🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
46 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۳ - سخن دقیقی: نبردهای گرامی و بستور و نیوزار و افتادن درفش کاویان
از میان گرد و غبار میدان نبرد، گرامی، پور پهلوان و هوشمند جاماسپِ دستور، چون کوهی استوار و سوار بر خنگ بادپای خویش به صف نبرد تاخت. او که در دلاوری به رستم دستان می‌مانست، در برابر سپاه چین ایستاد و با بانگی رعدآسا نبردخواه شد و نامخواست، جادوگر کینه‌توز تورانی را به مبارزه طلبید. نامخواست چون ستونی سنگی به میدان آمد و دو نبردآزما با گرز و نیزه و تیغ بر یکدیگر تاختند. زورمندی و خشم گرامی چنان بود که پهلوان تورانی تاب نیاورد و رو به گریز نهاد. گرامی با دلی آکنده از کینهٔ یارانِ بر خاک افتاده، خود را به دل صفوف دشمن زد و رزم‌گاهی خونین بپا ساخت.

در میان آن شورش و غبار تیره، ناگهان درفش فروزندهٔ کاویانی از پشت پیل سپردار ایرانیان بر زمین افتاد. گرامی با دیدن پرچم پرنیان بر خاک، بی‌درنگ از باره فرود آمد، پرچم را برداشت و خاک از چهره‌اش زدود. گردان چین چون او را دارندهٔ درفش فریدون دیدند، از هر سو بر او هجوم آوردند و تیغ بر دستش فرود آوردند. گرامی، آن پهلوان بی‌باک، درفش را به دندان گرفت و با دست دیگر گرز می‌چرخاند و می‌جنگید تا آنکه زیر ضربات بی‌شمار دشمن بر خاک گرم افتاد و جان سپرد.

پس از او، بستور شیردل، فرزند زریرِ نامدار، به کین‌خواهی پدیدار شد و شمار زیادی از بدخواهان را به تیغ بی‌دریغ سپرد و پیروزمندانه روانه شد. سپس نیوزار، شاهزادهٔ کیانی و پور گشتاسپ، سوار بر اسب تیزروِ خویش «شولک»، به میدان تاخت. او همتای پدر در خشم و شکوه بود و آوای هم‌نبردی برآورد. چون سواران چین بر او تاختند، نیوزار همچون شیری ژیان شصت تن از نامداران توران را با گرز گران از پای درآورد. اما سرانجام تقدیر آسمانی رقم خورد و تیری چرخ‌پرتاب بر پیکرش نشست و او را از زین شولک بر خاک افکند.

با افتادن نیوزار، خشم و شیون لشکریان اوج گرفت و جنگی خونین آغاز شد که دو هفته به درازا کشید. چهارده شبانه‌روز هیچ سواری نیاسود و دشت و کوهستان از خون کشته‌شدگان چون گلستان لاله سرخ گشت، چنان که رفتن بر راه‌ها از انبوه پیکرهای افتاده بر خاک ناممکن شده بود.
#1
بیامد سر سروران سپاه
✦
پسر تهم جاماسپ دستور شاه
#2
نبرده سواری گرامیش نام
✦
به مانندهٔ پور دستان سام
#3
یکی چرمه‌ای برنشسته سمند
✦
یکی گام زن بارهٔ بی‌گزند
#4
چمانندهٔ چرمهٔ نونده جوان
✦
یکی کوه پاره ست گوی روان
#5
به پیش صف چینیان ایستاد
✦
خداوند بهزاد را کرد یاد
#6
کدامست گفت از شما شیردل
✦
که آید سوی نیزهٔ جان گسل
#7
کجا باشد آن جادوی خویش کام
✦
کجا خواست نام و هزارانش نام
#8
برفت آن زمان پیش او نامخواست
✦
تو گفتی که همچو ستونست راست
#9
بگشتند هر دو سوار هژیر
✦
به گرز و به نیزه به شمشیر و تیر
#10
گرامی گوی بود با زور شیر
✦
نتابید با او سوار دلیر
#11
گرفت از گرامی نبرده گریغ
✦
گرامی کفش بود برنده تیغ
#12
گرامی خرامید با خشم تیز
✦
دل از کینهٔ کشتگان پر ستیز
#13
میان صف دشمن اندر فتاد
✦
پس از دامن کوه برخاست باد
#14
سپاه از دو رو بر هم آویختند
✦
و گرد از دو لشکر برانگیختند
#15
بدان شورش اندر میان سپاه
✦
ازان زخم گردان و گرد سیاه
#16
بیفتاد از دست ایرانیان
✦
درفش فروزندهٔ کاویان
#17
گرامی بدید آن درفش چو نیل
✦
که افگنده بودند از پشت پیل
#18
فرود آمد و بر گرفت آن ز خاک
✦
بیفشاند از خاک و بسترد پاک
#19
چو او را بدیدند گردان چین
✦
که آن نیزهٔ نامدار گزین
#20
ازان خاک برداشت ، بسترد و برد
✦
به گردش گرفتند مردان گرد
#21
ز هر سو به گردش همی تاختند
✦
به شمشیر دستش بینداختند
#22
درفش فریدون به دندان گرفت
✦
همی زد به یک دست گرز ای شگفت
#23
سرانجام کارش بکشتند زار
✦
بران گرم خاکش فگندند خوار
#24
دریغ آن نبرده سوار هژبر
✦
که بازش ندید آن خردمند پیر
#25
بیامد هم آنگاه بستور شیر
✦
نبرده کیان زاده پور زریر
#26
بکشت او ازان دشمنان بی‌شمار
✦
که آویخت اندر بد روزگار
#27
سرانجام برگشت پیروز و شاد
✦
به پیش پدر باز شد و ایستاد
#28
بیامد پس آن برگزیده سوار
✦
پس شهریار جهان نیوزار
#29
به زیر اندرون تیزرو شولکی
✦
که نبود چنان از هزاران یکی
#30
بیامد بران تیره آوردگاه
✦
به آواز گفت ای گزیده سپاه
#31
کدامست مرد از شما نامدار
✦
جهاندیده و گرد و نیزه‌گزار
#32
که پیش من آیند نیزه به دست
✦
که امروز در پیش مرد آمدست
#33
سواران چین پیش او تاختند
✦
برافگندنش را همی ساختند
#34
سوار جهانجوی مرد دلیر
✦
چو پیل دژآگاه و چون نره شیر
#35
همی گشت بر گرد مردان چین
✦
تو گفتی همی بر نوردد زمین
#36
بکشت از گوان جهان شست مرد
✦
دران تاختنها به گرز نبرد
#37
سرانجامش آمد یکی تیر چرخ
✦
چنان آمده بودش از چرخ برخ
#38
بیفتاد زان شولک خوب رنگ
✦
بمرد و نرست اینت فرجام جنگ
#39
دریغ آن سوار گرانمایه نیز
✦
که افگنده شد رایگان بر نه چیز
#40
که همچون پدر بود و همتای اوی
✦
دریغ آن نکو روی و بالای اوی
#41
چو کشته شد آن نامبرده سوار
✦
ز گردان به گردش هزاران هزار
#42
بهر گوشه‌ای بر هم آویختند
✦
ز روی زمین گرد انگیختند
#43
برآمد برین رزم کردن دو هفت
✦
کزیشان سواری زمانی نخفت
#44
زمینها پر از کشته و خسته شد
✦
سراپرده‌ها نیز بربسته شد
#45
در و دشتها شد همه لاله‌گون
✦
به دشت و بیابان همی رفت خون
#46
چنان بد ز بس کشته آن رزمگاه
✦
که بد می‌توانست رفتن به راه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: