بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر

#1

چنان بُد که ضحاک را روز و شب

✦

به نام فریدون گشادی دو لب

#2

بر آن برز بالا ز بیم نشیب

✦

شده ز آفریدون دلش پر نهیب

#3

چنان بُد که یک روز بر تخت عاج

✦

نهاده به سر بر ز پیروزه تاج

#4

ز هر کشوری مهتران را بخواست

✦

که در پادشاهی کند پشت راست

#5

از آن پس چنین گفت با موبدان

✦

که ای پرهنر باگهر بخردان!

#6

مرا در نهانی یکی دشمن‌ست

✦

که بر بخردان این سخن روشن است

#7

به سال اندکی و به دانش بزرگ

✦

گوی بدنژادی دلیر و سترگ

#8

اگر چه به سال اندک ای راستان

✦

درین کار موبد زدش داستان

#9

که دشمن اگر چه بود خوار و خُرد

✦

نبایدت او را به پی بر سپرد

#10

ندارم همی دشمن خُرد خوار

✦

بترسم همی از بد روزگار

#11

همی زین فزون بایدم لشکری

✦

هم از مردم و هم ز دیو و پری

#12

یکی لشگری خواهم انگیختن

✦

ابا دیو مردم برآمیختن

#13

بباید بدین بود هم‌داستان

✦

که من ناشکیبم بدین داستان

#14

یکی محضر اکنون بباید نوشت

✦

که جز تخم نیکی سپهبد نکشت

#15

نگوید سخن جز همه راستی

✦

نخواهد به داد اندرون کاستی

#16

ز بیم سپهبد همه راستان

✦

بر آن کار گشتند هم‌داستان

#17

بر آن محضر اژدها ناگزیر

✦

گواهی نوشتند برنا و پیر

#18

هم آنگه یکایک ز درگاه شاه

✦

برآمد خروشیدن دادخواه

#19

ستم دیده را پیش او خواندند

✦

بر نامدارانش بنشاندند

#20

بِدو گفت مهتر به روی دژم

✦

که بر گوی تا از که دیدی ستم؟

#21

خروشید و زد دست بر سر ز شاه

✦

که شاها منم کاوهٔ دادخواه

#22

یکی بی‌زیان مرد آهنگرم

✦

ز شاه آتش آید همی بر سرم

#23

تو شاهی و گر اژدها پیکری

✦

بباید بدین داستان داوری

#24

که گر هفت کشور به شاهی تو راست

✦

چرا رنج و سختی همه بهر ماست؟

#25

شماریت با من بباید گرفت

✦

بدان تا جهان ماند اندر شگفت

#26

مگر کز شمار تو آید پدید

✦

که نوبت ز گیتی به من چون رسید

#27

که مارانت را مغز فرزند من

✦

همی داد باید ز هر انجمن

#28

سپهبد به گفتار او بنگرید

✦

شگفت آمدش کآن سخن‌ها شنید

#29

بِدو باز دادند فرزند او

✦

به خوبی بجستند پیوند او

#30

بفرمود پس کاوه را پادشا

✦

که باشد بران محضر اندر گوا

#31

چو بر خواند کاوه همه محضرش

✦

سبک سوی پیران آن کشورش

#32

خروشید کای پای مردان دیو

✦

بریده دل از ترس گیهان خدیو

#33

همه سوی دوزخ نهادید روی

✦

سپردید دل‌ها به گفتار اوی

#34

نباشم بدین محضر اندر گوا

✦

نه هرگز براندیشم از پادشا

#35

خروشید و برجست لرزان ز جای

✦

بدرّید و بسپرد محضر به پای

#36

گرانمایه فرزند او پیش اوی

✦

ز ایوان برون شد خروشان به کوی

#37

مهان شاه را خواندند آفرین

✦

که ای نامور شهریار زمین!

#38

ز چرخ فلک بر سرت باد سرد

✦

نیارد گذشتن به روز نبرد

#39

چرا پیش تو کاوهٔ خام‌گوی

✦

به سان همالان کند سرخ روی

#40

همه محضر ما و پیمان تو

✦

بدرّد بپیچد ز فرمان تو

#41

کیِ نامور پاسخ آورد زود

✦

که از من شگفتی بباید شنود

#42

که چون کاوه آمد ز درگه پدید

✦

دو گوش من آواز او را شنید

#43

میان من و او ز ایوان درست

✦

تو گفتی یکی کوه آهن برست

#44

ندانم چه شاید بدن زین سپس

✦

که راز سپهری ندانست کس

#45

چو کاوه برون شد ز درگاه شاه

✦

بَرو انجمن گشت بازارگاه

#46

همی بر خروشید و فریاد خواند

✦

جهان را سراسر سوی داد خواند

#47

از آن چرم کآهنگران پشت پای

✦

بپوشند هنگام زخم درای

#48

همان کاوه آن بر سر نیزه کرد

✦

همان‌گه ز بازار برخاست گَرد

#49

خروشان همی رفت نیزه به دست

✦

که ای نامداران یزدان‌پرست!

#50

کسی کاو هوای فریدون کند

✦

دل از بند ضحاک بیرون کند

#51

بپویید کاین مهتر آهرمن است

✦

جهان آفرین را به دل دشمن است

#52

بدان بی‌بها ناسزاوار پوست

✦

پدید آمد آوای دشمن ز دوست

#53

همی رفت پیش اندرون مرد گرد

✦

جهانی بَرو انجمن شد نه خُرد

#54

بدانست خود کافریدون کجاست

✦

سر اندر کشید و همی رفت راست

#55

بیامد به درگاه سالار نو

✦

بدیدندش آن جا و برخاست غو

#56

چو آن پوست بر نیزه بر دید کِی

✦

به نیکی یکی اختر افگند پی

#57

بیاراست آن را به دیبای روم

✦

ز گوهر بر و پیکر از زر بوم

#58

بزد بر سر خویش چون گرد ماه

✦

یکی فال فرخ پی‌افکند شاه

#59

فرو هشت ازو سرخ و زرد و بنفش

✦

همی خواندش کاویانی درفش

#60

از آن پس هر آن کس که بگرفت گاه

✦

به شاهی به سر بر نهادی کلاه

#61

بر آن بی‌بها چرم آهنگران

✦

برآویختی نو به نو گوهران

#62

ز دیبای پرمایه و پرنیان

✦

بر آن گونه شد اختر کاویان

#63

که اندر شب تیره خورشید بود

✦

جهان را ازو دل پر امید بود

#64

بگشت اندرین نیز چندی جهان

✦

همی بودنی داشت اندر نهان

#65

فریدون چو گیتی بر آن گونه دید

✦

جهان پیش ضحاک وارونه دید

#66

سوی مادر آمد کمر بر میان

✦

به سر بر نهاده کلاه کیان

#67

که من رفتنی‌ام سوی کارزار

✦

تو را جز نیایش مباد ایچ کار

#68

ز گیتی جهان‌آفرین را پرست

✦

ازو دان بهر نیکی زور دست

#69

فرو ریخت آب از مژه مادرش

✦

همی خواند با خون دل داورش

#70

به یزدان همی گفت زنهار من

✦

سپردم تو را ای جهاندار من

#71

بگردان ز جانش بد جاودان

✦

بپرداز گیتی ز نابخردان

#72

فریدون سبک ساز رفتن گرفت

✦

سخن را ز هر کس نهفتن گرفت

#73

برادر دو بودش دو فرخ همال

✦

ازو هر دو آزاده مهتر به سال

#74

یکی بود ازیشان کیانوش نام

✦

دگر نام پرمایهٔ شادکام

#75

فریدون بریشان زبان برگشاد

✦

که خرم زیید ای دلیران و شاد

#76

که گردون نگردد به جز بر بهی

✦

به ما بازگردد کلاه مهی

#77

بیارید داننده آهنگران

✦

یکی گرز فرمود باید گران

#78

چو بگشاد لب هر دو بشتافتند

✦

به بازار آهنگران تاختند

#79

هر آن کس کز آن پیشه بُد نام‌جوی

✦

به سوی فریدون نهادند روی

#80

جهان‌جوی پرگار بگرفت زود

✦

وزان گرز پیکر بٕدیشان نمود

#81

نگاری نگارید بر خاک پیش

✦

همیدون به سان سر گاومیش

#82

بر آن دست بردند آهنگران

✦

چو شد ساخته کار گرز گران

#83

به پیش جهان‌جوی بردند گرز

✦

فروزان به کردار خورشید بُرز

#84

پسند آمدش کار پولادگر

✦

ببخشیدشان جامه و سیم و زر

#85

بسی کردشان نیز فرخ امید

✦

بسی دادشان مهتری را نوید

#86

که گر اژدها را کنم زیر خاک

✦

بشویم شما را سر از گرد پاک

ضحاک

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما