🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

منوچهر

❖
49 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۶ - زادن رستم، نام‌گذاری او، فرستادن پیکرش نزد سام و رشد شگفت‌انگیز کودک
چون هنگام زایش رودابه فرا رسید، درهای چاره بر روی زمین بسته می‌نمود؛ اما به نوید و حکمت سیمرغ، موبدی چیره‌دست و آگاه بالین ماهِ کابل آمد. او ابتدا با جامی از میِ هوش‌ربا رودابه را مستانه به خوابی گران فرو برد تا هیچ دردی بر جان نازکش ننشیند. سپس با خنجری آبدیده و اندیشه‌ای بیدار، پهلوی آن سرو سیمین‌بر را به شکافی ملایم بگشود و سرِ کودکِ پیل‌پیکر را از پیچ‌وتابِ تنگِ رحم بازگرداند. بدین‌گونه، فرزندی بی‌همتا و شیرفش را بی‌هیچ گزندی از پهلوی مادر برون کشید؛ چنان معجزه‌ای که دیدهٔ هیچ جهان‌دیده‌ای تا آن روز به چشم ندیده بود.

کودکی هویدا شد تهمتن و شگرف، با بالایی بلند و چهره‌ای دلربا چون پورِ یزدان. زبر و زیرِ ایوان از بانگ حیرت مرد و زن پر شد، چرا که کس هرگز نشنیده بود نوزادی بدین جثه و فرّ و شکوه به گیتی قدم نهد. همان‌دم پزشکان حاذق زخمِ پهلوی رودابه را فرو دوختند و با مرهم‌ها و داروهای گیاهی، سوزش و درد را بسپوختند. شبان‌روزی گذشت و مادرِ خفته در خوابِ می، سرانجام چشمِ زیبابین گشود. چون چشمانش بر رخسار سیندخت و فرزند افتاد، لب به شادمانی گشود و گفت: «از غم بِرَستم!» و از همین روی، آن تهمتنِ نوآمده را «رستم» نام نهادند. بر سرش زر و گوهر افشاندند و دادارِ جهان‌آفرین را سپاس گفتند.

پس از آن، پیکرتراشان و خیاطان زابلی جامه‌ای از پرنیان و حریر بدوختند که درست به اندازه و بالای آن شیرخوارِ پیل‌پیکر بود. درون پیکره را از مویِ نرمِ سمور آکندند و بر چهره‌اش نگارِ خورشید و ناهید کشیدند. بر بازوانش نق نقش اژدهای هژبرافکن و در چنگش چنگالِ شیر نهادند؛ زیرِ کشِ پیکره سنانی استوار و در دستی کوپال و در دستی دیگر عنان سپردند و او را بر اسبی سمند نشاندند. این مجسمهٔ شگفت‌انگیز را با هیأتی آراسته و فرستادگانی ویژه بر هیونانِ تکاور نهاده، به نزدِ سامِ نریمان گسیل داشتند. از زاولستان تا کابلستان، بزم و جشنی برپا گشت که دشت و کوه را پر از نای و می کرد؛ رامشگران بر هر کنج نشستند و شادی سراسر گیتی را فراگرفت.

چون فرستادگان به پیشگاه سامِ یل رسیدند و آن پیکرهٔ پرنیان را پیشِ او برافراشتند، موی بر تنِ جهان‌پهلوان راست شد. سام با شگفت و غرور بانگ برآورد: «این پیکره یکسره به من می‌ماند! اگر تنِ این کودک حتی به نیمهٔ این مجسمه برسد، سرش به ابرهای آسمان خواهد سایید و دامنش زمین را فرا خواهد گرفت!» سام دستور داد بر سر فرستاده درم و دینار برافشانند، کوسِ شادمانی بزنند و بزمگاهی بسازند که خورشید و ماه به نظاره‌اش بنشینند.

سپس سام نامه‌ای سرشار از آفرین و درود برای زال نوشت؛ خدای را سپاس گفت که پیش از فرورسیدنِ پیری و مرگ، فرزندی از دودمان او برآورد که پاسدارِ فرّ کیانی و ایران‌زمین باشد. فرستاده چون بادِ دمان بازآمد و پیامِ شادِ سام را به زال رساند و دلِ زال از فرح و غرور لبریز گشت. روزگار سپری شد و رستمِ نوخاسته رو به رشد نهاد؛ چنان‌که ده دایه او را شیر می‌دادند تا توانش افزون گردد. چون از شیر بازگرفته شد، خورشِ او به اندازهٔ پنج مردِ دلاور بود. چون به هشت‌سالگی رسید، بسانِ سروی آزاد و ستاره‌ای درخشان بر تارکِ گیتی درخشید؛ پهلوانی تمام‌عیار با بالا و دیدار و فرهنگ و رایِ سامِ نریمان.
#1
بیامد یکی موبدی چرب دست
✦
مر آن ماه رخ را به می کرد مست
#2
بکافید بی‌رنج پهلوی ماه
✦
بتابید مر بچه را سر ز راه
#3
چنان بی‌گزندش برون آورید
✦
که کس در جهان این شگفتی ندید
#4
یکی بچه بُد چون گَوی شیرفَش
✦
به بالا بلند و به دیدار کش
#5
شگفت اندرو مانده بد مرد و زن
✦
که نشنید کس بچهٔ پیل تن
#6
همان دردگاهش فرو دوختند
✦
به دارو همه درد بسپوختند
#7
شبانروز مادر ز می خفته بود
✦
ز می خفته و هش ازو رفته بود
#8
چو از خواب بیدار شد سرو بن
✦
به سیندخت بگشاد لب بر سخن
#9
بر او زر و گوهر برافشاندند
✦
ابر کردگار آفرین خواندند
#10
مر آن بچه را پیش او تاختند
✦
به سان سپهری برافراختند
#11
بخندید از آن بچه سرو سُهی
✦
بدید اندرو فر شاهنشهی
#12
بِرَستم بگفتا غم آمد به سر
✦
نهادند رُستَمَش نام پسر
#13
یکی کودکی دوختند از حریر
✦
به بالای آن شیر ناخورده شیر
#14
درون وی آگنده موی سمور
✦
به رخ بر نگاریده ناهید و هور
#15
به بازوش بر اژدهای دلیر
✦
به چنگ اندرش داده چنگال شیر
#16
به زیر کش اندر گرفته سنان
✦
به یک دست کوپال و دیگر عنان
#17
نشاندندش آنگه بر اسپ سمند
✦
به گرد اندرش چاکران نیز چند
#18
چو شد کار یکسر همه ساخته
✦
چنان چون ببایست پرداخته
#19
هیون تکاور برانگیختند
✦
به فرمان بران بر درم ریختند
#20
پس آن صورت رستم گرزدار
✦
ببردند نزدیک سام سوار
#21
یکی جشن کردند در گلستان
✦
ز زاولستان تا به کابلستان
#22
همه دشت پر باده و نای بود
✦
به هر کنج صد مجلس آرای بود
#23
به زاولستان از کران تا کران
✦
نشسته به هر جای رامشگران
#24
نبد کهتر از مهتران بر فرود
✦
نشسته چنان چون بود تار و پود
#25
پس آن پیکر رستم شیرخوار
✦
ببردند نزدیک سام سوار
#26
ابر سام یل موی بر پای خاست
✦
مرا ماند این پرنیان گفت راست
#27
اگر نیم ازین پیکر آید تنش
✦
سرش ابر ساید زمین دامنش
#28
وزان پس فرستاده را پیش خواست
✦
درم ریخت تا بر سرش گشت راست
#29
به شادی برآمد ز درگاه کوس
✦
بیاراست میدان چو چشم خروس
#30
می‌آورد و رامشگران را بخواند
✦
به خواهندگان بر درم برفشاند
#31
بیاراست جشنی که خورشید و ماه
✦
نظاره شدند اندران بزمگاه
#32
پس آن نامهٔ زال پاسخ نوشت
✦
بیاراست چون مرغزار بهشت
#33
نخست آفرین کرد بر کردگار
✦
بران شادمان گردش روزگار
#34
ستودن گرفت آنگهی زال را
✦
خداوند شمشیر و کوپال را
#35
پس آمد بدان پیکر پرنیان
✦
که یال یلان داشت و فر کیان
#36
بفرمود کین را چنین ارجمند
✦
بدارید کز دم نیابد گزند
#37
نیایش همی کردم اندر نهان
✦
شب و روز با کردگار جهان
#38
که زنده ببیند جهانبین من
✦
ز تخم تو گردی به آیین من
#39
کنون شد مرا و ترا پشت راست
✦
نباید جز از زندگانیش خواست
#40
فرستاده آمد چو باد دمان
✦
بر زال روشن دل و شادمان
#41
چو بشنید زال این سخنهای نغز
✦
که روشن روان اندر آید به مغز
#42
به شادیش بر شادمانی فزود
✦
برافراخت گردن به چرخ کبود
#43
همی گشت چندی بروبر جهان
✦
برهنه شد آن روزگار نهان
#44
به رستم همی داد ده دایه شیر
✦
که نیروی مردست و سرمایه شیر
#45
چو از شیر آمد سوی خوردنی
✦
شد از نان و از گوشت افزودنی
#46
بدی پنج مرده مراو را خورش
✦
بماندند مردم ازان پرورش
#47
چو رستم بپیمود بالای هشت
✦
بسان یکی سرو آزاد گشت
#48
چنان شد که رخشان ستاره شود
✦
جهان بر ستاره نظاره شود
#49
تو گفتی که سام یلستی به جای
✦
به بالا و دیدار و فرهنگ و رای

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: