چون خورشید زرین‌پیکر پرچم خویش را بر فراز گنبد مینا برافراشت و خنجر سپیده‌دم سینه تاریک شب را درید، تژاوِ مرزبان دریافت که روزگار سرکشی او به سر آمده است. اسب سیاه او، کبوده، بازنگشته بود و بوی گزند از باد صبحگاهی به مشام می‌رسید. تژاو شتابان سواران خویش را گرد آورد و حرکت کرد، اما دیده‌بانان ایرانی برفراز ستیغ‌ها خروش برآوردند که سپاهی از ترکان با سپهسالاری اژدهافش و درفشی پلنگ‌نشان رو به سوی کارزار نهاده است.
گیو، پهلوان نامدار ایران، با گروهی از یلان نبردآزموده به پیشواز وی شتافت و او را بانگ زد که با سپاهی چنین اندک به کام نهنگ مرگ درآمده است. تژاو با غرور پاسخ داد که خود از گوهر اصیل ایران ولی داماد افراسیاب و سرور دژ گروگرد است و هیچ ایرانی را یارای فرود آوردن درفش او نیست. گیو او را نصیحت کرد تا دست از لجاجت بردارد و نزد طوس سپهبد آید تا بخشش و مهربانی یابد، اما تژاو پذیرای پند نگردید. در این میان، بیژن دلاور به پدر خویش گیو خرده گرفت که چرا با دشمن تورانی پند و مدارا می‌نماید، سپس نیزه برکشید و بر سپاه توران تاخت.
نبردی سهمگین درگرفت؛ گرد و غباری خورشیدپوش آسمان را فراگرفت و گیو و بیژن در قلب سپاه توران تیغ کشیدند. سه بخش از لشکر تورانیان بر خاک افتاد و تژاو آشفته‌حال روی به گریختن نهاد. بیژن چون شیری ژیان در پی او تاخت، نیزه‌ای بر کمرگاهش زد که بندهای زره رومی‌اش از هم گسیخت، و سپس با دست خویش تاج افتخار افراسیاب را از سر تژاو ربود.
تژاو شتابان به در دژ گریخت؛ در آنجا معشوقه ماهرویش، اسپنوی، اشک‌ریزان او را سوگند داد تا در دژ رهایش نسازد. تژاو او را بر پشت باره خویش نشاند و گریخت، اما اسبِ خسته از پافتاد. تژاو ناچار اسپنوی را بر جای گذاشت تا خویشتن را برهاند. بیژن چون به اسپنوی رسید، ماهروی را برداشت و به اردوگاه خویش آورد. ایرانیان دژ گروگرد و گله‌های اسبان را به غنیمت گرفتند.
تژاوِ شکست‌خورده با چشمی پرآب نزد افراسیاب آمد و گزارش تباهی سپاه را داد. افراسیاب بر پیران ویسه خشم گرفت و او را به کاهلی و بددلی متهم ساخت. پیران بی‌درنگ لشکری صد هزار نفره از جنگ‌آوران توران آراست و بارمان، تژاو و نستیهن را در جناحین جای داد. او دستور داد سپاهیان در نهان و از راه‌های کوتاه شبیخون زنند، زیرا جاسوسان خبر آورده بودند که ایرانیان در باورد و سرخس به بزم و شادخواری مشغولند و هیچ طلایه‌داری بر سر راه نگاشته‌اند.