🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
بازگشت به جانورنامه و دیوان
🏹

درفش کاویانی

artifact item خاستگاه / مسکن: Iran وابستگی / جبهه: iran

سرگذشت و جایگاه در حماسه

پرچم مقدس حماسی و شاهنشاهی ایران که از پیشبند چرمی کاوه آهنگر بنیاد یافت و به گوهرها آراسته گشت. در این شبیخون، اهتزاز درفش کاویانی در شب تاریک مایه شکوه سپاه شاپور و بیم و هراس رومیان گردید.

نمونه ابیات شاهنامه در پیوند با این موجودیت (40)

فرو هشت ازو سرخ و زرد و بنفش / همی خواندش کاویانی درفش
معنی: از آن پرچم، نوارهای سرخ و زرد و بنفش آویخت و آن را «درفش کاویانی» نامیدند.
ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #814
ز دیبای پرمایه و پرنیان / بر آن گونه شد اختر کاویان
معنی: با پارچه‌های ابریشمی و گران‌بها، اختر کاویانی (درفش کاویانی) چنان شکوهی یافت،
ضحاک • بخش ۷ - کاوهٔ آهنگر و درفش کاویانی و ساخته شدن گرز گاوسر بیت #817
به پیش اندرون کاویانی درفش / به چنگ اندرون تیغهای بنفش
معنی: در پیشاپیش سپاه، درفش کاویانی در اهتزاز بود و در دست‌هایشان تیغ‌های بنفش‌رنگِ فولادین داشتند.
فریدون • بخش ۱۴ - لشکرکشی سلم و تور به ایران بیت #1712
درفشیدن تیغهای بنفش / چو بینید باکاویانی درفش
معنی: هنگامی که درخشش شمشیرهای بنفش‌رنگ را همراه با درفش کاویانی ببینید،
فریدون • بخش ۱۴ - لشکرکشی سلم و تور به ایران بیت #1733
خداوند شمشیر و زرّینه کفش / فرازندهٔ کاویانی درفش
معنی: صاحب تیغ بران و کفش زرین، و برافرازنده درفش کاویانی هستم.
منوچهر • بخش ۱ - به تخت نشستن منوچهر بیت #1951
به پیش اندرون کاویانی درفش / جهان زو شده سرخ و زرد و بنفش
معنی: در پیشاپیش سپاه، درفش کاویانی در اهتزاز بود و جهان از فروغ آن سرخ و زرد و بنفش می‌نمود.
کیقباد • بخش ۱ - تاج‌گذاری کیقباد و آرایش سپاه ایران و توران و کشته شدن شماساس به دست قارن بیت #4400
که او بود با کوس و زرینه کفش / هم او داشتی کاویانی درفش
معنی: چرا که طوس صاحبِ کوس شاهی، کفش زرین و دارنده‌ی درفش کاویانی (سپهسالار) بود.
داستان سیاوش • بخش ۲۱ - آمدن کیخسرو با گیو، ستیز طوس و گودرز بر شاهی، و ناکامی فریبرز در دژ بهمن بیت #10768
هوا سرخ و زرد و کبود و بنفش / ز تابیدن کاویانی درفش
معنی: هوا از تابش درفش کاویانی به رنگ‌های سرخ و زرد و نیلگون و بنفش درآمد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲ - سپردن سپاه به طوس با مهر شاهی، هشدار از راه کلات و فرود سیاوش بیت #11357
بگردش سواران گودرزیان / میان اندرون اختر کاویان
معنی: گرد آن درفش، سواران گودرزیان حلقه زده بودند و در میانشان اختر کاویانی می‌درخشانید.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲ - سپردن سپاه به طوس با مهر شاهی، هشدار از راه کلات و فرود سیاوش بیت #11358
بشد طوس با کاویانی درفش / بپای اندرون کرده زرینه کفش
معنی: طوس در حالی که کفش‌های زرین به پا داشت، همراه با درفش کاویانی پیش آمد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲ - سپردن سپاه به طوس با مهر شاهی، هشدار از راه کلات و فرود سیاوش بیت #11360
بپایست با اختر کاویان / بفرمان او بست باید میان
معنی: او همراه با اختر کاویانی ایستاده است و همگی باید به فرمان او کمر خدمت ببندید.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲ - سپردن سپاه به طوس با مهر شاهی، هشدار از راه کلات و فرود سیاوش بیت #11367
بشد طوس با کاویانی درفش / ز لشکر چهل مرد زرینه کفش
معنی: طوس همراه با درفش کاویانی و چهل دلاور زرینه‌کفش راهی رزم شد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۰ - نامهٔ سوگ و خشم کیخسرو بر کشته شدن فرود، سپردن سپاه به فریبرز و بند کردن طوس بیت #12191
سپهدار و سالار زرینه کفش / تو می باش با کاویانی درفش
معنی: از این پس تو سپهسالار سپاه زرینه‌کفش باش و درفش کاویانی را به دست گیر.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۰ - نامهٔ سوگ و خشم کیخسرو بر کشته شدن فرود، سپردن سپاه به فریبرز و بند کردن طوس بیت #12207
بیاورد طوس آن گرامی درفش / ابا کوس و پیلان و زرینه کفش
معنی: طوس آن درفش گرامی را همراه با کوس و پیلان و سپاه زرینه‌کفش آورد.
گفتار اندر داستان فرود سیاوش • بخش ۲۰ - نامهٔ سوگ و خشم کیخسرو بر کشته شدن فرود، سپردن سپاه به فریبرز و بند کردن طوس بیت #12221
بدو داد شاه اختر کاویان / بران سان که بودی به رسم کیان
معنی: شاه درفش کاویانی را بدان گونه که رسم شهریاران کیانی بود به طوس سپرد.
داستان کاموس کشانی • بخش ۳ - سپاه‌کشی طوس با درفش کاویانی به رود شهد، پیمان‌شکنی پیران و کشتن ارژنگ بیت #12719
ز بس جوشن و کاویانی درفش / شده روی گیتی سراسر بنفش
معنی: از بس زره و درفش بنفش‌گون کاویانی در میان بود، چهره زمین سراسر بنفش به نظر می‌رسید.
داستان کاموس کشانی • بخش ۳ - سپاه‌کشی طوس با درفش کاویانی به رود شهد، پیمان‌شکنی پیران و کشتن ارژنگ بیت #12726
وزین روی لشکر بیاورد طوس / درفش همایون و پیلان و کوس
معنی: از این سو نیز طوس سپاه را با درفش فرخنده، پیلان و کوس پیش آورد.
داستان کاموس کشانی • بخش ۳ - سپاه‌کشی طوس با درفش کاویانی به رود شهد، پیمان‌شکنی پیران و کشتن ارژنگ بیت #12735
تو شو اختر کاویانی بدار / سپهبد نیاید سوی کارزار
معنی: تو بازگرد و درفش کاویانی را برپا دار؛ چه سپهسالار خود به کارزار نمی‌آید.
داستان کاموس کشانی • بخش ۴ - رزم طوس و هومان: گفت‌وگوی پند و کین، نبرد سهمگین تا شب و آرایش سپاه بامداد بیت #12819
شوم تا سپهدار ایرانیان / چه دارد بپا اختر کاویان
معنی: تا خود به نزد سپهسالار ایرانیان بروم و ببینم اختر کاویانی را چگونه برپا داشته است.
داستان کاموس کشانی • بخش ۸ - رسیدن پیران به کوه هماون، ستیزه با طوس، بستن راه علف و رای شبخون ایرانیان بیت #13145
درفش خجسته بگستهم داد / بسی پند و اندرزها کرد یاد
معنی: درفش خجسته کاویانی را به گستهم سپرد و پندها و اندرزهای فراوانی به او یادآور شد.
داستان کاموس کشانی • بخش ۸ - رسیدن پیران به کوه هماون، ستیزه با طوس، بستن راه علف و رای شبخون ایرانیان بیت #13182
ببستند گردان ایران میان / برافراختند اختر کاویان
معنی: دلاوران ایران کمر رزم بستند و درفش کاویانی را برافراشتند.
داستان کاموس کشانی • بخش ۱۱ - محاصره سپاه طوس در کوه هماون و رسیدن لشکر کمکی توران به فرماندهی خاقان چین و کاموس بیت #13320
ببستند گردان ایران میان / بیاورد گیو اختر کاویان
معنی: پهلوانان ایران میان بستند و گیو درفش کاویانی را به میدان آورد.
داستان کاموس کشانی • بخش ۱۲ - شب مژدهٔ رسیدن سپاه ایران به طوس، رد درنگ پیران و پذیرش رأی ویرانگر کاموس بیت #13545
بیامد بر اختر کاویان / بخنجر بدو نیم کردش میان
معنی: سپس به سوی درفش کاویانی آمد و با خنجر آن را دو نیم کرد.
داستان خاقان چین • بخش ۱۵ - افکندن گردان ایران و بریدن درفش کاویان، کشتی رستم با پولادوند و گریز دیو بیت #15312
درفش خجسته میان سپاه / ز گوهر درفشان به کردار ماه
معنی: درفش خجسته در میان سپاه برافراشته بود و از گوهر چون ماه می‌درخشید.
داستان دوازده رخ • بخش ۵ - گزارش گیو از بی‌آشتی پیران، آرایش دو سپاه و سه شبانه‌روز ایستادن بی‌نبرد بیت #17310
درخشیدن تیغهای بنفش / از آن سایهٔ کاویانی درفش
معنی: درخشش تیغ‌های بنفش از سایه‌ی درفش کاویانی هویدا بود.
داستان دوازده رخ • بخش ۵ - گزارش گیو از بی‌آشتی پیران، آرایش دو سپاه و سه شبانه‌روز ایستادن بی‌نبرد بیت #17312
سپهدار گودرزشان در میان / درفش از برش سایهٔ کاویان
معنی: گودرزِ سپهسالار در میان آنان قرار داشت و درفش کاویانی بر سر او سایه افکنده بود.
داستان دوازده رخ • بخش ۵ - گزارش گیو از بی‌آشتی پیران، آرایش دو سپاه و سه شبانه‌روز ایستادن بی‌نبرد بیت #17340
خداوند گوپال و تیغ بنفش / فروزندهٔ کاویانی درفش
معنی: ای دارنده گرز گران و تیغ بنفش‌رنگ (پولادین) و اهتزازدهنده درفش کاویانی!
داستان دوازده رخ • بخش ۱۳ - پاسخ نامهٔ کیخسرو به گودرز، گسیل طوس و آراستن سپاه و چاره‌جویی پیران بیت #18004
تو با کاویانی درفش و سپاه / برو پشت لشکر تو باش و پناه
معنی: تو همراه با درفش کاویانی و لشکری، به پشت سپاه برو و پشتیبان و پناهگاه آنان باش.»
داستان دوازده رخ • بخش ۱۸ - نبرد خونین گودرز و پیران، پیمان شبانهٔ رزم تن‌به‌تن و آرایش دوبارهٔ دو سپاه بیت #18720
بیاراسته کاویانی درفش / همه پهلوانان زرینه کفش
معنی: درفش کاویانی آراسته شد و همهٔ پهلوانان با کفش‌های زرین آمادهٔ کارزار گشتند.
جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۸ - چیرگی قارن بر جهن، نیایش کیخسرو و گریز شبانگاهی افراسیاب بیت #20300
به پیش اندرون کاویانی درفش / پس پشت گردان زرینه کفش
معنی: در پیشاپیش، درفش کاویانی در اهتزاز بود و در پشت آن، پهلوانانی با کفش‌های زرین رژه می‌رفتند.
جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۲۱ - پیروزی کیخسرو بر شاه مکران، خاکسپاری او، گذر از دریا و زاری بر بارهٔ سیاوش بیت #21451
سراپرده از شهر بیرون برید / درفش همایون به هامون برید
معنی: سراپرده و خیمه‌گاه را از شهر بیرون ببرید و درفش فرخنده کاویانی را به دشت و هامون منتقل کنید.
جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۶ - پوزش زال از شاه و آشتی، آراستن خرگاه و درفش کاویانی در هامون بیت #22283
میان اندرون کاویانی درفش / جهان زو شده سرخ و زرد و بنفش
معنی: در میان اردوگاه، درفش کاویانی برافراشته گشت و جهان از درخشش سرخ و زرد و بنفش آن رنگین گردید.
جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۳۶ - پوزش زال از شاه و آشتی، آراستن خرگاه و درفش کاویانی در هامون بیت #22289
همی باش با کاویانی درفش / تو باشی سپهدار زرینه کفش
معنی: همواره نگهبان درفش کاویانی باش و تو سپهسالار زرین‌کفش سپاه خواهی بود.
جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب • بخش ۴۲ - یادکرد خدمات طوس پیش کیخسرو، سپردن درفش کاویانی و خراسان با عهد، طوق و کمر زرین بیت #22418
ببر تخت و بالا و زرینه کفش / همان تاج با کاویانی درفش
معنی: «تخت، سرپوش شاهی، کفش‌های زرین، تاج پادشاهی و درفش کاویانی را بردار.»
پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۶ - فرستادن لهراسپ زریر را با تاج و درفش کاویانی به حلب، پیام جنگ و پذیرش قیصر بیت #23430
درفش همایون برافراختند / سراپرده و خیمه‌ها ساختند
معنی: درفش فرخنده کاویانی را برافراشتند و سراپرده‌ها و خیمه‌ها برپا کردند.
پادشاهی لهراسپ • بخش ۱۶ - فرستادن لهراسپ زریر را با تاج و درفش کاویانی به حلب، پیام جنگ و پذیرش قیصر بیت #23440
درفش فروزندهٔ کاویان / بیفگنده باشند ایرانیان
معنی: «آن‌گاه که درفش فروزندهٔ کاویانی از دست ایرانیان بر زمین افتاده باشد،»
پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23891
گرامی بگیرد به دندان درفش / به دندان بدارد درفش بنفش
معنی: «گرامی آن درفش بنفش‌رنگ را با دندان خویش می‌گیرد و نگه می‌دارد!»
پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23892
به یک دست شمشیر و دیگر کلاه / به دندان درفش فریدون شاه
معنی: «یک دستش به شمشیر و دست دیگرش به کلاه‌خود، و پرچم فریدون‌شاه در میان دندان‌هایش،»
پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۰ - سخن دقیقی: پیش‌گویی جاماسپ دربارهٔ نبرد و سرنوشت پهلوانان ایران بیت #23893
بیفتاد از دست ایرانیان / درفش فروزندهٔ کاویان
معنی: درفش درخشان کاویانی از دست ایرانیان بر زمین افتاد.
پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۳ - سخن دقیقی: نبردهای گرامی و بستور و نیوزار و افتادن درفش کاویان بیت #24053
گرامی بدید آن درفش چو نیل / که افگنده بودند از پشت پیل
معنی: گرامی آن پرچم نیل‌گون را دید که از پشت پیل بر زمین افتاده بود.
پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود • بخش ۱۳ - سخن دقیقی: نبردهای گرامی و بستور و نیوزار و افتادن درفش کاویان بیت #24054
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: