بخش ۱۰ - نالیدن منیژه نزد رستم بازرگان، نهفتن انگشتری در خورش و افروختن آتش بر سر چاه

#1

منیژه خبر یافت از کاروان

✦

یکایک بشهر اندر آمد دوان

#2

برهنه نوان دخت افراسیاب

✦

بر رستم آمد دو دیده پر آب

#3

برو آفرین کرد و پرسید و گفت

✦

همی به آستین خون مژگان برفت

#4

که برخوردی از جان وز گنج خویش

✦

مبادت پشیمانی از رنج خویش

#5

بکام تو بادا سپهر بلند

✦

ز چشم بدانت مبادا گزند

#6

هر امید دل را که بستی میان

✦

ز رنجی که بردی مبادت زیان

#7

همیشه خرد بادت آموزگار

✦

خنک بوم ایران و خوش روزگار

#8

چه آگاهی استت ز گردان شاه

✦

ز گیو و ز گودرز و ایران سپاه

#9

نیامد به ایران ز بیژن خبر

✦

نیایش نخواهد بدن چاره‌گر

#10

که چون او جوانی ز گودرزیان

✦

همی بگسلاند بسختی میان

#11

بسودست پایش ز بند گران

✦

دو دستش ز مسمار آهنگران

#12

کشیده بزنجیر و بسته ببند

✦

همه چاه پرخون آن مستمند

#13

نیابم ز درویشی خویش خواب

✦

ز نالیدن او دو چشمم پر آب

#14

بترسید رستم ز گفتار اوی

✦

یکی بانگ برزد براندش ز روی

#15

بدو گفت کز پیش من دور شو

✦

نه خسرو شناسم نه سالارنو

#16

ندارم ز گودرز و گیو آگهی

✦

که مغزم ز گفتار کردی تهی

#17

به رستم نگه کرد و بگریست زار

✦

ز خواری ببارید خون بر کنار

#18

بدو گفت کای مهتر پرخرد

✦

ز تو سرد گفتن نه اندر خورد

#19

سخن گر نگویی مرانم ز پیش

✦

که من خود دلی دارم از درد ریش

#20

چنین باشد آیین ایران مگر

✦

که درویش را کس نگوید خبر

#21

بدو گفت رستم که ای زن چبود

✦

مگر اهرمن رستخیزت نمود

#22

همی بر نوشتی تو بازار من

✦

بدان روی بد با تو پیکار من

#23

بدین تندی از من میازار بیش

✦

که دل بسته بودم ببازار خویش

#24

و دیگر بجایی که کیخسروست

✦

بدان شهر من خود ندارم نشست

#25

ندانم همی گیو و گودرز را

✦

نه پیموده‌ام هرگز آن مرز را

#26

بفرمود تا خوردنی هرچ بود

✦

نهادند در پیش درویش زود

#27

یکایک سخن کرد ازو خواستار

✦

که با تو چرا شد دژم روزگار

#28

چه پرسی ز گردان و شاه و سپاه

✦

چه داری همی راه ایران نگاه

#29

منیژه بدو گفت کز کار من

✦

چه پرسی ز بدبخت و تیمار من

#30

کزان چاه سر با دلی پر ز درد

✦

دویدم بنزد تو ای رادمرد

#31

زدی بانگ بر من چو جنگاوران

✦

نترسیدی از داور داوران

#32

منیژه منم دخت افراسیاب

✦

برهنه ندیدی رخم آفتاب

#33

کنون دیده پرخون و دل پر ز درد

✦

ازین در بدان در دوان گردگرد

#34

همی نان کشکین فرازآورم

✦

چنین راند یزدان قضا بر سرم

#35

ازین زارتر چون بود روزگار

✦

سر آرد مگر بر من این کردگار

#36

چو بیچاره بیژن بدان ژرف چاه

✦

نبیند شب و روز خورشید و ماه

#37

بغل و بمسمار و بند گران

✦

همی مرگ خواهد ز یزدان بران

#38

مرا درد بر درد بفزود زین

✦

نم دیدگانم بپالود زین

#39

کنون گرت باشد بایران گذر

✦

ز گودرز کشواد یابی خبر

#40

بدرگاه خسرو مگر گیو را

✦

ببینی و گر رستم نیو را

#41

بگویی که بیژن بسختی درست

✦

اگر دیر گیری شود کار پست

#42

گرش دید خواهی میاسای دیر

✦

که بر سرش سنگست و آهن بزیر

#43

بدو گفت رستم که ای خوب چهر

✦

که مهرت مبراد از وی سپهر

#44

چرا نزد باب تو خواهشگران

✦

نینگیزی از هر سوی مهتران

#45

مگر بر تو بخشایش آرد پدر

✦

بجوشدش خون و بسوزد جگر

#46

گر آزار بابت نبودی ز پیش

✦

ترا دادمی چیز ز اندازه بیش

#47

بخوالیگرش گفت کز هر خورش

✦

که او را بباید بیاور برش

#48

یکی مرغ بریان بفرمود گرم

✦

نوشته بدو اندرون نان نرم

#49

سبک دست رستم بسان پری

✦

بدو درنهان کرد انگشتری

#50

بدو داد و گفتش بدان چاه بر

✦

که بیچارگان را توی راهبر

#51

منیژه بیامد بدان چاه سر

✦

دوان و خورشها گرفته ببر

#52

نوشته بدستار چیزی که برد

✦

چنان هم که بستد ببیژن سپرد

#53

نگه کرد بیژن بخیره بماند

✦

ازان چاه خورشید رخ را بخواند

#54

که ای مهربان از کجا یافتی

✦

خورشها کزین گونه بشتافتی

#55

بسا رنج و سختی کت آمد بروی

✦

ز بهر منی در جهان پوی پوی

#56

منیژه بدو گفت کز کاروان

✦

یکی مایه ور مرد بازارگان

#57

از ایران بتوران ز بهر درم

✦

کشیده ز هر گونه بسیار غم

#58

یکی مرد پاکیزه با هوش و فر

✦

ز هر گونه با او فراوان گهر

#59

گشن دستگاهی نهاده فراخ

✦

یکی کلبه سازیده بر پیش کاخ

#60

بمن داد زین گونه دستارخوان

✦

که بر من جهان آفرین را بخوان

#61

بدان چاه نزدیک آن بسته بر

✦

دگر هرچ باید ببر سربسر

#62

بگسترد بیژن پس آن نان پاک

✦

پراومید یزدان دل از بیم و باک

#63

چو دست خورش برد زان داوری

✦

بدید آن نهان کرده انگشتری

#64

نگینش نگه کرد و نامش بخواند

✦

ز شادی بخندید و خیره بماند

#65

یکی مهر پیروزه رستم بروی

✦

نبشته به آهن بکردار موی

#66

چو بار درخت وفا را بدید

✦

بدانست کآمد غمش را کلید

#67

بخندید خندیدنی شاهوار

✦

چنان کآمد آواز بر چاهسار

#68

منیژه چو بشنید خندیدنش

✦

ازان چاه تاریک بسته تنش

#69

زمانی فرو ماند زان کار سخت

✦

بگفت این چه خندست ای نیکبخت

#70

شگفت آمدش داستانی بزد

✦

که دیوانه خندد ز کردار خود

#71

چه گونه گشادی بخنده دو لب

✦

که شب روز بینی همی روز شب

#72

چه رازست پیش آر و با من بگوی

✦

مگر بخت نیکت نمودست روی

#73

بدو گفت بیژن کزین کارسخت

✦

بر اومید آنم که بگشاد بخت

#74

چو با من بسوگند پیمان کنی

✦

همانا وفای مرا نشکنی

#75

بگویم سراسر تورا داستان

✦

چو باشی بسوگند همداستان

#76

که گر لب بدوزی ز بهر گزند

✦

زنان را زبان کم بماند ببند

#77

منیژه خروشید و نالید زار

✦

که بر من چه آمد بد روزگار

#78

دریغ آن شده روزگاران من

✦

دل خسته و چشم باران من

#79

بدادم ببیژن تن و خان و مان

✦

کنون گشت بر من چنین بدگمان

#80

همان گنج دینار و تاج گهر

✦

بتاراج دادم همه سربسر

#81

پدر گشته بیزار و خویشان ز من

✦

برهنه دوان بر سر انجمن

#82

ز امید بیژن شدم ناامید

✦

جهانم سیاه و دو دیده سپید

#83

بپوشد همی راز بر من چنین

✦

تو داناتری ای جهان آفرین

#84

بدو گفت بیژن همه راستست

✦

ز من کار تو جمله برکاستست

#85

چنین گفتم اکنون نبایست گفت

✦

ایا مهربان یار و هشیار جفت

#86

سزد گر بهر کار پندم دهی

✦

که مغزم برنج اندرون شد تهی

#87

تو بشناس کاین مرد گوهر فروش

✦

که خوالیگرش مر ترا داد توش

#88

ز بهر من آمد بتوران فراز

✦

وگرنه نبودش بگوهر نیاز

#89

ببخشود بر من جهان آفرین

✦

ببینم مگر پهن روی زمین

#90

رهاند مرا زین غمان دراز

✦

ترا زین تکاپوی و گرم و گداز

#91

بنزدیک او شو بگویش نهان

✦

که ای پهلوان کیان جهان

#92

بدل مهربان و بتن چاره جوی

✦

اگر تو خداوند رخشی بگوی

#93

منیژه بیامد بکردار باد

✦

ز بیژن برستم پیامش بداد

#94

چو بشنید گفتار آن خوب روی

✦

کزان راه دور آمده پوی پوی

#95

بدانست رستم که بیژن سخن

✦

گشادست بر لالهٔ سروبن

#96

ببخشود و گفتش که ای خوب چهر

✦

که یزدان ترا زو مبراد مهر

#97

بگویش که آری خداوند رخش

✦

ترا داد یزدان فریاد بخش

#98

ز زاول بایران ز ایران بتور

✦

ز بهر تو پیمودم این راه دور

#99

بگویش که ما را بسان پلنگ

✦

بسود از پی تو کمرگاه و چنگ

#100

چو با او بگویی سخن راز دار

✦

شب تیره گوشت به آواز دار

#101

ز بیشه فرازآر هیزم بروز

✦

شب آید یکی آتشی برفروز

#102

منیژه ز گفتار او شاد شد

✦

دلش ز اندهان یکسر آزاد شد

#103

بیامد دوان تا بدان چاهسار

✦

که بودش بچاه اندرون غمگسار

#104

بگفتش که دادم سراسر پیام

✦

بدان مرد فرخ پی نیک نام

#105

چنین داد پاسخ که آنم درست

✦

که بیژن بنام و نشانم بجست

#106

تو با داغ دل چند پویی همی

✦

که رخ را بخوناب شویی همی

#107

کنون چون درست آمد از تو نشان

✦

ببینی سر تیغ مردم کشان

#108

زمین را بدرانم اکنون بچنگ

✦

بپروین براندازم آسوده سنگ

#109

مرا گفت چون تیره گردد هوا

✦

شب از چنگ خورشید یابد رها

#110

بکردار کوه آتشی برفروز

✦

که سنگ و سر چاه گردد چو روز

#111

بدان تا ببینم سر چاه را

✦

بدان روشنی بسپرم راه را

#112

بفرمود بیژن که آتش فروز

✦

که رستیم هر دو ز تاریک روز

#113

سوی کردگار جهان کرد سر

✦

که ای پاک و بخشنده و دادگر

#114

ز هر بد تو باشی مرا دستگیر

✦

تو زن بر دل و جان بدخواه تیر

#115

بده داد من زآنک بیداد کرد

✦

تو دانی غمان من و داغ و درد

#116

مگر بازیابم بر و بوم را

✦

نمانم بننگ اختر شوم را

#117

تو ای دخت رنج آزموده ز من

✦

فدا کرده جان و دل و چیز و تن

#118

بدین رنج کز من تو برداشتی

✦

زیان مرا سود پنداشتی

#119

بدادی بمن گنج و تاج و گهر

✦

جهاندار خویشان و مام و پدر

#120

اگر یابم از چنگ این اژدها

✦

بدین روزگار جوانی رها

#121

بکردار نیکان یزدان پرست

✦

بپویم بپای و بیازم بدست

#122

بسان پرستار پیش کیان

✦

بپاداش نیکیت بندم میان

#123

منیژه به هیزم شتابید سخت

✦

چو مرغان برآمد بشاخ درخت

#124

بخورشید بر چشم و هیزم ببر

✦

که تا کی برآرد شب از کوه سر

#125

چو از چشم خورشید شد ناپدید

✦

شب تیره بر کوه دامن کشید

#126

بدانگه که آرام گیرد جهان

✦

شود آشکارای گیتی نهان

#127

که لشکر کشد تیره شب پیش روز

✦

بگردد سر هور گیتی فروز

#128

منیژه سبک آتشی برفروخت

✦

که چشم شب قیرگون را بسوخت

#129

بدلش اندرون بانگ رویینه خم

✦

که آید ز ره رخش پولاد سم

داستان بیژن و منیژه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما