🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان سیاوش

❖
303 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۰ - رشک گرسیوز از جاه و هنر سیاوش، بدگویی نزد افراسیاب و فریب سیاوش به زاری دروغین
چون گرسیوز، برادر افراسیاب، با سپاهی گران و خلعت‌های گرانبهای شاهی به شهر نوبنیاد سیاوش‌گرد درآمد، شاهزاده پاک‌نهاد ایران با گرمی و آغوش گشوده به استقبال او شتافت. در همین ایام، مژده‌رسانی از سوی پیران ویسه فرا رسید و خبر ولادت فرخنده‌فرزند سیاوش از جریره—دختر پیران—را آورد؛ فرزندی که او را «فرود» نام نهادند. سیاوش از این بشارت شادمان شد و پیک را درم و گوهر فراوان بخشید. سپس گرسیوز را به کاخ باکوک فرنگیس برد، جایی که شکوه بانوی توران، پرستاران زرین‌کلاه و شوکت بی‌نظیر سیاوش، دل و مغز گرسیوز را از رشک و کین به جوش آورد. او در نهان با خود گفت که سیاوش با این گنج، دانش، پهلوانی و تاج‌وتخت، به زودی هیچ‌کس را بنده خویش هم نخواهد شمرد.

روز بعد، سیاوش در میدان گوی و چوگان هنرنمایی کرد؛ گوی چنان از ضربت چوگان او به آسمان رفت که گویی بر پروین نشست. سپس گرسیوز سیاوش را به تیراندازی و نیزه‌بازی فراخواند. سیاوش نیزه شاهوار خویش را—که یادگار نبردهای پدرش کاووس در مازندران بود—برگرفت و پنج زره گران بر هم بسته را چنان شکافت و از جا برکند که سپاه توران در شگفت ماند. آن‌گاه با تیر و کمان، چهار سپر چوبین و آهنین را به یک دم سوراخ کرد و آفرین همگان را برانگیخت. گرسیوز که توان دیدن این برتری را نداشت، از او خواست تا با پهلوانان توران کُشتی گیرد. سیاوش نخست نپذیرفت تا حرمت میزبان نشکند، اما با اصرار گرسیوز، دمور و گروی زره—دو شیر اوژن توران—را چون پرِ کاه از پشت زین برگرفت و بر زمین زد.

این درخشش بی‌مانند، آتش کینه را در دل گرسیوز شعله‌ور ساخت. او با دلی پر از حسد به نزد افراسیاب بازگشت و آتش شکیبانی و بدگمانی را در نهاد شاه توران افروخت. گرسیوز به دروغ مدعی شد که سیاوش پنهانی با کاووس، روم و چین پیام دارد و در سر هوای پادشاهی و نابودی توران می‌پروراند. افراسیاب ابتدا در برابر کشتن یا آزار سیاوش مقاومت ورزید و پیمان‌شکنی و پناهنده‌کشی را خوارداشتِ دادار دانست، اما وسوسه‌های پیوسته گرسیوز خرد شاه را تیره ساخت. افراسیاب گرسیوز را فرستاد تا سیاوش را به درگاه فراخواند. گرسیوز با نقشه‌ای شوم به نزد سیاوش آمد و با گریه و زاری دروغین و رخت ماتم، شاهزاده را فریب داد که افراسیاب بر او خشم گرفته و اگر به درگاه آید، جانش در خطر خواهد بود. سیاوشِ پاک‌دل که رنگ و ریای این مکار را باور کرده بود، پذیرفت که در شهر خود بماند و نامه‌ای به افراسیاب بنویسد؛ بی‌خبر از آنکه این سادگی و اعتماد، او را مستقیم به سووی مسلخ تقدیر رهنمون می‌شود.
#1
نگه کرد گرسیوز نامدار
✦
سواران ترکان گزیده هزار
#2
خنیده سپاه اندرآورد گرد
✦
بشد شادمان تا سیاووش گرد
#3
سیاوش چو بشنید بسپرد راه
✦
پذیره شدش تازیان با سپاه
#4
گرفتند مر یکدگر را کنار
✦
سیاوش بپرسید از شهریار
#5
به ایوان کشیدند زان جایگاه
✦
سیاوش بیاراست جای سپاه
#6
دگر روز گرسیوز آمد پگاه
✦
بیاورد خلعت ز نزدیک شاه
#7
سیاوش بدان خلعت شهریار
✦
نگه کرد و شد چون گل اندر بهار
#8
نشست از بر بارهٔ گام زن
✦
سواران ایران شدند انجمن
#9
همه شهر و برزن یکایک بدوی
✦
نمود و سوی کاخ بنهاد روی
#10
هم آنگه به نزد سیاوش چو باد
✦
سواری بیامد ورا مژده داد
#11
که از دختر پهلوان سپاه
✦
یکی کودک آمد به مانند شاه
#12
ورا نام کردند فرخ فرود
✦
به تیره شب آمد چو پیران شنود
#13
به زودی مرا با سواری دگر
✦
بگفت اینک شو شاه را مژده بر
#14
همان مادر کودک ارجمند
✦
جریره سر بانوان بلند
#15
بفرمود یکسر به فرمانبران
✦
زدن دست آن خرد بر زعفران
#16
نهادند بر پشت این نامه بر
✦
که پیش سیاووش خودکامه بر
#17
بگویش که هر چند من سالخورد
✦
بدم پاک یزدان مرا شاد کرد
#18
سیاوش بدو گفت گاه مهی
✦
ازین تخمه هرگز مبادا تهی
#19
فرستاده را داد چندان درم
✦
که آرنده گشت از کشیدن دژم
#20
به کاخ فرنگیس رفتند شاد
✦
بدید آن بزرگی فرخ نژاد
#21
پرستار چندی به زرین کلاه
✦
فرنگیس با تاج در پیش‌گاه
#22
فرود آمد از تخت و بردش نثار
✦
بپرسیدش از شهر و ز شهریار
#23
دل و مغز گرسیوز آمد به جوش
✦
دگرگونه‌تر شد به آیین و هوش
#24
به دل گفت سالی چنین بگذرد
✦
سیاوش کسی را به کس نشمرد
#25
همش پادشاهیست هم تاج و گاه
✦
همش گنج و هم دانش و هم سپاه
#26
نهان دل خویش پیدا نکرد
✦
همی بود پیچان و رخساره زرد
#27
بدو گفت برخوردی از رنج خویش
✦
همه سال شادان دل از گنج خویش
#28
نهادند در کاخ زرین دو تخت
✦
نشستند شادان دل و نیک‌بخت
#29
نوازندهٔ رود با میگسار
✦
بیامد بر تخت گوهرنگار
#30
ز نالیدن چنگ و رود و سرود
✦
به شادی همی داد دل را درود
#31
چو خورشید تابنده بگشاد راز
✦
به هرجای بنمود چهر از فراز
#32
سیاوش ز ایوان به میدان گذشت
✦
به بازی همی گرد میدان بگشت
#33
چو گرسیوز آمد بینداخت گوی
✦
سپهبد پس گوی بنهاد روی
#34
چو او گوی در زخم چوگان گرفت
✦
هم‌آورد او خاک میدان گرفت
#35
ز چوگان او گوی شد ناپدید
✦
تو گفتی سپهرش همی برکشید
#36
بفرمود تا تخت زرین نهند
✦
به میدان پرخاش ژوپین نهند
#37
دو مهتر نشستند بر تخت زر
✦
بدان تا کرا برفروزد هنر
#38
بدو گفت گرسیوز ای شهریار
✦
هنرمند وز خسروان یادگار
#39
هنر بر گهر نیز کرده گذر
✦
سزد گر نمایی به ترکان هنر
#40
به نوک سنان و به تیر و کمان
✦
زمین آورد تیرگی یک زمان
#41
به بر زد سیاوش بدان کار دست
✦
به زین اندر آمد ز تخت نشست
#42
زره را به هم بر ببستند پنج
✦
که از یک زره تن رسیدی به رنج
#43
نهادند بر خط آوردگاه
✦
نظاره برو بر ز هر سو سپاه
#44
سیاوش یکی نیزهٔ شاهوار
✦
کجا داشتی از پدر یادگار
#45
که در جنگ مازندران داشتی
✦
به نخچیر بر شیر بگذاشتی
#46
به آوردگه رفت نیزه به دست
✦
عنان را بپیچید چون پیل مست
#47
بزد نیزه و برگرفت آن زره
✦
زره را نماند ایچ بند و گره
#48
از آورد نیزه برآورد راست
✦
زره را بینداخت زان سو که خواست
#49
سواران گرسیوز دام ساز
✦
برفتند با نیزه‌های دراز
#50
فراوان بگشتند گرد زره
✦
ز میدان نه بر شد زره یک گره
#51
سیاوش سپر خواست گیلی چهار
✦
دو چوبین و دو ز آهن آبدار
#52
کمان خواست با تیرهای خدنگ
✦
شش اندر میان زد سه چوبه به تنگ
#53
یکی در کمان راند و بفشارد ران
✦
نظاره به گردش سپاهی گران
#54
بر آن چار چوبین و ز آهن سپر
✦
گذر کرد پیکان آن نامور
#55
بزد هم بر آن گونه دو چوبه تیر
✦
برو آفرین کرد برنا و پیر
#56
ازان ده یکی بی‌گذاره نماند
✦
برو هر کسی نام یزدان بخواند
#57
بدو گفت گرسیوز ای شهریار
✦
به ایران و توران ترا نیست یار
#58
بیا تا من و تو به آوردگاه
✦
بتازیم هر دو به پیش سپاه
#59
بگیریم هردو دوال کمر
✦
به کردار جنگی دو پرخاشخر
#60
ز ترکان مرا نیست همتاکسی
✦
چو اسپم نبینی ز اسپان بسی
#61
بمیدان کسی نیست همتای تو
✦
هم‌آورد تو گر ببالای تو
#62
گر ایدونک بردارم از پشت زین
✦
ترا ناگهان برزنم بر زمین
#63
چنان دان که از تو دلاورترم
✦
باسپ و بمردی ز تو برترم
#64
و گر تو مرا برنهی بر زمین
✦
نگردم بجایی که جویند کین
#65
سیاوش بدو گفت کین خود مگوی
✦
که تو مهتری شیر و پرخاشجوی
#66
همان اسپ تو شاه اسپ منست
✦
کلاه تو آذر گشسپ منست
#67
جز از خود ز ترکان یکی برگزین
✦
که با من بگردد نه بر راه کین
#68
بدو گفت گرسیوز ای نامجوی
✦
ز بازی نشانی نیاید بروی
#69
سیاوش بدو گفت کین رای نیست
✦
نبرد برادر کنی جای نیست
#70
نبرد دو تن جنگ و میدان بود
✦
پر از خشم دل چهره خندان بود
#71
ز گیتی برادر توی شاه را
✦
همی زیر نعل آوری ماه را
#72
کنم هرچ گویی به فرمان تو
✦
برین نشکنم رای و پیمان تو
#73
ز یاران یکی شیر جنگی بخوان
✦
برین تیزتگ بارگی برنشان
#74
گر ایدونک رایت نبرد منست
✦
سر سرکشان زیر گرد منست
#75
بخندید گرسیوز نامجوی
✦
همانا خوش آمدش گفتار اوی
#76
به یاران چنین گفت کای سرکشان
✦
که خواهد که گردد به گیتی نشان
#77
یکی با سیاوش نبرد آورد
✦
سر سرکشان زیر گرد آورد
#78
نیوشنده بودند لب با گره
✦
به پاسخ بیامد گروی زره
#79
منم گفت شایستهٔ کارکرد
✦
اگر نیست او را کسی هم نبرد
#80
سیاوش ز گفت گروی زره
✦
برو کرد پرچین رخان پرگره
#81
بدو گفت گرسیوز ای نامدار
✦
ز ترکان لشکر ورا نیست یار
#82
سیاوش بدو گفت کز تو گذشت
✦
نبرد دلیران مرا خوار گشت
#83
ازیشان دو یل باید آراسته
✦
به میدان نبرد مرا خواسته
#84
یکی نامور بود نامش دمور
✦
که همتا نبودش به ترکان به زور
#85
بیامد بران کار بسته میان
✦
به نزد جهانجوی شاه کیان
#86
سیاوش به آورد بنهاد روی
✦
برفتند پیچان دمور و گروی
#87
ببند میان گروی زره
✦
فرو برد چنگال و برزد گره
#88
ز زین برگرفتش به میدان فگند
✦
نیازش نیامد به گرز و کمند
#89
وزان پس بپیچید سوی دمور
✦
گرفت آن بر و گردن او به زور
#90
چنان خوارش از پشت زین برگرفت
✦
که لشکر بدو ماند اندر شگفت
#91
چنان پیش گرسیوز آورد خوش
✦
که گفتی ندارد کسی زیرکش
#92
فرود آمد از باره بگشاد دست
✦
پر از خنده بر تخت زرین نشست
#93
برآشفت گرسیوز از کار اوی
✦
پر از غم شدش دل پر از رنگ روی
#94
وزان تخت زرین به ایوان شدند
✦
تو گفتی که بر اوج کیوان شدند
#95
نشستند یک هفته با نای و رود
✦
می و ناز و رامشگران و سرود
#96
به هشتم به رفتن گرفتند ساز
✦
بزرگان و گرسیوز سرفراز
#97
یکی نامه بنوشت نزدیک شاه
✦
پر از لابه و پرسش و نیکخواه
#98
ازان پس مراو را بسی هدیه داد
✦
برفتند زان شهر آباد شاد
#99
به رهشان سخن رفت یک با دگر
✦
ازان پرهنر شاه و آن بوم و بر
#100
چنین گفت گرسیوز کینه جوی
✦
که مارا ز ایران بد آمد بروی
#101
یکی مرد را شاه ز ایران بخواند
✦
که از ننگ ما را به خوی در نشاند
#102
دو شیر ژیان چون دمور و گروی
✦
که بودند گردان پرخاشجوی
#103
چنین زار و بیکار گشتند و خوار
✦
به چنگال ناپاک تن یک سوار
#104
سرانجام ازین بگذراند سخن
✦
نه سر بینم این کار او را نه بن
#105
چنین تا به درگاه افراسیاب
✦
نرفت اندران جوی جز تیره آب
#106
چو نزدیک سالار توران سپاه
✦
رسیدند و هرگونه پرسید شاه
#107
فراوان سخن گفت و نامه بداد
✦
بخواند و بخندید و زو گشت شاد
#108
نگه کرد گرسیوز کینه‌دار
✦
بدان تازه رخسارهٔ شهریار
#109
همی رفت یکدل پر از کین و درد
✦
بدانگه که خورشید شد لاژورد
#110
همه شب بپیچید تا روز پاک
✦
چو شب جامهٔ قیرگون کرد چاک
#111
سر مرد کین اندرآمد ز خواب
✦
بیامد به نزدیک افراسیاب
#112
ز بیگانه پردخته کردند جای
✦
نشستند و جستند هرگونه رای
#113
بدو گفت گرسیوز ای شهریار
✦
سیاوش جزان دارد آیین و کار
#114
فرستاده آمد ز کاووس شاه
✦
نهانی بنزدیک او چند گاه
#115
ز روم و ز چین نیزش آمد پیام
✦
همی یاد کاووس گیرد به جام
#116
برو انجمن شد فراوان سپاه
✦
بپیچید ازو یک زمان جان شاه
#117
اگر تور را دل نگشتی دژم
✦
ز گیتی به ایرج نکردی ستم
#118
دو کشور یکی آتش و دیگر آب
✦
بدل یک ز دیگر گرفته شتاب
#119
تو خواهی کشان خیره جفت آوری
✦
همی باد را در نهفت آوری
#120
اگر کردمی بر تو این بد نهان
✦
مرا زشت نامی بدی در جهان
#121
دل شاه زان کار شد دردمند
✦
پر از غم شد از روزگار گزند
#122
بدو گفت بر من ترا مهر خون
✦
بجنبید و شد مر ترا رهنمون
#123
سه روز اندرین کار رای آوریم
✦
سخنهای بهتر بجای آوریم
#124
چو این رای گردد خرد را درست
✦
بگویم که دران چه بایدت جست
#125
چهارم چو گرسیوز آمد بدر
✦
کله بر سر و تنگ بسته کمر
#126
سپهدار ترکان ورا پیش خواند
✦
ز کار سیاوش فراوان براند
#127
بدو گفت کای یادگار پشنگ
✦
چه دارم به گیتی جز از تو به چنگ
#128
همه رازها بر تو باید گشاد
✦
به ژرفی ببین تا چه آیدت یاد
#129
ازان خواب بد چون دلم شد غمی
✦
به مغز اندر آورد لختی کمی
#130
نبستم به جنگ سیاوش میان
✦
ازو نیز ما را نیامد زیان
#131
چو او تخت پرمایه پدرود کرد
✦
خرد تار کرد و مرا پود کرد
#132
ز فرمان من یک زمان سر نتافت
✦
چو از من چنان نیکویها بیافت
#133
سپردم بدو کشور و گنج خویش
✦
نکردیم یاد از غم و رنج خویش
#134
به خون نیز پیوستگی ساختم
✦
دل از کین ایران بپرداختم
#135
بپیچیدم از جنگ و فرزند روی
✦
گرامی دو دیده سپردم بدوی
#136
پس از نیکویها و هرگونه رنج
✦
فدی کردن کشور و تاج و گنج
#137
گر ایدونک من بدسگالم بدوی
✦
ز گیتی برآید یکی گفت و گوی
#138
بدو بر بهانه ندارم ببد
✦
گر از من بدو اندکی بد رسد
#139
زبان برگشایند بر من مهان
✦
درفشی شوم در میان جهان
#140
نباشد پسند جهان‌آفرین
✦
نه نیز از بزرگان روی زمین
#141
ز دد تیزدندان‌تر از شیر نیست
✦
که اندر دلش بیم شمشیر نیست
#142
اگر بچه‌ای از پدر دردمند
✦
کند مرغزارش پناه از گزند
#143
سزد گر بد آید بدو از پناه؟
✦
پسندد چنین داور هور و ماه؟
#144
ندانم جز آنکش بخوانم به در
✦
وز ایدر فرستمش نزد پدر
#145
اگر گاه جوید گر انگشتری
✦
ازین بوم و بر بگسلد داوری
#146
بدو گفت گرسیوز ای شهریار
✦
مگیر اینچنین کار پرمایه خوار
#147
از ایدر گر او سوی ایران شود
✦
بر و بوم ما پاک ویران شود
#148
هر آنگه که بیگانه شد خویش تو
✦
بدانست راز کم و بیش تو
#149
چو جویی دگر زو تو بیگانگی
✦
کند رهنمونی به دیوانگی
#150
یکی دشمنی باشد اندوخته
✦
نمک را پراگنده بر سوخته
#151
بدین داستان زد یکی رهنمون
✦
که بادی که از خانه آید برون
#152
ندانی تو بستن برو رهگذار
✦
و گر بگذری نگذرد روزگار
#153
سیاووش داند همه کار تو
✦
هم از کار تو هم ز گفتار تو
#154
نبینی تو زو جز همه درد و رنج
✦
پراگندن دوده و نام و گنج
#155
ندانی که پروردگار پلنگ
✦
نبیند ز پرورده جز درد و چنگ
#156
چو افراسیاب این سخن باز جست
✦
همه گفت گرسیوز آمد درست
#157
پشیمان شد از رای و کردار خویش
✦
همی کژ دانست بازار خویش
#158
چنین داد پاسخ که من زین سخن
✦
نه سر نیک بینم بلا را نه بن
#159
بباشیم تا رای گردان سپهر
✦
چگونه گشاید بدین کار چهر
#160
به هر کار بهتر درنگ از شتاب
✦
بمان تا برآید بلند آفتاب
#161
ببینم که رای جهاندار چیست
✦
رخ شمع چرخ روان سوی کیست
#162
وگر سوی درگاه خوانمش باز
✦
بجویم سخن تا چه دارد به راز
#163
نگهبان او من بسم بی‌گمان
✦
همی بنگرم تا چه گردد زمان
#164
چو زو کژیی آشکارا شود
✦
که با چاره دل بی‌مدارا شود
#165
ازان پس نکوهش نباید به کس
✦
مکافات بد جز بدی نیست بس
#166
چنین گفت گرسیوز کینه‌جوی
✦
که‌ای شاه بینادل و راست‌گوی
#167
سیاوش بران آلت و فر و برز
✦
بدان ایزدی شاخ و آن تیغ و گرز
#168
بیاید به درگاه تو با سپاه
✦
شود بر تو بر تیره خورشید و ماه
#169
سیاوش نه آنست کش دیده شاه
✦
همی ز آسمان برگذارد کلاه
#170
فرنگیس را هم ندانی تو باز
✦
تو گویی شدست از جهان بی‌نیاز
#171
سپاهت بدو بازگردد همه
✦
تو باشی رمه گر نیاری دمه
#172
سپاهی که شاهی ببیند چنوی
✦
بدان بخشش و رای و آن ماه‌روی
#173
تو خوانی که ایدر مرا بنده باش
✦
به خواری به مهر من آگنده باش
#174
ندیدست کس جفت با پیل شیر
✦
نه آتش دمان از بر و آب زیر
#175
اگر بچهٔ شیر ناخورده شیر
✦
بپوشد کسی در میان حریر
#176
به گوهر شود باز چون شد سترگ
✦
نترسد ز آهنگ پیل بزرگ
#177
پس افراسیاب اندر آن بسته شد
✦
غمی گشت و اندیشه پیوسته شد
#178
همی از شتابش به آمد درنگ
✦
که پیروز باشد خداوند سنگ
#179
ستوده نباشد سر بادسار
✦
بدین داستان زد یکی هوشیار
#180
که گر باد خیره بجستی ز جای
✦
نماندی بر و بیشه و پر و پای
#181
سبکسار مردم نه والا بود
✦
و گرچه به تن سروبالا بود
#182
برفتند پیچان و لب پر سخن
✦
پر از کین دل از روزگار کهن
#183
بر شاه رفتی زمان تا زمان
✦
بداندیشه گرسیوز بدگمان
#184
ز هرگونه رنگ اندرآمیختی
✦
دل شاه ترکان برانگیختی
#185
چنین تا برآمد برین روزگار
✦
پر از درد و کین شد دل شهریار
#186
سپهبد چنین دید یک روز رای
✦
که پردخت ماند ز بیگانه جای
#187
به گرسیوز این داستان برگشاد
✦
ز کار سیاوش بسی کرد یاد
#188
ترا گفت ز ایدر بباید شدن
✦
بر او فراوان نباید بدن
#189
بپرسی و گویی کزان جشن‌گاه
✦
نخواهی همی کرد کس را نگاه
#190
به مهرت همی دل بجنبد ز جای
✦
یکی با فرنگیس خیز ایدر آی
#191
نیازست ما را به دیدار تو
✦
بدان پرهنر جان بیدار تو
#192
برین کوه ما نیز نخچیر هست
✦
ز جام زبرجد می و شیر هست
#193
گذاریم یک چند و باشیم شاد
✦
چو آیدت از شهر آباد یاد
#194
به رامش بباش و به شادی خرام
✦
می و جام با من چرا شد حرام
#195
برآراست گرسیوز دام ساز
✦
دلی پر ز کین و سری پر ز راز
#196
چو نزدیک شهر سیاوش رسید
✦
ز لشکر زبان‌آوری برگزید
#197
بدو گفت رو با سیاوش بگوی
✦
که ای پاک زاده کی نام جوی
#198
به جان و سر شاه توران سپاه
✦
به فر و به دیهیم کاووس شاه
#199
که از بهر من برنخیزی ز گاه
✦
نه پیش من آیی پذیره به راه
#200
که تو زان فزونی به فرهنگ و بخت
✦
به فر و نژاد و به تاج و به تخت
#201
که هر باد را بست باید میان
✦
تهی کردن آن جایگاه کیان
#202
فرستاده نزد سیاوش رسید
✦
زمین را ببوسید کاو را بدید
#203
چو پیغام گرسیوز او را بگفت
✦
سیاوش غمی گشت و اندر نهفت
#204
پراندیشه بنشست بیدار دیر
✦
همی گفت رازیست این را به زیر
#205
ندانم که گرسیوز نیکخواه
✦
چه گفته‌ست از من بدان بارگاه
#206
چو گرسیوز آمد بران شهر نو
✦
پذیره بیامد ز ایوان به کو
#207
بپرسیدش از راه وز کار شاه
✦
ز رسم سپاه و ز تخت و کلاه
#208
پیام سپهدار توران بداد
✦
سیاوش ز پیغام او گشت شاد
#209
چنین داد پاسخ که با یاد اوی
✦
نگردانم از تیغ پولاد روی
#210
من اینک به رفتن کمر بسته‌ام
✦
عنان با عنان تو پیوسته‌ام
#211
سه روز اندرین گلشن زرنگار
✦
بباشیم و ز باده سازیم کار
#212
که گیتی سپنج است پر درد و رنج
✦
بد آن را که با غم بود در سپنج
#213
چو بشنید گفت خردمند شاه
✦
بپیچید گرسیوز کینه‌خواه
#214
به دل گفت ار ایدونک با من به راه
✦
سیاوش بیاید به نزدیک شاه
#215
بدین شیرمردی و چندین خرد
✦
کمان مرا زیر پی بسپرد
#216
سخن گفتن من شود بی فروغ
✦
شود پیش او چارهٔ من دروغ
#217
یکی چاره باید کنون ساختن
✦
دلش را به راه بد انداختن
#218
زمانی همی بود و خامش بماند
✦
دو چشمش بروی سیاوش بماند
#219
فرو ریخت از دیدگان آب زرد
✦
به آب دو دیده همی چاره کرد
#220
سیاوش ورا دید پرآب چهر
✦
بسان کسی کاو بپیچد به مهر
#221
بدو گفت نرم ای برادر چه بود
✦
غمی هست کان را بشاید شنود
#222
گر از شاه ترکان شدستی دژم
✦
به دیده درآوردی از درد نم
#223
من اینک همی با تو آیم به راه
✦
کنم جنگ با شاه توران سپاه
#224
بدان تا ز بهر چه آزاردت
✦
چرا کهتر از خویشتن داردت
#225
و گر دشمنی آمده‌ستت پدید
✦
که تیمار و رنجش بباید کشید
#226
من اینک به هر کار یار توام
✦
چو جنگ آوری مایه دار توام
#227
ور ایدونک نزدیک افراسیاب
✦
ترا تیره گشته‌ست بر خیره آب
#228
به گفتار مرد دروغ آزمای
✦
کسی برتر از تو گرفته‌ست جای
#229
بدو گفت گرسیوز نامدار
✦
مرا این سخن نیست با شهریار
#230
نه از دشمنی آمده‌ستم به رنج
✦
نه از چاره دورم به مردی و گنج
#231
ز گوهر مرا با دل اندیشه خاست
✦
که یاد آمدم زان سخنهای راست
#232
نخستین ز تور ایدر آمد بدی
✦
که برخاست زو فرهٔ ایزدی
#233
شنیدی که با ایرج کم سخن
✦
به آغاز کینه چه افگند بن
#234
وزان جایگه تا به افراسیاب
✦
شده‌ست آتش ایران و توران چو آب
#235
به یک جای هرگز نیامیختند
✦
ز پند و خرد هر دو بگریختند
#236
سپهدار ترکان ازآن بترست
✦
کنون گاو پیسه به چرم اندرست
#237
ندانی تو خوی بدش بی‌گمان
✦
بمان تا بیاید بدی را زمان
#238
نخستین ز اغریرث اندازه گیر
✦
که بر دست او کشته شد خیره خیر
#239
برادر بد از کالبد هم ز پشت
✦
چنان پرخرد بیگنه را بکشت
#240
ازآن پس بسی نامور بی‌گناه
✦
شده‌ستند بر دست او بر تباه
#241
مرا زین سخن ویژه اندوه تست
✦
که بیدار دل بادی و تن درست
#242
تو تا آمده‌ستی بدین بوم و بر
✦
کسی را نیامد بد از تو به سر
#243
همه مردمی جستی و راستی
✦
جهانی به دانش بیاراستی
#244
کنون خیره آهرمن دل گسل
✦
ورا از تو کرده‌ست آزرده‌دل
#245
دلی دارد از تو پر از درد و کین
✦
ندانم چه خواهد جهان آفرین
#246
تو دانی که من دوستدار توام
✦
به هر نیک و بد ویژه یار توام
#247
نباید که فردا گمانی بری
✦
که من بودم آگاه زین داوری
#248
سیاوش بدو گفت مندیش زین
✦
که یارست با من جهان آفرین
#249
سپهبد جزین کرد ما را امید
✦
که بر من شب آرد به روز سپید
#250
گر آزار بودیش در دل ز من
✦
سرم برنیفراختی ز انجمن
#251
ندادی به من کشور و تاج و گاه
✦
بر و بوم و فرزند و گنج و سپاه
#252
کنون با تو آیم به درگاه او
✦
درخشان کنم تیره‌گون ماه او
#253
هرآنجا که روشن بود راستی
✦
فروغ دروغ آورد کاستی
#254
نمایم دلم را بر افراسیاب
✦
درخشان‌تر از بر سپهر آفتاب
#255
تو دل را بجز شادمانه مدار
✦
روان را به بد در گمانه مدار
#256
کسی کاو دم اژدها بسپرد
✦
ز رای جهان آفرین نگذرد
#257
بدو گفت گرسیوز ای مهربان
✦
تو او را بدان سان که دیدی مدان
#258
و دیگر به جایی که گردان سپهر
✦
شود تند و چین اندرآرد به چهر
#259
خردمند دانا نداند فسون
✦
که از چنبر او سر آرد برون
#260
بدین دانش و این دل هوشمند
✦
بدین سرو بالا و رای بلند
#261
ندانی همی چاره از مهر باز
✦
بباید که بخت بد آید فراز
#262
همی مر ترا بند و تنبل فروخت
✦
به اورند چشم خرد را بدوخت
#263
نخست آنک داماد کردت به دام
✦
به خیره شدی آن سخن شادکام
#264
و دیگر که‌ت از خویشتن دور کرد
✦
به روی بزرگان یکی سور کرد
#265
بدان تا تو گستاخ باشی بدوی
✦
فروماند اندر جهان گفت‌وگوی
#266
ترا هم ز اغریرث ارجمند
✦
فزون نیست خویشی و پیوند و بند
#267
میانش به خنجر به دو نیم کرد
✦
سپه را به کردار او بیم کرد
#268
نهانش ببین آشکارا کنون
✦
چنین دان و ایمن مشو زو به خون
#269
مرا هرچ اندر دل اندیشه بود
✦
خرد بود وز هر دری پیشه بود
#270
همان آزمایش بد از روزگار
✦
ازین کینه‌ور تیزدل شهریار
#271
همه پیش تو یک به یک راندم
✦
چو خورشید تابنده برخواندم
#272
به ایران پدر را بینداختی
✦
به توران همی شارستان ساختی
#273
چنین دل بدادی به گفتار او
✦
بگشتی همی گرد تیمار او
#274
درختی بد این برنشانده به دست
✦
کجا بار او زهر و بیخش کبست
#275
همی گفت و مژگان پر از آب زرد
✦
پر افسون دل و لب پر از باد سرد
#276
سیاوش نگه کرد خیره بدوی
✦
ز دیده نهاده به رخ بر دو جوی
#277
چو یاد آمدش روزگار گزند
✦
کزو بگسلد مهر چرخ بلند
#278
نماند برو بر بسی روزگار
✦
به روز جوانی سرآیدش کار
#279
دلش گشت پردرد و رخساره زرد
✦
پر از غم دل و لب پر از باد سرد
#280
بدو گفت هرچونک می‌بنگرم
✦
ببادافرَهِ بد نه اندر خورم
#281
ز گفتار و کردار بر پیش و پس
✦
ز من هیچ ناخوب نشنید کس
#282
چو گستاخ شد دست با گنج او
✦
بپیچید همانا تن از رنج او
#283
اگرچه بد آید همی بر سرم
✦
هم از رای و فرمان او نگذرم
#284
بیابم برش هم کنون بی‌سپاه
✦
ببینم که از چیست آزار شاه
#285
بدو گفت گرسیوز ای نامجوی
✦
ترا آمدن پیش او نیست روی
#286
به پا اندر آتش نشاید شدن
✦
نه بر موج دریا بر ایمن بُدن
#287
همی خیره بر بد شتاب آوری
✦
سر بخت خندان به خواب آوری
#288
ترا من همانا بسم پایمرد
✦
بر آتش یکی برزنم آب سرد
#289
یکی پاسخ نامه باید نوشت
✦
پدیدار کردن همه خوب و زشت
#290
ز کین گر ببینم سر او تهی
✦
درخشان شود روزگار بهی
#291
سواری فرستم به نزدیک تو
✦
درفشان کنم رای تاریک تو
#292
امیدستم از کردگار جهان
✦
شناسندهٔ آشکار و نهان
#293
که او بازگردد سوی راستی
✦
شود دور ازو کژی و کاستی
#294
وگر بینم اندر سرش هیچ تاب
✦
هیونی فرستم هم اندر شتاب
#295
تو زآن سان که باید به زودی بساز
✦
مکن کار بر خویشتن بر دراز
#296
برون ران از ایدر به هر کشوری
✦
به هر نامداری و هر مهتری
#297
صد و بیست فرسنگ ز ایدر به چین
✦
همان سیصد و سی به ایران زمین
#298
ازین سو همه دوستدار تواند
✦
پرستنده و غمگسار تواند
#299
وزان سو پدر آرزومند تست
✦
جهان بندهٔ خویش و پیوند تست
#300
به هر کس یکی نامه‌ای کن دراز
✦
بسیچیده باش و درنگی مساز
#301
سیاوش به گفتار او بگروید
✦
چنان جان بیدار او بغنوید
#302
بدو گفت از آن در که رانی سُخُن
✦
ز پیمان و رایت نگردم ز بن
#303
تو خواهشگری کن مرا زو بخواه
✦
همی راستی جوی و بنمای راه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: