🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی لهراسپ

❖
37 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۶ - فرستادن لهراسپ زریر را با تاج و درفش کاویانی به حلب، پیام جنگ و پذیرش قیصر
لهراسپ، شهریار ایران، دیرزمانی اندوهگین و ژرف در اندیشه فرو رفت. چون گزارش شگفت‌انگیز پهلوانی‌های آن جوان ناشناس در کشور روم—کشتن اژدهای مهیب و شیر ژیان و همسری با کتایون—به گوشش رسید، دریافت که آن فرزانه دلاور جز فرزندش گشتاسپ نمی‌تواند بود. پس برادر هم‌رزم و خردمند خویش، زریر سپهبد را به حضور فراخواند و گفت که هیچ درنگ روا نیست؛ باید شتابان چاره‌جویی کرد. لهراسپ بفرمود تا گران‌بهاترین نشان‌های پادشاهی—تخت شاهوار، کفش‌های زرین، تاج کیانی و درفش فرخنده کاویانی—را بردارند تا گشتاسپ را بر تخت شهریاری بنشانند.

اما شاه ایران برای حفظ هیبت و شکوه پادشاهی، به زریر دستور داد تا لشکری آراسته و کینه‌جو بردارد و تا مرز حلب پیش تازد و بر لشکریان آواز جنگ سر دهد. زریر ستوده فرمان دادار و شاه را گردن نهاد و لشکری گران از بزرگان و آزادگان ایران‌زمین—از نژاد کی‌کاووس، گودرز کشواد، و دودمان زرسپ، همچون بهرام شیرگیر و ریونیز دلاور—گرد آورد. لشکریان ایران چون آتش سرکش آذرگشسپ شب و روز تاختند و آرام نگرفتند تا به مرز حلب رسیدند. در آنجا درفش همایون کاویانی را برافراشتند و خیمه‌ها و سراپرده‌ها برپا ساختند.

زریر فرماندهی سپاه را به بهرام گردن‌کش سپرد و خود به سان فرستاده‌ای خردمند، همراه با پنج تن از بزرگان و هوشمندان ایران به سوی کاخ قیصر شتافت. چون به درگاه قیصر رسیدند، باریافتند. در کاخ، قیصر دژم‌روی نشسته بود و قالوس و گشتاسپ نیز در کنارش بودند. زریر چون سروی بلند قامت درآمد، بر نشستگاهی ارجمند جای گرفت و آیین درود و پوزش به‌جای آورد. قیصر نگران از رفتار ایرانیان با گشتاسپ گفت: «چرا حال این جوان فرخ‌زاد را نمی‌پرسی و دادگری پیشه نمی‌کنی؟» زریر پاسخ داد که این بنده از بندگی شاه سر پیچید و گریخت و اکنون در اینجا چنین پایگاهی یافته است. گشتاسپ این سخن بشنید اما هیچ نگفت، گویی هرگز نام ایران را نشنیده است.

سپس زریر پیام تند و سهمگین لهراسپ را به قیصر ابلاغ کرد: «اگر دادگر سر از داد نپیچد، باید بداند که لهراسپ پیام داده که اگر گشتاسپ بازنگردد، نشستگاه ما روم خواهد بود و کسی را در ایران باقی نخواهیم گذاشت! جنگ را آماده ساز و درنگ مکن، چرا که ایران زمین خزر نیست و لهراسپ الیاس نیست که در برابر تو سر فرود آورد.» قیصر از این تهدید گران نترسید و پاسخ داد که برای نبرد آماده است و چنگ خویش را در جنگ خواهد آزمود. زریر از پاسخ سرسختانه قیصر غمگین و اندوهگین شد و در اندیشه‌ای دراز فرو رفت.
#1
پر اندیشه بنشست لهراسپ دیر
✦
بفرمود تا پیش او شد زریر
#2
بدو گفت کاین جز برادرت نیست
✦
بدین چاره بشتاب وایدر مه‌ایست
#3
درنگ آوری کار گردد تباه
✦
میاسا و اسپ درنگی مخواه
#4
ببر تخت و بالا و زرینه کفش
✦
همان تاج با کاویانی درفش
#5
من این پادشاهی مر او را دهم
✦
برین بر سرش بر سپاسی نهم
#6
تو ز ایدر برو تا حلب کینه‌جوی
✦
سپه را جز از جنگ چیزی مگوی
#7
زریر ستوده به لهراسپ گفت
✦
که این راز بیرون کشیم از نهفت
#8
گر اویست فرمان‌بر و مهترست
✦
ورا هرک مهتر بود کهترست
#9
بگفت این و برساخت در حال کار
✦
گزیده یکی لشکری نامدار
#10
نبیرهٔ برزگان و آزادگان
✦
ز کاوس و گودرز کشوادگان
#11
ز تخم زرسپ آنک بودند نیز
✦
چو بهرام شیراوژن و ریونیز
#12
همی رفت هر مهتری با دو اسپ
✦
فروزان به کردار آذرگشسپ
#13
نیاسود کس تا به مرز حلب
✦
جهان شد پر از جنگ و جوش و شغب
#14
درفش همایون برافراختند
✦
سراپرده و خیمه‌ها ساختند
#15
زریر سپهبد سپه را بماند
✦
به بهرام گردنکش و خود براند
#16
بسان کسی کو پیامی برد
✦
وگر نزد شاهی خرامی برد
#17
ازان ویژگان پنج تن را ببرد
✦
که بودند با مغز و هشیار و گرد
#18
چو نزدیک درگاه قیصر رسید
✦
به درگاه سالار بارش بدید
#19
به در بر همه فرش دیبا کشید
✦
بیامد به قیصر بگفت آنچ دید
#20
به کاخ اندرون بود قیصر دژم
✦
چو قالوس و گشتاسپ با او بهم
#21
بدو آگهی داد سالار بار
✦
که آمد به درگه زریر سوار
#22
چو قیصر شنید این سخن بار داد
✦
ازان آمدن گشت گشتاسپ شاد
#23
زریر اندر آمد چو سرو بلند
✦
نشست از بر تخت آن ارجمند
#24
ز قیصر بپرسید و پوزش گرفت
✦
همان رومیان را فروزش گرفت
#25
بدو گفت قیصر فرخ‌زاد را
✦
نپرسی نداری به دل داد را
#26
به قیصر چنین گفت فرخ زریر
✦
که این بنده از بندگی گشت سیر
#27
گریزان بیامد ز درگاه شاه
✦
کنون یافت ایدر چنین پایگاه
#28
چو گشتاسپ بشنید پاسخ نداد
✦
تو گفتی ز ایران نیامدش یاد
#29
چو قیصر شنید این سخن زان جوان
✦
پراندیشه شد مرد روشن‌روان
#30
که شاید بدن این سخن کو بگفت
✦
جز از راستی نیست اندر نهفت
#31
به قیصر ز لهراسپ پیغام داد
✦
که گر دادگر سر نه پیچد ز داد
#32
ازین پس نشستم برومست و بس
✦
به ایران نمانیم بسیار کس
#33
تو ز ایدر برو گو بیارای جنگ
✦
سخن چون شنیدی نباید درنگ
#34
نه ایران خزر گشت و الیاس من
✦
که سر برکشیدی از آن انجمن
#35
چنین داد پاسخ که من جنگ را
✦
بیازم همی هر سوی چنگ را
#36
تو اکنون فرستاده‌ای بازگرد
✦
بسازیم ناچار جای نبرد
#37
ز قیصر چو بشنید فرخ زریر
✦
غمی شد ز پاسخ فروماند دیر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: