🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
26 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷ - سخن دقیقی: پاسخ تند گشتاسپ به ارجاسپ و تهدید به لشکرکشی
چون سخن گشتاسپ‌شاه درباره نامه‌پراکنی و تهدیدهای ارجاسپ به پایان رسید، زریر سپهدار، آن هژبر نبردپیشه، و اسفندیار تهمتن از جای برجوشیدند. تیغ‌های آبدیده و برهنه از غلاف برکشیدند و بانگ برآوردند که هرگاه در سرتاسر گیتی کسی سر از فرمان دین بهی پیچد، یا به بهانه سرکشی راه درگاه شاهنشاه فرخنده را نپیماید و پیش تخت تابناک او میان خدمت نبندد، جانش را با تیغ جان‌شکار از تن برخواهیم کند و سر غرورش را بر دار بلند خواهیم آویخت.

آنگاه زریر سپهبد، آن دلاور آزاده که در رزم چون شیر درنده بی‌باک بود، پیش گشتاسپ‌شاه آمد و رخصت خواست تا پاسخ ننگین ارجاسپ جادو را به کیفیتی شایسته بنویسد. شهریار ایران درخواست برادر دلیر خویش را خجسته یافت و او را فرمان داد تا برخیزد و خوارکننده سالاران و تگینان خلخ باشد.

زریر گران‌سنگ، اسفندیار فرخنده و جاماسپ وزیر دانا و آینده‌بین، هر سه با سینه سرشار از کینه اهریمنی و دل‌های دژم از گستاخی دشمن، به هم پیوستند و نامه‌ای نگاشتند بس تند و کوبنده، چنان‌که پاسخ شایسته کلام زشت ارجاسپ بود. زریر سپهدار نامه گشوده را برداشت و به نزد گشتاسپ‌شاه آورد و بر وی بخواند. جهانجوی گشتاسپ از فراست و تندی آن نامه هشیارانه خیره و شادمان گردید؛ پس نام خویش را بر آن رقم زد، مهر شاهی بر آن نهاد و فرستادگان توران را به پیشگاه فراخواند.

شاهنشاه با خشم و اقتدار نامه را به آنان سپرد و فرمود: «این نامه را برگیرید و شتابان به سوی ارجاسپ برید و دمی در راه نیاسایید! بدانید که اگر فرمان مقدس اوستا و زند پناه فرستادگان نبود و حرمت پیام‌آوران را پاس نمی‌داشت، شما را از خواب گران بیدار می‌کردم و زنده بر دار می‌آویختم تا آن گرگ‌سار بداند که هرگز نباید در برابر شهریار ایران گردن‌کشی کند!»

پس نامه را پیش آنان افکند و بانگ زد: «بروید و این پاسخ را به آن ترک جادو برسانید! به او بگویید روز مرگت فرا رسیده و جانت تشنه خاک و خون گشته است. باد بر گردنت وزان باد و خنجر بر میانت نشسته‌؛ استخوان‌هایت در خاک تیره‌گون پراکنده خواهد شد! اگر ایزد توانا بخواهد، همین ماه جامه آهنین رزم بر تن می‌پوشم، سپاه ایران را به خاک توران درمی‌آورم و کشور گرگساران را یکسره به نابودی و تباهی می‌کشانم!»
#1
همان چون بگفت این سخن شهریار
✦
زریر سپهدار و اسفندیار
#2
کشیدند شمشیر و گفتند اگر
✦
کسی باشد اندر جهان سربسر
#3
که نپسندد او را به دین‌آوری
✦
سر اندر نیارد به فرمانبری
#4
نیاید بدرگاه فرخنده شاه
✦
نبندد میان پیش رخشنده گاه
#5
نگیرد ازو راه و دین بهی
✦
مرین دین به را نباشد رهی
#6
به شمشیر جان از تنش بر کنیم
✦
سرش را به دار برین بر کنیم
#7
سپهدار ایران که نامش زریر
✦
نبرده دلیری چو درنده شیر
#8
به شاه جهان گفت آزاده‌وار
✦
که دستور باشد مرا شهریار
#9
که پاسخ کنم جادو ارجاسپ را
✦
پسند آمد این شاه گشتاسپ را
#10
بدو گفت برخیز و پاسخ کنش
✦
نکال تگینان خلخ کنش
#11
زریر گرانمایه و اسفندیار
✦
چو جاماسپ دستور ناباک‌دار
#12
ز پیشش برفتند هر سه به هم
✦
شده سر پر از کین و دلها دژم
#13
نوشتند نامه به ارجاسپ زشت
✦
هم اندر خور آن کجا او نوشت
#14
زریر سپهبد گرفتش به دست
✦
چنان هم گشاده ببردش نبست
#15
سوی شاه برد و برو بر بخواند
✦
جهانجوی گشتاسپ خیره بماند
#16
ز دانا سپهبد زریر سوار
✦
ز جاماسپ و ز فرخ اسفندیار
#17
ببست و نوشت اندرو نام خویش
✦
فرستادگان را همه خواند پیش
#18
بگیرید گفت این و زی او برید
✦
نگر زین سپس راه را نسپرید
#19
که گر نیستی اندر استا و زند
✦
فرستاده را زینهار از گزند
#20
ازین خواب بیدارتان کردمی
✦
همان زنده بر دارتان کردمی
#21
چنین تا بدانستی آن گرگسار
✦
که گردن نیازد ابا شهریار
#22
بینداخت نامه بگفتا روید
✦
مرین را سوی ترک جادو برید
#23
بگویید هوشت فراز آمدست
✦
به خون و به خاکت نیاز آمدست
#24
زده باد گردنت خسته میان
✦
به خاک اندرون ریخته استخوان
#25
درین ماه ار ایدونک خواهد خدای
✦
بپوشم به رزم آهنینه قبای
#26
به توران زمین اندر آرم سپاه
✦
کنم کشور گرگساران تباه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: