🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

منوچهر

❖
41 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۲۵ - دشوار شدن زایمان رودابه، فراخواندن سیمرغ و زادن رستم از پهلوی مادر
روزگاری چند برنیامد که سرو سرافراز کابل، رودابه، بارور گردید و چهره پرطراوت چون بهارش پژمردن گرفت. تنش بس گران شد و آن رخسار ارغوانی به زردی زعفران گرایید. چون سیندخت مادر نگران، حال فرزند خویش پرسید، رودابه با ناله‌ای جانسوز راز درون بگشود که روز و شب از ثقل این بار در فغانم؛ گویی تنم را به سنگ آگنده‌اند یا آینی از آهن در درون دارم. چو هنگام زادن فراز آمد، تاب از تن بانوی کابل برفت و هوش از سرش پرید. کاخ دستان از فریاد سیندخت که موی می‌کَند و رخ می‌شخرید به لرزه درآمد.

چون آگهی به زال زر رسید، با دیده‌ای پرخون و دلی برشته بر بالین همسر آمد. در آن دم تیره، ناگهان پرِ سیمرغش به یاد آمد؛ همان ودیعه رازآمیز البرزکوه. پس مجمر بیاورد و آتشی افروخت و پاره‌ای از پرِ مرغ ایزدی را بر آتش نهاد. به ناگاه هوا تیره گشت و سیمرغ فرمان‌روا چون ابری پرباران بر پهنه آسمان پدیدار شد.

زال پیش او نماز برد و آفرین خواند. سیمرغ گفت: «ای پهلوان، این مویه و غمت از چیست؟ از این سرو سیمین‌بر، نره‌شیری جهانگیر زاده خواهد شد که هژبر بر خاک پای او بوسه زند و ابر بر بالای سرش نپاید. از آواز او چرم پلنگان چاک شود و دل گردان از بیم کوپالش بلرزد. او نیروی پیل و بالای سرو خواهد داشت و در خرد چون سام بزرگ خواهد بود.»

پس سیمرغ راه چاره بنمود: «خنجری آبگون و موبدی افسون‌دان و بینادل بیاورید. ماه رخسار را به می مست کنید تا درد را احساس نکند. سپس تهیگاه او را بشکافید و شیربچه را از پهلو بیرون کشید. آن‌گاه خستگی را بدوزید و مرهمی از گیاهی ویژه، شیر و مشک آماده ساخته، بر زخم مالید و پر مرا بر آن بکشید تا همان روز پیوند خورد.» سیمرغ پری از بازوی خویش بر زمین افکند و به پرواز درآمد. زال چنان کرد که پرنده راز دان گفته بود؛ دخت مهراب از هوش رفت و رستم، پهلوان آینده ایران، از پهلوی مادر چشم به جهان گشود.
#1
بسی برنیامد برین روزگار
✦
که آزاده سرو اندر آمد به بار
#2
بهار دل افروز پژمرده شد
✦
دلش را غم و رنج بسپرده شد
#3
شکم گشت فربه و تن شد گران
✦
شد آن ارغوانی رخش زعفران
#4
بدو گفت مادر که ای جان مام
✦
چه بودت که گشتی چنین زرد فام
#5
چنین داد پاسخ که من روز و شب
✦
همی برگشایم به فریاد لب
#6
همانا زمان آمدستم فراز
✦
وزین بار بردن نیابم جواز
#7
تو گویی به سنگستم آگنده پوست
✦
و گر آهنست آنکه نیز اندروست
#8
چنین تا گه زادن آمد فراز
✦
به خواب و به آرام بودش نیاز
#9
چنان بد که یک روز ازو رفت هوش
✦
از ایوان دستان برآمد خروش
#10
خروشید سیندخت و بشخود روی
✦
بکند آن سیه گیسوی مشک بوی
#11
یکایک بدستان رسید آگهی
✦
که پژمرده شد برگ سرو سهی
#12
به بالین رودابه شد زال زر
✦
پر از آب رخسار و خسته جگر
#13
همان پر سیمرغش آمد به یاد
✦
بخندید و سیندخت را مژده داد
#14
یکی مجمر آورد و آتش فروخت
✦
وزآن پر سیمرغ لختی بسوخت
#15
هم اندر زمان تیره گون شد هوا
✦
پدید آمد آن مرغ فرمان روا
#16
چو ابری که بارانش مرجان بود
✦
چه مرجان که آرایش جان بود
#17
برو کرد زال آفرین دراز
✦
ستودش فراوان و بردش نماز
#18
چنین گفت با زال کین غم چراست
✦
به چشم هژبر اندرون نم چراست
#19
کزین سرو سیمین بر ماه‌روی
✦
یکی نره شیر آید و نامجوی
#20
که خاک پی او ببوسد هژبر
✦
نیارد گذشتن به سر برش ابر
#21
از آواز او چرم جنگی پلنگ
✦
شود چاک چاک و بخاید دو چنگ
#22
هران گرد کاواز کوپال اوی
✦
ببیند بر و بازوی و یال اوی
#23
ز آواز او اندر آید ز پای
✦
دل مرد جنگی برآید ز جای
#24
به جای خرد سام سنگی بود
✦
به خشم اندرون شیر جنگی بود
#25
به بالای سرو و به نیروی پیل
✦
به آورد خشت افگند بر دو میل
#26
نیاید به گیتی ز راه زهش
✦
به فرمان دادار نیکی دهش
#27
بیاور یکی خنجر آبگون
✦
یکی مرد بینادل پرفسون
#28
نخستین به می ماه را مست کن
✦
ز دل بیم و اندیشه را پست کن
#29
بکافد تهیگاه سرو سهی
✦
نباشد مر او را ز درد آگهی
#30
وزو بچهٔ شیر بیرون کشد
✦
همه پهلوی ماه در خون کشد
#31
وز آن پس بدوز آن کجا کرد چاک
✦
ز دل دور کن ترس و تیمار و باک
#32
گیاهی که گویمت با شیر و مشک
✦
بکوب و بکن هر سه در سایه خشک
#33
بساو و برآلای بر خستگیش
✦
ببینی همان روز پیوستگیش
#34
بدو مال ازان پس یکی پر من
✦
خجسته بود سایهٔ فر من
#35
ترا زین سخن شاد باید بدن
✦
به پیش جهاندار باید شدن
#36
که او دادت این خسروانی درخت
✦
که هر روز نو بشکفاندش بخت
#37
بدین کار دل هیچ غمگین مدار
✦
که شاخ برومندت آمد به بار
#38
بگفت و یکی پر ز بازو بکند
✦
فگند و به پرواز بر شد بلند
#39
بشد زال و آن پر او برگرفت
✦
برفت و بکرد آنچه گفت ای شگفت
#40
بدان کار نظاره شد یک جهان
✦
همه دیده پر خون و خسته روان
#41
فرو ریخت از مژه سیندخت خون
✦
که کودک ز پهلو کی آید برون

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: