بخش ۳ - کابوس ضحاک و پیشبینی موبدان برآمدن فریدون را

#1

چو از روزگارش چهل سال ماند

✦

نگر تا به سر برش یزدان چه راند

#2

در ایوان شاهی شبی دیر یاز

✦

به خواب اندرون بود با ارنواز

#3

چنان دید کز کاخ شاهنشهان

✦

سه جنگی پدید آمدی ناگهان

#4

دو مهتر یکی کهتر اندر میان

✦

به بالای سرو و به فرّ کیان

#5

کمر بستن و رفتن شاهوار

✦

به چنگ اندرون گُرزهٔ گاوسار

#6

دمان پیش ضحاک رفتی به جنگ

✦

نهادی به گردن برش پالهنگ

#7

همی تاختی تا دماوند کوه

✦

کشان و دوان از پس اندر گروه

#8

بپیچید ضحاک بیدادگر

✦

بدرّیدش از هول گفتی جگر

#9

یکی بانگ بر زد به خواب اندرون

✦

که لرزان شد آن خانهٔ صدستون

#10

بجَستند خورشیدرویان ز جای

✦

از آن غلغل نامور کدخدای

#11

چنین گفت ضحاک را ارنواز

✦

که شاها چه بودت نگویی به راز

#12

که خفته به آرام در خان خویش

✦

بر این سان بترسیدی از جان خویش

#13

زمین هفت کشور به فرمان تو است

✦

دد و دام و مردم به پیمان تو است

#14

به خورشیدرویان جهاندار گفت

✦

که چونین شگفتی بشاید نهفت

#15

که گر از من این داستان بشنوید

✦

شودتان دل از جان من ناامید

#16

به شاه گرانمایه گفت ارنواز

✦

که بر ما بباید گشادنت راز

#17

توانیم کردن مگر چاره‌ای

✦

که بی‌چاره‌ای نیست پتیاره‌ای

#18

سپهبد گشاد آن نهان از نهفت

✦

همه خواب یک یک بدیشان بگفت

#19

چنین گفت با نامور ماهروی

✦

که مگذار این را ره چاره جوی

#20

نگین زمانه سر تخت تو است

✦

جهان روشن از نامور بخت تو است

#21

تو داری جهان زیر انگشتری

✦

دد و مردم و مرغ و دیو و پری

#22

ز هر کشوری گِرد کن مهتران

✦

از اخترشناسان و افسونگران

#23

سخن سربه‌سر موبدان را بگوی

✦

پژوهش کن و راستی بازجوی

#24

نگه کن که هوش تو بر دست کیست

✦

ز مردم شمار ار ز دیو و پریست

#25

چو دانسته شد چاره ساز آن زمان

✦

به خیره مترس از بد بدگمان

#26

شه پر منش را خوش آمد سخن

✦

که آن سرو سیمین برافگند بن

#27

جهان از شب تیره چون پرّ زاغ

✦

همانگه سر از کوه بر زد چراغ

#28

تو گفتی که بر گنبد لاژورد

✦

بگسترد خورشید یاقوت زرد

#29

سپهبد به هر جا که بد موبدی

✦

سخن دان و بیداردل بخردی

#30

ز کشور به نزدیک خویش آورید

✦

بگفت آن جگرخسته خوابی که دید

#31

نهانی سخن کردشان آشکار

✦

ز نیک و بد و گردش روزگار

#32

که بر من زمانه کی آید بسر

✦

که را باشد این تاج و تخت و کمر

#33

گر این راز با من بباید گشاد

✦

و گر سر به خواری بباید نهاد

#34

لب موبدان خشک و رخساره تر

✦

زبان پر ز گفتار با یکدگر

#35

که گر بودنی باز گوییم راست

✦

به جانست پیکار و جان بی‌بهاست

#36

و گر نشنود بودنی‌ها درست

✦

بباید هم اکنون ز جان دست شست

#37

سه روز اندر این کار شد روزگار

✦

سخن کس نیارست کرد آشکار

#38

به روز چهارم برآشفت شاه

✦

بر آن موبدان نماینده راه

#39

که گر زنده‌تان دار باید بسود

✦

و گر بودنی‌ها بباید نمود

#40

همه موبدان سرفگنده نگون

✦

پر از هول دل، دیدگان پر ز خون

#41

از آن نامداران بسیار هوش

✦

یکی بود بینادل و تیزگوش

#42

خردمند و بیدار و زیرک به نام

✦

کز آن موبدان او زدی پیش گام

#43

دلش تنگ‌تر گشت و ناباک شد

✦

گشاده زبان پیش ضحاک شد

#44

بدو گفت پردخته کن سر ز باد

✦

که جز مرگ را کس ز مادر نزاد

#45

جهاندار پیش از تو بسیار بود

✦

که تخت مهی را سزاوار بود

#46

فراوان غم و شادمانی شمرد

✦

برفت و جهان دیگری را سپرد

#47

اگر بارهٔ آهنینی به پای

✦

سپهرت بساید نمانی به جای

#48

کسی را بود زین سپس تخت تو

✦

به خاک اندر آرد سر و بخت تو

#49

کجا نام او آفریدون بود

✦

زمین را سپهری همایون بود

#50

هنوز آن سپهبد ز مادر نزاد

✦

نیامد گه پرسش و سرد باد

#51

چو او زاید از مادر پرهنر

✦

به سان درختی شود بارور

#52

به مردی رسد بر کشد سر به ماه

✦

کمر جوید و تاج و تخت و کلاه

#53

به بالا شود چون یکی سرو بُرز

✦

به گردن برآرد ز پولاد گُرز

#54

زند بر سرت گُرزهٔ گاوسار

✦

بگیردت زار و ببنددت خوار

#55

بدو گفت ضحاک ناپاک دین

✦

چرا بنددم از منش چیست کین

#56

دلاور بدو گفت گر بخردی

✦

کسی بی‌بهانه نسازد بدی

#57

برآید به دست تو هوش پدرش

✦

از آن درد گردد پر از کینه سرش

#58

یکی گاو برمایه خواهد بدن

✦

جهانجوی را دایه خواهد بدن

#59

تبه گردد آن هم به دست تو بر

✦

بدین کین کِشد گُرزهٔ گاوسر

#60

چو بشنید ضحاک بگشاد گوش

✦

ز تخت اندر افتاد و زو رفت هوش

#61

گرانمایه از پیش تخت بلند

✦

بتابید روی از نهیب گزند

#62

چو آمد دل نامور باز جای

✦

به تخت کیان اندر آورد پای

#63

نشان فریدون به گرد جهان

✦

همی باز جست آشکار و نهان

#64

نه آرام بودش نه خواب و نه خورد

✦

شده روز روشن بر او لاژورد

ضحاک

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما