خویش را فدای آرمان وی ساختند. گودرز آرایش تازه سپاه را سپرد؛ شیدوش را با درفش کاویانی در پشت، و گستهم را فرمانروای رزمگاه کرد. در سوی دیگر، پیرانِ غمگین و پژمرده، دلتنگی و هراس لشکریانش را با یادآوری شوکت افراسیاب و آیین نبرد تن‌به‌تن فرو نشاند و لهاک و فرشیدورد را پند داد که در صورت شکست، سراسیمه به توران‌زمین بازگردند تا دودمان ویسه یکسره نابود نگردد.
#1
دو رویه ز لشکر برآمد خروش
✦
زمین آمد از نعل اسبان به جوش
#2
سپاه اندر آمد ز هر سو گروه
✦
بپوشید جوشن همه دشت و کوه
#3
دو سالار هر دو به سان پلنگ
✦
فراز آوریدند لشکر به جنگ
#4
به کردار باران ز ابر سیاه
✦
ببارید تیر اندر آن رزمگاه
#5
جهان چون شب تیره از تیره میغ
✦
چو ابری که باران او تیر و تیغ
#6
زمین آهنین کرده اسبان به نعل
✦
بر او دست گردان به خون گشته لعل
#7
ز بس خسته ترک اندر آن رزمگاه
✦
بریده سرانشان فگنده به راه
#8
بر آوردگه جای گشتن نماند
✦
پی اسب را برگذشتن نماند
#9
زمین لاله‌گون شد هوا نیلگون
✦
برآمد همی موج دریای خون
#10
دو سالار گفتند اگر همچنین
✦
بداریم گردان بر این دشت کین
#11
شب تیره را کس نماند به جای
✦
جز از چرخ گردان و گیهان خدای
#12
چو پیران چنان دید جای نبرد
✦
به لهاک فرمود و فرشیدورد
#13
که چندان کجا با شما لشکرست
✦
کسی کاندر این رزمگه درخورست
#14
سران را ببخشید تا بر سه روی
✦
بوند اندر این رزمگه کینه‌جوی
#15
وز ایشان گروهی که بیدارتر
✦
سپه را ز دشمن نگهدارتر
#16
بدیشان سپارید پشت سپاه
✦
شما بر دو رویه بگیرید راه
#17
به لهاک فرمود تا سوی کوه
✦
برد لشکر خویش را همگروه
#18
همیدون سوی رود فرشیدورد
✦
شود تا برآرد به خورشید گرد
#19
چو آن نامداران توران سپاه
✦
گسستند زان لشکر کینه‌خواه
#20
نوندی برافگند بر دیده‌بان
✦
از آن دیده گه تا در پهلوان
#21
نگهبان گودرز خود با سپاه
✦
همی داشت هر سو ز دشمن نگاه
#22
دو رویه چو لهاک و فرشیدورد
✦
ز راه کمین برگشادند گرد
#23
سواران ایران برآویختند
✦
همی خاک با خون برآمیختند
#24
نوندی برافگند هر سو دوان
✦
به آگاه کردن بر پهلوان
#25
نگه کرد گودرز تا پشت اوی
✦
که دارد ز گردان پرخاشجوی
#26
گرامی پسر شیر شرزه هجیر
✦
به پشت پدر بود با تیغ و تیر
#27
بفرمود تا شد به پشت سپاه
✦
بر گیو گودرز لشکرپناه
#28
بگوید که لشکر سوی رود و کوه
✦
به یاری فرستد گروها گروه
#29
و دیگر بفرمود گفتن به گیو
✦
که پشت سپه را یکی مرد نیو
#30
گزیند سپارد بدو جای خویش
✦
نهد او از آن جایگه پای پیش
#31
هجیر خردمند بسته کمر
✦
چو بشنید گفتار فرخ پدر
#32
بیامد به سوی برادر دوان
✦
بگفت آن کجا گفته بد پهلوان
#33
چو بشنید گیو این سخن بردمید
✦
ز لشکر یکی نامور برگزید
#34
کجا نام او بود فرهاد گرد
✦
بخواند و سپه یکسر او را سپرد
#35
دو صد کار دیده دلاور سران
✦
بفرمود تا زنگه شاوران
#36
برد تاختن سوی فرشیدورد
✦
برانگیزد از رود وز آب گرد
#37
ز گردان دو صد با درفشی چو باد
✦
به فرخنده گرگین میلاد داد
#38
بدو گفت ز ایدر بگردان عنان
✦
ابا گرز و با آبداده سنان
#39
کنون رفت باید بر آن رزمگاه
✦
جهان کرد باید بر ایشان سیاه
#40
که پشت سپهشان به هم بر شکست
✦
دل پهلوانان شد از درد پست
#41
به بیژن چنین گفت کای شیرمرد
✦
توی شیر درنده روز نبرد
#42
کنون شیرمردی به کار آیدت
✦
که با دشمنان کارزار آیدت
#43
از ایدر برو تا به قلب سپاه
✦
ز پیران بدان جایگه کینه‌خواه
#44
از ایشان نپرهیز و تن پیش‌دار
✦
که آمد گه کینه در کارزار
#45
که پشت همه شهر توران بدوست
✦
چو روی تو بیند بدردش پوست
#46
اگر دست‌یابی بر او کار بود
✦
جهاندار و نیک اخترت یار بود
#47
بیاساید از رنج و سختی سپاه
✦
شود شادمانه جهاندار و شاه
#48
شکسته شود پشت افراسیاب
✦
پر از خون کند دل دو دیده پر آب
#49
بگفت این سخن پهلوان با پسر
✦
پسر جنگ را تنگ بسته کمر
#50
سواران که بودند بر میسره
✦
بفرمود خواندن همه یکسره
#51
گرازه برون آمد و گستهم
✦
هجیر سپهدار و بیژن به هم
#52
وزآنجا سوی قلب توران سپاه
✦
گرانمایگان برگرفتند راه
#53
به کردار گرگان به روز شکار
✦
بر آن بادپایان اخته زهار
#54
میان سپاه اندرون تاختند
✦
ز کینه همی دل بپرداختند
#55
همه دشت برگستوانور سوار
✦
پراگنده گشته گه کارزار
#56
چه مایه فتاده به پای ستور
✦
کفن جوشن و سینهٔ شیر گور
#57
چو رویین پیران ز پشت سپاه
✦
بدید آن تکاپوی و گرد سیاه
#58
بیامد به پشت سپاه بزرگ
✦
ابا نامداران به کردار گرگ
#59
برآویخت بر سان شرزه پلنگ
✦
بکوشید و هم بر نیامد به جنگ
#60
بیفگند شمشیر هندی ز مشت
✦
به نومیدی از جنگ بنمود پشت
#61
سپهدار پیران و مردان خویش
✦
به جنگ اندرون پای بنهاد پیش
#62
چو گیو آن زمان روی پیران بدید
✦
عنان سوی او جنگ را برگشید
#63
از آن مهتران پیش پیران چهار
✦
به نیزه ز اسب اندر افگند خوار
#64
به زه کرد پیران ویسه کمان
✦
همی تیر بارید بر بدگمان
#65
سپر بر سر آورد گیو سترگ
✦
به نیزه درآمد به کردار گرگ
#66
چو آهنگ پیران سالار کرد
✦
که جوید به آورد با او نبرد
#67
فروماند اسبش همیدون به جای
✦
از آنجا که بد پیش ننهاد پای
#68
یکی تازیانه بر آن تیز رو
✦
بزد خشم را نامبردار گو
#69
بجوشید بگشاد لب را ز بند
✦
به نفرین دژخیم دیو نژند
#70
بیفگند نیزه کمان برگرفت
✦
یکی درقهٔ کرگ بر سر گرفت
#71
کمان را به زه کرد و بگشاد بر
✦
که با دست پیران بدوزد سپر
#72
بزد بر سرش چارچوبه خدنگ
✦
نبد کارگر تیر بر کوه سنگ
#73
همیدون سه چوبه بر اسب سوار
✦
بزد گیو پیکان آهن گذار
#74
نشد اسب خسته نه پیران نیو
✦
بدانجا رسیدند یاران گیو
#75
چو پیران چنان دید برگشت زود
✦
برفت از پسش گیو تازان چو دود
#76
به نزدیک گیو آمد آنگه پسر
✦
که ای نامبردار فرخ پدر
#77
من ایدون شنیدستم از شهریار
✦
که پیران فراوان کند کارزار
#78
ز چنگ بسی تیزچنگ اژدها
✦
مر او را بود روز سختی رها
#79
سرانجام بر دست گودرز هوش
✦
برآید تو ای باب چندین مکوش
#80
پس اندر رسیدند یاران گیو
✦
پر از خشم و کینه سواران نیو
#81
چو پیران چنان دید برگشت زوی
✦
سوی لشکر خویش بنهاد روی
#82
خروشان پر از درد و رخساره زرد
✦
به نزدیک لهاک و فرشیدورد
#83
بیامد که ای نامداران من
✦
دلیران و خنجرگزاران من
#84
شما را ز بهر چنین روزگار
✦
همی پرورانیدم اندر کنار
#85
کنون چون به جنگ اندر آمد سپاه
✦
جهان شد به ما بر ز دشمن سیاه
#86
نبینم کسی کز پی نام و ننگ
✦
به پیش سپاه اندر آید به جنگ
#87
چو آواز پیران بدیشان رسید
✦
دل نامداران ز کین بردمید
#88
برفتند و گفتند گر جان پاک
✦
نباشد به تن نیستمان بیم و باک
#89
ببندیم دامن یک اندر دگر
✦
نشاید گشادن بر این کین کمر
#90
سوی گیو لهاک و فرشیدورد
✦
برفتند و جستند با او نبرد
#91
برآمد بر گیو لهاک نیو
✦
یکی نیزه زد بر کمرگاه گیو
#92
همی خواست کو را رباید ز زین
✦
نگونسار از اسب افگند بر زمین
#93
به نیزه زره بردرید از نهیب
✦
نیامد برون پای گیو از رکیب
#94
بزد نیزه پس گیو بر اسب اوی
✦
ز درد اندر آمد تگاور به روی
#95
پیاده شد از باره لهاک مرد
✦
فراز آمد از دور فرشیدورد
#96
ابر نیزهٔ گیو تیغی چو باد
✦
بزد نیزه ببرید و برگشت شاد
#97
چو گیو اندر آن زخم او بنگرید
✦
عمود گران از میان برکشید
#98
بزد چون یکی تیزدم اژدها
✦
که از دست او خنجر آمد رها
#99
سبک دیگری زد به گردنش بر
✦
که آتش ببارید بر تنش بر
#100
بجوشید خون بر دهانش از جگر
✦
تنش سست برگشت و آسیمه سر
#101
چو گیو اندر این بود لهاک زود
✦
نشست از بر بادپای چو دود
#102
ابا گرز و با نیزه بر سان شیر
✦
بر گیو رفتند هر دو دلیر
#103
چه مایه ز چنگ دلاور سران
✦
بر او بر ببارید گرز گران
#104
به زین خدنگ اندورن بد سوار
✦
ستوهی نیامدش از کارزار
#105
چو دیدند لهاک و فرشیدورد
✦
چنان پایداری از آن شیرمرد
#106
ز بس خشم گفتند یک با دگر
✦
که ما را چه آمد ز اختر به سر
#107
بر این زین همانا که کوهست و روست
✦
بر او بر ندرد جز از شیر پوست
#108
ز یارانش گیو آنگهی نیزه خواست
✦
همی گشت هر سو چپ و دست راست
#109
بدیشان نهاد از دو رویه نهیب
✦
نیامد یکی را سر اندر نشیب
#110
به دل گفت کاری نو آمد به روی
✦
مرا ز این دلیران پرخاشجوی
#111
نه از شهر ترکان سران آمدند
✦
که دیوان مازندران آمدند
#112
سوی راست گیو اندر آمد چو گرد
✦
گرازه به پرخاش فرشیدورد
#113
ز پولاد در چنگ سیمین ستون
✦
به زیر اندرون باره‌ای چون هیون
#114
گرازه چو بگشاد از باد دست
✦
به زین بر شد آن ترگ پولاد بست
#115
بزد نیزه‌ای بر کمربند اوی
✦
زره بود نگسست پیوند اوی
#116
یکی تیغ در چنگ بیژن چو شیر
✦
به پشت گرازه درآمد دلیر
#117
بزد بر سر و ترگ فرشیدورد
✦
زمین را بدرید ترک از نبرد
#118
همی کرد بر بارگی دست راست
✦
به اسب اندر آمد نبود آنچ خواست
#119
پس بیژن اندر دمان گستهم
✦
ابا نامداران ایران به هم
#120
به نزدیک توران سپاه آمدند
✦
خلیده‌دل و کینه‌خواه آمدند
#121
ز توران سپاه اندریمان چو گرد
✦
بیامد دمان تا به جای نبرد
#122
عمودی فروهشت بر گستهم
✦
که تا بگسلاند میانش ز هم
#123
به تیغش برآمد بدو نیم گشت
✦
دل گستهم زو پر از بیم گشت
#124
به پشت یلان اندر آمد هجیر
✦
ابر اندریمان ببارید تیر
#125
خدنگش بدرید برگستوان
✦
بماند آن زمان بارگی بی روان
#126
پیاده شد ازباره مرد سوار
✦
سپر بر سر آورد و بر ساخت کار
#127
ز ترکان بر آمد سراسر غریو
✦
سواران برفتند بر سان دیو
#128
مر او را به چاره ز آوردگاه
✦
کشیدند از پیش روی سپاه
#129
سپهدار پیران ز سالارگاه
✦
بیامد بیاراست قلب سپاه
#130
ز شبگیر تا شب برآمد ز کوه
✦
سواران ایران و توران گروه
#131
همی گرد کینه برانگیختند
✦
همی خاک با خون برآمیختند
#132
از اسبان و مردان همه رفته هوش
✦
دهن خشک و رفته ز تن زور و توش
#133
چو روی زمین شد به رنگ آبنوس
✦
برآمد ز هر دو سپه بوق و کوس
#134
ابر پشت پیلان تبیره زنان
✦
از آن رزمگه بازگشت آن زمان
#135
بر آن بر نهادند هر دو سپاه
✦
که شب بازگردند ز آوردگاه
#136
گزینند شبگیر مردان مرد
✦
که از ژرف دریا برآرند گرد
#137
همه نامداران پرخاشجوی
✦
یکایک به روی اندر آرند روی
#138
ز پیکار یابد رهایی سپاه
✦
نریزند خون سر بیگناه
#139
بکردند پیمان و گشتند باز
✦
گرفتند کوتاه رزم دراز
#140
دو سالار هر دو ز کینه به درد
✦
همی روی برگاشتند از نبرد
#141
یکی سوی کوه کنابد برفت
✦
یکی سوی زیبد خرامید تفت
#142
همانگه طلایه ز لشکر به راه
✦
فرستاد گودرز سالار شاه
#143
ز جوشنوران هرک فرسوده بود
✦
ز خون دست و تیغش بیالوده بود
#144
همه جوشن و خود و ترگ و زره
✦
گشادند مر بندها را گره
#145
چو از بار آهن برآسوده شد
✦
خورش جست و می چند پیموده شد
#146
به تدبیر کردن سوی پهلوان
✦
برفتند بیدار پیر و جوان
#147
به گودرز پس گفت گیو ای پدر
✦
چه آمد مرا از شگفتی به سر
#148
چو من حمله بردم به توران سپاه
✦
دریدم صف و برگشادند راه
#149
به پیران رسیدم نماندم به جای
✦
فروماند و ننهاد از پیش پای
#150
چنانم شتاب آمد از کار خویش
✦
که گفتم نباشم دگر یار خویش
#151
پس آن گفته شاه بیژن به یاد
✦
همی داشت وان دم مرا یاد داد
#152
که پیران به دست تو گردد تباه
✦
از اختر همین بود گفتار شاه
#153
بدو گفت گودرز کو را زمان
✦
به دست منست ای پسر بی‌گمان
#154
که زو کین هفتاد پور گزین
✦
بخواهم به زور جهان‌آفرین
#155
از آن پس به روی سپه بنگرید
✦
سران را همه گونه پژمرده دید
#156
ز رنج نبرد و ز خون ریختن
✦
به هرجای با دشمن آویختن
#157
دل پهلوان گشت زان پر ز درد
✦
که رخسار آزادگان دید زرد
#158
بفرمودشان بازگشتن به جای
✦
سپهدار نیک‌اختر و رهنمای
#159
بدان تا تن رنج بردارشان
✦
برآساید از جنگ و پیکارشان
#160
برفتند و شبگیر بازآمدند
✦
پر از کینه و رزمساز آمدند
#161
به سالار بر خواندند آفرین
✦
که ای نامور پهلوان زمین
#162
شبت خواب چون بود و چون خاستی
✦
ز پیکار ترکان چه آراستی
#163
بدیشان چنین گفت پس پهلوان
✦
که ای نیک‌مردان و فرخ گوان
#164
سزد گر شما بر جهان‌آفرین
✦
بخوانید روز و شبان آفرین
#165
که تا این زمان هرچ رفت از نبرد
✦
به کام دل ما همی گشت گرد
#166
فراوان شگفتی رسیدم به سر
✦
جهان را ندیدم مگر بر گذر
#167
ز بیداد و داد آنچ آمد به شاه
✦
بد و نیک را هم بدویست راه
#168
چو ما چرخ گردان فراوان سرشت
✦
درود آن کجا بآرزو خود بکشت
#169
نخستین که ضحاک بیدادگر
✦
ز گیتی به شاهی برآورد سر
#170
جهان را چه مایه به سختی بداشت
✦
جهان آفرین زو همه درگذاشت
#171
به داد آنک آورد پیدا ستم
✦
ز باد آمد آن پادشاهی به دم
#172
چو بیداد او دادگر برنداشت
✦
یکی دادگر را بر او برگماشت
#173
برآمد بر آن کار او چند سال
✦
بد انداخت یزدان بر آن بدسگال
#174
فریدون فرخ شه دادگر
✦
ببست اندر آن پادشاهی کمر
#175
همه بند آهرمنی برگشاد
✦
بیاراست گیتی سراسر به داد
#176
چو ضحاک بدگوهر بدمنش
✦
که کردند شاهان بدو سرزنش
#177
ز افراسیاب آمد آن بد خوی
✦
همان غارت و کشتن و بدگوی
#178
که در شهر ایران بگسترد کین
✦
بگشت از ره داد و آیین و دین
#179
سیاووش را هم به فرجام کار
✦
بکشت و برآورد از ایران دمار
#180
وزان پس کجا گیو ز ایران براند
✦
چه مایه به سختی به توران بماند
#181
نهالیش بد خاک و بالینش سنگ
✦
خورش گوشت نخچیر و پوشش پلنگ
#182
همی رفت گم بوده چون بیهشان
✦
که یابد ز کیخسرو آنجا نشان
#183
یکایک چو نزدیک خسرو رسید
✦
بر او آفرین کرد کو را بدید
#184
وزان پس به ایران نهادند روی
✦
خبر شد به پیران پرخاشجوی
#185
سبک با سپاه اندر آمد به راه
✦
که هر دو کندشان به ره بر تباه
#186
بکرد آنچ بودش ز بد دسترس
✦
جهاندارشان بد نگهدار و بس
#187
از آن پس به کین سیاوش سپاه
✦
سوی کاسه رود اندر آمد به راه
#188
به لاون که آمد سپاه گشن
✦
شبیخون پیران و جنگ پشن
#189
که چندان پسر پیش من کشته شد
✦
دل نامداران همه گشته شد
#190
کنون با سپاهی چنین کینه‌جوی
✦
بیامد به روی اندر آورد روی
#191
چو با ما بسنده نخواهد بدن
✦
همی داستانها بخواهد زدن
#192
همی چاره سازد بدان تا سپاه
✦
ز توران بیاید بدین رزمگاه
#193
سران را همی خواهد اکنون به جنگ
✦
یکایک بباید شدن تیز چنگ
#194
که گر ما بدین کار سستی کنیم
✦
وگر نه بدین پیشدستی کنیم
#195
بهانه کند بازگردد ز جنگ
✦
بپیچد سر از کینه و نام و ننگ
#196
ار ایدونک باشید با من یکی
✦
از ایشان فراوان و ما اندکی
#197
از آن نامداران برآریم گرد
✦
بدانگه که سازد همی او نبرد
#198
ور ایدونک پیران از این رای خویش
✦
نگردد نهد رزم را پای پیش
#199
پذیرفتم اندر شما سر به سر
✦
که من پیش بندم بدین کین کمر
#200
ابا پیر سر من بدین رزمگاه
✦
به کشتن دهم تن به پیش سپاه
#201
من و گرد پیران و رویین و گیو
✦
یکایک بسازیم مردان نیو
#202
که کس در جهان جاودانه نماند
✦
به گیتی به ما جز فسانه نماند
#203
هم آن نام باید که ماند بلند
✦
چو مرگ افگند سوی ما بر کمند
#204
زمانه به مرگ و به کشتن یکیست
✦
وفا با سپهر روان اندکیست
#205
شما نیز باید که هم ز این نشان
✦
ابا نیزه و تیغ مردم کشان
#206
به کینه ببندید یکسر کمر
✦
هر آن کس که هست از شما نامور
#207
که دولت گرفتست از ایشان نشیب
✦
کنون کرد باید به کین بر نهیب
#208
به توران چو هومان سواری نبود
✦
که با بیژن گیو رزم آزمود
#209
چو برگشته شد بخت او شد نگون
✦
بریدش سر از تن به سان هیون
#210
نباید شکوهید ز ایشان به جنگ
✦
نشاید کشیدن ز پیکار چنگ
#211
ور ایدونک پیران بخواهد نبرد
✦
به اندوه لشکر بیارد چو گرد
#212
همیدون به انبوه ما همچو کوه
✦
بباید شدن پیش او همگروه
#213
که چندان دلیران همه خسته‌دل
✦
ز تیمار و اندوه پیوسته دل
#214
بر آنم که ما را بود دستگاه
✦
از ایشان برآریم گرد سیاه
#215
بگفت این سخن سر به سر پهلوان
✦
به پیش جهاندیده فرخ گوان
#216
چو سالارشان مهربانی نمود
✦
همه پاک بر پای جستند زود
#217
بر او سر به سر خواندند آفرین
✦
که چون تو کسی نیست پر داد و دین
#218
پرستنده چون تو فریدون نداشت
✦
که گیتی سراسر به شاهی گذاشت
#219
ستون سپاهی و سالار شاه
✦
فرازندهٔ تاج و گاه و کلاه
#220
فدی کردهٔ جان و فرزند و چیز
✦
ز سالار شاهان چه جویند نیز
#221
همه هرچ شاه از فریبرز جست
✦
ز طوس آن کنون از تو بیند درست
#222
همه سر به سر مر ترا بنده‌ایم
✦
به فرمان و رایت سرافگنده‌ایم
#223
گر ایدونک پیران ز توران سپاه
✦
سران آورد پیش ما کینه‌خواه
#224
ز ما ده مبارز وز ایشان هزار
✦
نگر تا که پیچد سر از کارزار
#225
ور ایدونک لشکر همه همگروه
✦
به جنگ اندر آید به کردار کوه
#226
ز کینه همه پاک دلخسته‌ایم
✦
کمر بر میان جنگ را بسته‌ایم
#227
فدای تو بادا تن و جان ما
✦
سراسر بر اینست پیمان ما
#228
چو گودرز پاسخ بر این سان شنود
✦
به دلش اندرون شادمانی فزود
#229
بر آن نامداران گرفت آفرین
✦
که ای نره شیران ایران زمین
#230
سپه را بفرمود تا برنشست
✦
همیدون میان را به کینه ببست
#231
چپ لشکرش جای رهام گرد
✦
به فرهاد خورشید پیکر سپرد
#232
سوی راست جای فریبرز بود
✦
به کتمارهٔ قارنان داد زود
#233
به شیدوش فرمود کای پور من
✦
به هر کار شایسته دستور من
#234
تو با کاویانی درفش و سپاه
✦
برو پشت لشکر تو باش و پناه
#235
بفرمود پس گستهم را که شو
✦
سپه را تو باش این زمان پیشرو
#236
ترا بود باید به سالارگاه
✦
نگه‌دار بیدار پشت سپاه
#237
سپه را بفرمود کز جای خویش
✦
نگر ناورید اندکی پای پیش
#238
همه گستهم را کنید آفرین
✦
شب و روز باشید بر پشت زین
#239
برآمد خروش از میان سپاه
✦
گرفتند زاری بر آن رزمگاه
#240
همه سر به سر سوی او تاختند
✦
همی خاک بر سر برانداختند
#241
که با پیر سر پهلوان سپاه
✦
کمر بست و شد سوی آوردگاه
#242
سپهدار پس گستهم را بخواند
✦
بسی پند و اندرز با او براند
#243
بدو گفت زنهار بیدار باش
✦
سپه را ز دشمن نگهدار باش
#244
شب و روز در جوشن کینه‌جوی
✦
نگر تا گشاده ندارید روی
#245
چو آغازی از جنگ پرداختن
✦
بود خواب را بر تو بر تاختن
#246
همان چون سر آری به سوی نشیب
✦
ز ناخفتگان بر تو آید نهیب
#247
یکی دیده‌بان بر سر کوه دار
✦
سپه را ز دشمن بی‌اندوه‌دار
#248
ور ایدونک آید ز توران زمین
✦
شبی ناگهان تاختن گر کمین
#249
تو باید که پیکار مردان کنی
✦
به جنگ اندر آهنگ گردان کنی
#250
ور ایدونک از ما بدین رزمگاه
✦
بد آگاهی آید ز توران سپاه
#251
که ما را به آوردگه بر کشند
✦
تن بی‌سرانمان به توران کشند
#252
نگر تا سپه را نیاری به جنگ
✦
سه روز اندر این کرد باید درنگ
#253
چهارم خود آید به پشت سپاه
✦
شه نامبردار با پیل و گاه
#254
چو گفتار گودرز زان سان شنید
✦
سرشکش ز مژگان به رخ بر چکید
#255
پذیرفت سر تا به سر پند اوی
✦
همی جست از آن کار پیوند اوی
#256
به سالار گفت آنچ فرمان دهی
✦
میان بسته دارم به سان رهی
#257
پس از جنگ پیشین که آمد شکست
✦
که توران بر آن درد بودند پست
#258
خروشان پدر بر پسر روی زرد
✦
برادر ز خون برادر به درد
#259
همه سر به سر سوگوار و نژند
✦
دژم گشته از گشت چرخ بلند
#260
چو پیران چنان دید لشکر همه
✦
چو از گرگ درنده خسته رمه
#261
سران را ز لشکر سراسر بخواند
✦
فراوان سخن پیش ایشان براند
#262
چنین گفت کای کار دیده گوان
✦
همه سودهٔ رزم پیر و جوان
#263
شما را به نزدیک افراسیاب
✦
چه مایه بزرگی و جاهست و آب
#264
به پیروزی و فرهی کامتان
✦
به گیتی پراگنده شد نامتان
#265
به یک رزم کآمد شما را شکست
✦
کشیدید یکسر ز پیکار دست
#266
بدانید یکسر کز این رزمگاه
✦
اگر بازگردد به سستی سپاه
#267
پس اندر ز ایران دلاور سران
✦
بیایند با گرزهای گران
#268
یکی را ز ما زنده اندر جهان
✦
نبیند کس از مهتران و کهان
#269
برون کرد باید ز دلها نهیب
✦
گزیدن مر این غمگنان را شکیب
#270
چنین داستان زد شه موبدان
✦
که پیروز یزدان بود جاودان
#271
جهان سر به سر با فراز و نشیب
✦
چنینست تا رفتن اندر نهیب
#272
کنون از بر و بوم و فرزند خویش
✦
که اندیشد از جان و پیوند خویش
#273
همان لشکر است این که از جنگ ما
✦
بپیچید و بس کرد آهنگ ما
#274
بدین رزمگه بست باید میان
✦
به کینه شدن پیش ایرانیان
#275
چنین کرد گودرز پیمان که من
✦
سران برگزینم از این انجمن
#276
یکایک به روی اندر آریم روی
✦
دو لشکر برآساید از گفت و گوی
#277
گر ایدونک پیمان به جای آورید
✦
سران را ز لشکر به پای آورید
#278
وگر همگروه اندر آید به جنگ
✦
نباید کشیدن ز پیکار چنگ
#279
اگر سر همه سوی خنجر بریم
✦
به روزی بزادیم و روزی مریم
#280
وگرنه سرانشان برآرم به دار
✦
دو رویه بود گردش روزگار
#281
اگر سر بپیچد کس از گفت من
✦
بفرمایمش سر بریدن ز تن
#282
گرفتند گردان به پاسخ شتاب
✦
که ای پهلوان رد افراسیاب
#283
تو از دیرگه باز با گنج خویش
✦
گزیدستی از بهر ما رنج خویش
#284
میان بسته بر پیش ما چون رهی
✦
پسر با برادر به کشتن دهی
#285
چرا سر بپیچیم ما خود کییم
✦
چنین بندهٔ شه ز بهر چییم
#286
بگفتند وز پیش برخاستند
✦
به پیکار یکسر بیاراستند
#287
همه شب همی ساختند این سخن
✦
که افگند سالار بیدار بن
#288
به شبگیر آوای شیپور و نای
✦
ز پرده برآمد به هر دو سرای
#289
نشستند بر زین سپیده دمان
✦
همه نامداران به بازو کمان
#290
که از نعل اسبان تو گفتی زمین
✦
بپوشد همی چادر آهنین
#291
سپهبد به لهاک و فرشیدورد
✦
چنین گفت کای نامداران مرد
#292
شما را نگهبان توران سپاه
✦
همی بود باید بدین رزمگاه
#293
یکی دیده‌بان بر سر کوهسار
✦
نگهبان روز و ستاره‌شمار
#294
گر ایدونک ما را ز گردان سپهر
✦
بد آید ببرد ز ما پاک مهر
#295
شما جنگ را کس متازید زود
✦
به توران شتابید بر سان دود
#296
کز این تخمهٔ ویسگان کس نماند
✦
همه کشته شد جز شما بس نماند
#297
گرفتند مر یکدگر را کنار
✦
به درد جگر برگرستند زار
#298
برفتند و بس روی برگاشتند
✦
غریویدن و بانگ برداشتند

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: