بخش ۱ - به تخت نشستن نوذر، بیدادگری او و میانجی‌گری سام برای بازگرداندن داد
#1
چو سوگ پدر شاه نوذر بداشت
✦
ز کیوان کلاه کیی برفراشت
#2
به تخت منوچهر بر بار داد
✦
بخواند انجمن را و دینار داد
#3
برین برنیامد بسی روزگار
✦
که بیدادگر شد سر شهریار:
#4
ز گیتی برآمد به هر جای غَو
✦
جهان را کهن شد سر از شاه نو
#5
چو او رسمهای پدر درنَوَشت
✦
ابا موبدان و ردان تیز گشت؛
#6
همی مردمی نزد او خوار شد
✦
دلش بردهٔ گنج و دینار شد
#7
کدیور یکایک سپاهی شدند
✦
دلیران سزاوار شاهی شدند
#8
چو از روی کشور برآمد خروش
✦
جهانی سراسر برآمد به جوش
#9
بترسید بیدادگر شهریار
✦
فرستاد کس نزد سام سوار
#10
به سگسار مازندران بود سام
✦
فرستاد نوذر بر او بر پیام
#11
«خداوند کیوان و بهرام و هور
✦
که هست آفرینندهٔ پیل و مور
#12
نه دشواری از چیز برترمنش
✦
نه آسانی از اندک اندر بوش
#13
همه با توانایی او یکیست
✦
اگر هست بسیار و گر اندکیست
#14
کنون از خداوند خورشید و ماه
✦
ثنا بر روان منوچهر شاه
#15
ابر سام یل باد چندان درود
✦
که آید همی ز ابر باران فرود
#16
مران پهلوان جهاندیده را
✦
سرافراز گرد پسندیده را
#17
همیشه دل و هوشش آباد باد
✦
روانش ز هر درد آزاد باد
#18
شناسد مگر پهلوان جهان
✦
سخنها هم از آشکار و نهان
#19
که تا شاه مژگان به هم برنهاد
✦
ز سام نریمان بسی کرد یاد
#20
همیدون مرا پشت گرمی بدوست
✦
که هم پهلوانست و هم شاه دوست
#21
نگهبان کشور به هنگام شاه
✦
ازویست رخشنده فرخ کلاه
#22
کنون پادشاهی پرآشوب گشت
✦
سخنها از اندازه اندر گذشت
#23
اگر برنگیرد وی آن گرز کین
✦
ازین تخت پردخته ماند زمین»
#24
چو نامه بر سام نیرم رسید
✦
یکی باد سرد از جگر برکشید
#25
به شبگیر هنگام بانگ خروس
✦
برآمد خروشیدن بوق و کوس
#26
یکی لشکری راند از گرگسار
✦
که دریای سبز اندرو گشت خوار
#27
چو نزدیک ایران رسید آن سپاه
✦
پذیره شدندش بزرگان به راه
#28
پیاده همه پیش سام دلیر
✦
برفتند و گفتند هر گونه ویر
#29
ز بیدادی نوذر تاجور
✦
که بر خیره گم کرد راه پدر
#30
جهان گشت ویران ز کردار اوی
✦
غنوده شد آن بخت بیدار اوی
#31
بگردد همی از ره بخردی
✦
ازو دور شد فرهٔ ایزدی
#32
چه باشد اگر سام یل پهلوان
✦
نشیند برین تخت روشن روان
#33
جهان گردد آباد با داد او
✦
برویست ایران و بنیاد او
#34
که ما بنده باشیم و فرمان کنیم
✦
روانها به مهرش گروگان کنیم
#35
بدیشان چنین گفت سام سوار
✦
که این کی پسندد ز من کردگار
#36
که چون نوذری از نژاد کیان
✦
به تخت کیی بر کمر بر میان
#37
به شاهی مرا تاج باید بسود
✦
محالست و این کس نیارد شنود
#38
خود این گفت یارد کس اندر جهان!
✦
چنین زهره دارد کس اندر نهان؟
#39
اگر دختری از منوچهر شاه
✦
بران تخت زرین شدی با کلاه
#40
نبودی جز از خاک بالین من
✦
بدو شاد بودی جهانبین من
#41
دلش گر ز راه پدر گشت باز
✦
برین‌بر نیامد زمانی دراز
#42
هنوز آهنی نیست زنگار خورد
✦
که رخشنده دشوار شایدش کرد
#43
من آن ایزدی فره باز آورم
✦
جهان را به مهرش نیاز آورم
#44
شما بر گذشته پشیمان شوید
✦
به نوی ز سر باز پیمان شوید
#45
گر آمرزش کردگار سپهر
✦
نیابید و از نوذر شاه مهر
#46
بدین گیتی اندر بود خشم شاه
✦
به برگشتن آتش بود جایگاه
#47
بزرگان ز کرده پشیمان شدند
✦
یکایک ز سر باز پیمان شدند
#48
چو آمد به درگاه سام سوار
✦
پذیره شدش نوذر شهریار
#49
به فرخ پی نامور پهلوان
✦
جهان سر به سر شد به نوی جوان
#50
به پوزش مهان پیش نوذر شدند
✦
به جان و به دل ویژه کهتر شدند
#51
برافروخت نوذر ز تخت مهی
✦
نشست اندر آرام با فرهی
#52
جهان پهلوان پیش نوذر به پای
✦
پرستنده او بود و هم رهنمای
#53
به نوذر در پندها را گشاد
✦
سخنهای نیکو بسی کرد یاد
#54
ز گرد فریدون و هوشنگ شاه
✦
همان از منوچهر زیبای گاه
#55
که گیتی بداد و دهش داشتند
✦
به بیداد بر چشم نگماشتند
#56
دل او ز کژی به داد آورید
✦
چنان کرد نوذر که او رای دید
#57
دل مهتران را بدو نرم کرد
✦
همه داد و بنیاد آزرم کرد
#58
چو گفته شد از گفتنیها همه
✦
به گردنکشان و به شاه رمه
#59
برون رفت با خلعت نوذری
✦
چه تخت و چه تاج و چه انگشتری
#60
غلامان و اسپان زرین ستام
✦
پر از گوهر سرخ زرین دو جام
#61
برین نیز بگذشت چندی سپهر
✦
نه با نوذر آرام بودش نه مهر
شناسنامه و تفسیر بیت
ترجمه انگلیسی:
معنی روان:
ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.