#1
چو گرگین نشان تهمتن شنید
✦
بدانست کآمد غمش را کلید
“When Gorgin heard word of Tahmatan's arrival, he knew the key to his grief had finally come.”
#2
فرستاد نزدیک رستم پیام
✦
که ای تیغ بخت و وفا را نیام
“He sent a message to Rostam: 'O sheath of fortune's blade and noble loyalty!'”
#3
درخت بزرگی و گنج وفا
✦
در رادمردی و بند بلا
“'O tree of greatness and vault of faith, door of chivalry and binder of calamity!'”
#4
گرت رنج ناید ز گفتار من
✦
سخن گسترانی ز کردار من
“'If my words bring you no grievance, pray speak to the King of my wretched plight.'”
#5
نگه کن بدین گنبد گوژپشت
✦
که خیره چراغ دلم را بکشت
“'Look upon this crooked dome of heaven, how blindly it extinguished the lamp of my heart.'”
#6
بتاریکی اندر مرا ره نمود
✦
نوشته چنین بود بود آنچ بود
“'Fate guided me into darkness; thus was it written, and what was written came to pass.'”
#7
بر آتش نهم خویشتن پیش شاه
✦
گر آمرزش آرد مرا زین گناه
“'I would cast myself upon fire before the Shah, if only he might grant me forgiveness for this sin.'”
#8
مگر باز گردد ز بد نام من
✦
بپیران سر این بد سرانجام من
“'Perchance my ill name might turn away, in this old age of mine after such an evil end.'”
#9
مرا گر بخواهی ز شاه جوان
✦
چو غرم ژیان با تو آیم دوان
“'If you request my release from the young King, I shall run at your side like a fierce mountain ram.'”
#10
شوم پیش بیژن بغلتم بخاک
✦
مگر بازیابم من آن کیش پاک
“'I shall go before Bizhan and roll in the dust, that I might reclaim that pure faith of old.'”
#11
چو پیغام گرگین برستم رسید
✦
یکی باد سرد از جگر برکشید
“When Gorgin's message reached Rostam, he drew a cold sigh from deep within his chest.”
#12
بپیچید ازان درد و پیغام اوی
✦
غم آمدش ازان بیهده کام اوی
“He writhed in sorrow at that message, grieved by Gorgin's futile and selfish desires.”
#13
فرستاده را گفت رو باز گرد
✦
بگویش که ای خیره ناپاک مرد
“He said to the messenger: 'Return to him and say: O foolish and impure man!'”
#14
تو نشنیدی آن داستان پلنگ
✦
بدان ژرف دریا که زد با نهنگ
“'Have you not heard the fable of the leopard in the deep ocean that fought with the shark?'”
#15
که گر بر خرد چیره گردد هوا
✦
نیابد ز چنگ هوا کس رها
“'That if desire overcomes wisdom, no one can escape the clutches of passion?'”
#16
خردمند کرده هوا را بزیر
✦
بود داستانش چو شیر دلیر
“'The wise man who subdues his desires is recounted like a fearless lion in tale and song.'”
#17
نبایدش بردن بنخچیر روی
✦
نه نیز از ددان رنجش آید بدوی
“'He needs not set out for hunting, nor does he suffer harm from wild beasts.'”
#18
تو دستان نمودی چو روباه پیر
✦
ندیدی همی دام نخچیرگیر
“'You acted cunningly like an old fox, failing to see the hunter's snare.'”
#19
نشاید کزین بیهده کام تو
✦
که من پیش خسرو برم نام تو
“'It is not fitting for your idle wish that I should speak your name before Khosrow.'”
#20
ولیکن چو اکنون ببیچارگی
✦
فرو مانده گشتی بیکبارگی
“'Yet, seeing that you are now utterly helpless and stranded in despair,'”
#21
ز خسرو بخواهم گناه ترا
✦
بیفروزم این تیره ماه ترا
“'I shall request pardon for your sin from Khosrow, to illuminate your darkened moon.'”
#22
اگر بیژن از بند یابد رها
✦
بفرمان دادار گیهان خدا
“'If Bizhan gains release from his bonds by the command of the Creator of the world,'”
#23
رهاگشتی از بند و رستی بجان
✦
ز تو دور شد کینهٔ بدگمان
“'You too shall be freed from chains, your life spared, and bad malice turned away from you.'”
#24
وگر جز برین روی گردد سپهر
✦
ز جان و تن خویش بردار مهر
“'But if the heavens turn otherwise, abandon all love for your own body and soul.'”
#25
نخستین من آیم بدین کینه‌خواه
✦
بنیروی یزدان و فرمان شاه
“'I myself shall be the first to seek vengeance upon you, by the power of God and the King's decree.'”
#26
وگر من نیایم چو گودرز و گیو
✦
بخواهد ز تو کینهٔ پور نیو
“'And even if I come not, Goudarz and Giv shall demand the vengeance of that brave hero's son.'”
#27
برآمد برین کار یک روز و شب
✦
و زین گفته بر شاه نگشاد لب
“A day and night passed over this matter, and Rostam did not open his lips to the King.”
#28
دوم روز چون شاه بنمود تاج
✦
نشست از بر سیمگون تخت عاج
“On the second day, when the Shah revealed his crown, sitting upon a silver-encrusted ivory throne,”
#29
بیامد تهمتن بگسترد بر
✦
بخواهش بر شاه خورشید فر
“Tahmatan came forth, bowing low, and offered supplication before the sun-resplendent Shah.”
#30
ز گرگین سخن گفت با شهریار
✦
ازان گم شده بخت و بد روزگار
“He spoke to the monarch of Gorgin, of his lost fortune and miserable fate.”
#31
بدو گفت شاه ای سپهدار من
✦
همی بگسلی بند و زنهار من
“The King said to him: 'O my commander, you are breaking my covenant and my oath!'”
#32
که سوگند خوردم بتخت و کلاه
✦
بدارای بهرام و خورشید و ماه
“'For I swore by throne and crown, by the ruler Bahram, and by the sun and moon,'”
#33
که گرگین نبیند ز من جز بلا
✦
مگر بیژن از بند یابد رها
“'That Gorgin should see nothing from me but torment, unless Bizhan is released from his bonds!'”
#34
جزین آرزو هرچ باید بخواه
✦
ز تخت و ز مهر و ز تیغ و کلاه
“'Ask of me whatever else you wish—of throne, favor, sword, or crown—save this one desire!'”
#35
پس آنگه چنین گفت رستم بشاه
✦
که ای پرهنر نامور پیشگاه
“Then Rostam spoke thus to the King: 'O glorious and noble sovereign!'”
#36
اگر بد سگالید پیچد همی
✦
فدا کردن جان بسیچد همی
“'If an evildoer writhes in remorse and prepares to sacrifice his very life,'”
#37
گر آمرزش شاه نایدش پیش
✦
نبودیش نام و برآید ز کیش
“'If the King's forgiveness comes not to him, his name is destroyed and he strays from faith.'”
#38
هرآن کس که گردد ز راه خرد
✦
سرانجام پیچد ز کردار خود
“'Whoever turns aside from the path of wisdom shall ultimately writhe in agony at his own deeds.'”
#39
سزد گر کنی یاد کردار اوی
✦
همیشه بهر کینه پیکار اوی
“'It is fitting to remember his past deeds, his battle in every vengeful war,'”
#40
بپیش نیاکانت بسته کمر
✦
بهر کینه گه با یکی کینه ور
“'How he stood ready to serve your ancestors, fighting against every enemy in battle.'”
#41
اگر شاه بیند بمن بخشدش
✦
مگر اختر نیک بدرخشدش
“'If the King sees fit, grant him to me, that perchance his fortunate star may shine once more.'”
#42
برستم ببخشید پیروز شاه
✦
رهانیدش از بند و تاریک چاه
“The victorious Shah bestowed Gorgin upon Rostam, freeing him from chains and the dark pit.”
#43
ز رستم بپرسید پس شهریار
✦
که چون راند خواهی برین گونه کار
“Then the monarch asked Rostam: 'How do you intend to execute this grave affair?'”
#44
چه باید ز گنج و زلشکر بخواه
✦
که باید که با تو بیاید براه
“'Ask for whatever treasure and army you need, and who ought to accompany you on the road.'”
#45
بترسم ز بد گوهر افراسیاب
✦
که بر جان بیژن بگیرد شتاب
“'I fear evil-natured Afrasiab, lest he hasten to strike at Bizhan's life.'”
#46
یکی بادسارست دیو نژند
✦
بسی خوانده افسون و نیرنگ و بند
“A gloomy demon, swift and fickle as the wind, well-versed in spells, deception, and entangling snares.”
#47
بجنباندش اهرمن دل ز جای
✦
بیندازد آن تیغ زن را زپای
“Ahriman stirs his heart from its rightful place, casting down that mighty sword-wielding warrior.”
#48
چنین گفت رستم بشاه جهان
✦
که این کار ببسیچم اندر نهان
“Then Rostam spoke thus to the King of the World: 'I shall prepare for this task in utter secrecy.'”
#49
کلید چنین بند باشد فریب
✦
نباید برین کار کردن نهیب
“The key to unlocking such a fetter is guile; one must not rely on brute haste or loud alarm in this affair.”
#50
نه هنگام گرزست و تیغ و سنان
✦
بدین کار باید کشیدن عنان
“This is no hour for mace, sword, and spear; in this endeavor, we must rein in our overt force.”
#51
فراوان گهر باید و زرو سیم
✦
برفتن پر امید و بودن به بیم
“We require vast jewels, gold, and silver—setting forth filled with hope, yet walking with cautious dread.”
#52
بکردار بازارگانان شدن
✦
شکیبا فراوان بتوران بدن
“We must go disguised as traveling merchants, enduring with great patience while deep within Turan.”
#53
ز گستردنی هم ز پوشیدنی
✦
بباید بهایی و بخشیدنی
“Vast riches of precious carpets, fine apparel, costly wares to sell and gifts to bestow are needed.”
#54
چو بشنید خسرو ز رستم سخن
✦
بفرمود تا گنجهای کهن
“When Khosrow heard these words from Rostam, he commanded that the ancient treasuries be opened.”
#55
همه پاک بگشاد گنجور شاه
✦
بدینار و گوهر بیاراست گاه
“The King's treasurer unlocked every door, adorning the royal court with shining dinars and radiant gems.”
#56
تهمتن بیامد همه بنگرید
✦
هر آنچش ببایست زان برگزید
“Tahamtan came forth, inspected the riches, and chose whatever was needed for his journey.”
#57
ازان صد شتر بار دینار کرد
✦
صد اشتر ز گنج درم بار کرد
“He loaded a hundred camels with gold dinars, and another hundred with precious silver dirhams from the treasure.”
#58
بفرمود رستم بسالار بار
✦
که بگزین ز گردان لشکر هزار
“Rostam then commanded the chief marshal to select a thousand brave warriors from the army.”
#59
ز مردان گردنکش و نامور
✦
بباید تنی چند بسته کمر
“From among the noble and renowned heroes, a select few must gird their loins for the quest.”
#60
چو گرگین و چون زنگهٔ شاوران
✦
دگر گستهم شیر جنگ آوران
“Heroes like Gurgin and Zangeh, son of Shavaran, along with Gostaham, that lion of brave fighters.”
#61
چهارم گرازه که راند سپاه
✦
فروهل نگهبان تخت و کلاه
“The fourth is Gorazeh, commander of hosts; leave him as the guardian of the throne and crown.”
#62
چو فرهاد و رهام گرد دلیر
✦
چو اشکش که صید آورد نره شیر
“Along with Farhad and the brave knight Rohham, and Ashkash, who captures fierce lions as prey.”
#63
چنین هفت یل باید آراسته
✦
نگهبان این لشکر و خواسته
“Thus seven chosen heroes must be arrayed, guardians of this host and of all our treasure.”
#64
همه تاج و زیور بینداختند
✦
چنانچون ببایست برساختند
“They laid aside all royal crowns and ornaments, fitting themselves out in disguise as the mission required.”
#65
پس آگاهی آمد بگردنکشان
✦
بدان گرزداران دشمن کشان
“Then news reached the proud champions—those mace-wielding destroyers of foes.”
#66
بپرسید زنگه که خسرو کجاست
✦
چه آمد برویش که ما را بخواست
“Zangeh inquired: 'Where is Khosrow? What has come upon him that he hath summoned us?'”