🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی کی‌کاووس و رفتن او به مازندران

❖
71 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۳ - لشکرکشی کاووس به مازندران، غارت شهر و اسارت او به دست دیو سپید
چون زال سپهبد از نزد کی‌کاووس رخت بربست و به پهلو بازگشت، کاووس‌شاه شتابان لشکریان خویش را آماده ساخت. شاه ایران طوس و گودرز را فرمان داد تا سپاهی گران را به جنبش درآورند و راهِ مازندران را پیش گیرند. با برآمدن آفتاب، شاه و جنگاوران ایرانی روی به سوی دیار مازندران نهادند. کاووس نگاهبانیِ سرزمین ایران و کلید گنج‌ها و تاج و نگین شهریاری را به میلاد سپرد و او را پند داد که اگر دشمنی سر برآورد، تیغ کینه از نیام کشد و در هر گزند و دشواری، به زال و رستم پناه برد که پشتیبانان راستین کشور و مایهٔ آبروی تخت کیانی‌اند.

روز دیگر صدای کوسِ جنگ بلند شد و گودرز و طوس لشکر را به حرکت درآوردند. کاووس‌شاه لشکرِ فروزان خویش را پیش می‌راند تا بر دامنهٔ کوه اسپروز خیمه زد؛ در جایی که آفتاب فرومی‌رفت و بسترگاه دیوانِ دژخیم بود، همان‌جا که حتی پیلپیکران را بیم در سر می‌افتاد. شب هنگام، بزمی شاهانه برپا ساختند؛ فرشش بر روی میش‌سار گسترده شد و بوی میِ خوشگوار فضا را پر کرد. پهلوانان فرخنده بر گرد تخت کاووس نشستند و تا بامداد به نوشیدن می گذراندند.

با دمیدن سپیده، گُردان کمر بستند و به نزد شاه آمدند. کاووس‌شاه به گیو فرمان داد تا هزار سوارِ گزیده از میان لشکریان جدا کند—مردانی گرزدار و کارآزموده تا شهریاریِ مازندران را بگشایند. شاه به گیو دستور داد بر هیچ‌کس از پیر و جوان ابقا نکند، هر آبادی را به آتش کشد و جهان را از لوث وجود دیوان پاک سازد. گیو کمر بست و بر سر شهر مازندران تاخت. تیغ و گرز ایرانیان فروبارید و هیچ زن و کودک و مردی از دمِ شمشیر رستگاری نیافت. آنان شهر را غارت کرده و به آتش کشیدند؛ شهری که چون بهشت برین بود، پر از نگارین‌رویان، پرستارانِ زرین‌طوق و گنج‌های بی‌شمارِ سیم و زر.

چون خبر این غارتگری و خرمیِ آن سرزمین به کاووس رسید، بر سخنِ خنیاگرِ مازندرانی آفرین خواند. اما خبر تاخت‌وتاز ایرانیان به گوش شاه مازندران نیز رسید و دلش پر از درد و خشم گشت. او دیوی به نام سنجه را پیش خواند و او را شتابان به نزد دیو سپید فرستاد تا پیام دهد که کاووس به مازندران تاخته و اگر فریادرسی نرسد، زنده در مازندران باقی نخواهد ماند. سنجه پیام را به دیو سپید رساند. دیو سپید پاسخ داد که ناامید نباشد، چرا که او با سپاهی گران خواهد آمد و پای ایرانیان را از آن بوم و بر خواهد برید.

چون شب فرا رسید، ابری سیاه و سهمگین همچون دود و قیر به فرمان دیو سپید بر آسمان خیمه زد و جهان چون روی زنگی تار گشت. روز که درآمد، چشمان کاووس‌شاه و دو بهره از سپاهیانش به جادوی دیو سپید تاریک و نابینا شد. تگرگ و گزند بر سرشان بارید و روزگارشان به تیره روزی بدل گشت. گنج‌ها به تاراج رفت و لشکریان اسیر گشتند. کاووس‌شاه که این رنج و تیرگی را دید، دریافت که پندِ زال راست بوده و آموزگارِ هوشیار به ز گنجِ انباشته است.

دیو سپید غرّان به نزد کاووس آمد و او را به خاطر غرور، بی‌تدبیری و جاه‌طلبی‌اش سرزنش کرد. سپس دوازده هزار دیوِ جنگی را بر اسیران گماشت و خورش اندکی به آنان داد تا زنده بمانند. آن‌گاه تمام گنجینه، تاج و گرزِ کاووس را به ارژنگ دیو، سالار مازندران، سپرد و او را فرستاد تا پیامی تلخ به شاه مازندران ببرد که ایرانیان دیگر خورشید و ماه را نخواهند دید و در خاری و سختی جان خواهند داد. ارژنگ‌دیو با غنایم و اسیران به سوی شاه مازندران رفت و بدین‌گونه شاه ایران در بند جادوی دیوان اسیر گشت.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: