🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی خسرو پرویز

❖
69 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۹ - فرستادگان خسرو پرویز در بارگاه قیصر: نامهٔ دادخواهی و پیمان یاری
چون خسرو پرویز به شهر مرزی رسید، فرستاده‌ای شتابان از سوی قیصر نامدار روم فراز آمد. پیام قیصر لبریز از مهربانی و بزرگواری بود؛ او به شاه ایران اطمینان داد که هر آنچه در مرزهای روم تمنا کند، بی‌درنگ فراهم خواهد شد و تا زمانی که سپاهی گران و سلاحی شایسته برای خسرو مهیا نسازد، خورش و خواب بر خویشتن حرام خواهد کرد. خسرو از این پیام مهرآمیز دلگرم شد و روانش از بار اندیشه‌های تیره رهایی یافت.

پس آنگاه، شهریار دلیر نامدارترین خردمندان و پهلوانان خویش—گستهم، بالوی، اندیان جهان‌جوی، خراد برزین و شاپور شیردل—را به حضور خواند. بفرمود تا اسبان را به زین‌های زرنگار بیارایند و قباهای زربفت چینی بر تن کنند. خسرو به آنان اندرز داد که در درگاه قیصر با زبان چرب و شیرین، فروتنی، خرد و هوشیاری سخن گویند و اگر قیصر آنان را به میدان چوگان یا تیراندازی فراخواند، چنان نیرومندی و دلیری ایرانیان را به رخ کشند که شکست را بر خویش راه ندهند.

سپس خسرو پرویز رو به خراد برزین کرد و بفرمود تا نامه‌ای بر حریر چینی و آغشته به مشک سیاه بنگارد؛ نامه‌ای کوتاه در لفظ و بی‌پایان در معنی، تا فیلسوفان و دانایان دربار روم از حکمت آن شگفت‌زده شوند. خسرو به بالوی نیز سپرد که در انجمن قیصر، زبانِ گویای او باشد و با پیمان‌ها و سوگندهای استوار، دل قیصر را به یاری برانگیزد.

بزرگان ایرانزمین بر خسرو آفرین خواندند و راه دیار روم را پیش گرفتند. چون خبر ورود فرستادگان شاه ایران به قیصر رسید، او پیشبازانی شایسته فرستاد و کاخی باشکوه آراسته به دیبای رومی، گوهر و زر برپا ساخت. قیصر بر تخت عاج جلوس کرد و تاج دل‌افروز بر سر نهاد. فرستادگان ایرانی، با کلاه‌خود و کلاه‌های شاهوار و کمرهای زرین، وارد دهلیز شدند و بر قیصر نماز بردند و بر تختش گوهر افشاندند.

قیصر نخست از احوال خسرو و رنج راه جویا شد. سپس دستور داد چهار کرسی زرین نهادند. سه پهلوان بنشستند، اما خراد برزین، نامه به دست، بر پای ایستاد و گفت: «تا نامه شاه را تسلیم نکنم و بندگی خویش را به جای نیاورم، نشستن بر من روا نیست.» القيصر با اشتیاق فرمان داد تا راز نامه گشوده شود.

خراد برزین نامه را خواند؛ نامه‌ای که با ستایش دادار جهان‌آفرین آغاز می‌شد—خدایی که آسمان و ستارگان را گردان ساخت و جان را از خاک پدید آورد، نخست کیومرث را زنده کرد و سپس فرّه پادشاهی را به فریدون و کی‌قباد بخشید. نامه از تبار پاک شاهان ایران می‌گفت که همواره بر راه ایزدی استوار بودند، تا آنکه کنون بنده‌ای ناسزاوار و فرومایه (بهرام چوبین) بر تخت کیان تکیه زده و آیین داد را گسسته است. خسرو در نامه دادخواهی کرده بود تا قیصر او را در بازپسی تاج‌وتخت یاری دهد.

چون قیصر این سخنان جانسوز و حکمت‌آمیز را شنید، رخسارِ چون گلشنش از اشک دیده تر شد و دلش پر از ناله گشت. بر خواندن نامه گریست و تخت شهریاری در چشمش تیره گشت. سپس رو به خراد برزین کرد و سوگند یاد نمود که خسرو را از جان و خویشان خویش گرامی‌تر می‌دارد و هر آنچه از گنج، سپاه، سلاح و حتی دیده خویش نیاز باشد، در راه یاری او دریغ نخواهد ورزید.
#1
چوآمد بران شارستان شهریار
✦
سوار آمد از قیصر نامدار
#2
که چیزی کزین مرز باید بخواه
✦
مدار آرزو را ز شاهان نگاه
#3
که هرچند این پادشاهی مراست
✦
تو را با تن خویش داریم راست
#4
بران شارستان ایمن و شاد باش
✦
ز هر بد که اندیشی آزاد باش
#5
همه روم یکسر تو را کهترند
✦
اگر چند گردنکش و مهترند
#6
تو را تا نسازم سلیح و سپاه
✦
نجویم خور و خواب و آرام گاه
#7
چو بشنید خسرو بدان شاد گشت
✦
روانش از اندیشه آزاد گشت
#8
بفرمود گستهم و بالوی را
✦
همان اندیان جهانجوی را
#9
بخراد برزین وشاپور شیر
✦
چنین گفت پس شهریار دلیر
#10
که اسپان چو روشن شود زین کنید
✦
ببالای آن زین زرین کنید
#11
بپوشید زربفت چینی قبای
✦
همه یک دلانید و پاکیزه رای
#12
ازین شارستان سوی قیصر شوید
✦
بگویید و گفتار او بشنوید
#13
خردمند باشید وروشن روان
✦
نیوشنده و چرب و شیرین زبان
#14
گر ایدون که قیصر به میدان شود
✦
کمان خواهد ار نی به چوگان شود
#15
بکوشید با مرد خسروپرست
✦
بدان تا شما را نیاید شکست
#16
سواری بداند کز ایران برند
✦
دلیری و نیرو ز شیران برند
#17
بخراد برزین بفرمود شاه
✦
که چینی حریرآر و مشک سیاه
#18
به قیصر یکی نامه باید نوشت
✦
چو خورشید تابان بخرم بهشت
#19
سخنهای کوتاه و معنی بسی
✦
که آن یاد گیرد دل هر کسی
#20
که نزدیک او فیلسوفان بوند
✦
بدان کوش تا یاوه‌ای نشنوند
#21
چونامه بخواند زبان برگشای
✦
به گفتار با تو ندارند پای
#22
ببالوی گفت آنچ قیصر ز من
✦
گشاید زبان بر سرانجمن
#23
ز فرمان و سوگند و پیمان و عهد
✦
تو اندر سخن یاد کن همچو شهد
#24
بدان انجمن تو زبان منی
✦
بهر نیک و بد ترجمان منی
#25
به چیزی که برما نیاید شکست
✦
بکوشید و با آن بسایید دست
#26
تو پیمان گفتار من در پذیر
✦
سخن هرچ گفتم همه یادگیر
#27
شنیدند آواز فرخ جوان
✦
جهاندیده گردان روشن روان
#28
همه خواندند آفرین سر به سر
✦
که جز تو مبادا کسی تاجور
#29
به نزدیک قیصر نهادند روی
✦
بزرگان روشن دل و راست گوی
#30
چو بشنید قیصر کز ایران مهان
✦
فرستادهٔ شهریار جهان
#31
رسیدند نزدیک ایوان ز راه
✦
پذیره فرستاد چندی سپاه
#32
بیاراست کاخی به دیبای روم
✦
همه پیکرش گوهر و زر بوم
#33
نشست از بر نامور تخت عاج
✦
به سر برنهاد آن دل افروز تاج
#34
بفرمود تا پرده برداشتند
✦
ز دهلیزشان تیز بگذاشتند
#35
گرانمایه گستهم بد پیشرو
✦
پس او چوبالوی و شاپور گو
#36
چو خراد برزین و گرد اندیان
✦
همه تاج بر سر کمر برمیان
#37
رسیدند نزدیک قیصر فراز
✦
چو دیدند بردند پیشش نماز
#38
همه یک زبان آفرین خواندند
✦
بران تخت زر گوهر افشاندند
#39
نخستین بپرسید قیصر ز شاه
✦
از ایران وز لشکر و رنج راه
#40
چو بشنید خراد برزین برفت
✦
برتخت با نامهٔ شاه تفت
#41
بفرمان آن نامور شهریار
✦
نهادند کرسی زرین چهار
#42
نشست این سه پرمایهٔ نیک رای
✦
همی‌بود خراد برزین بپای
#43
بفرمود قیصر که بر زیرگاه
✦
نشیند کسی کو بپیمود راه
#44
چنین گفت خراد برزین که شاه
✦
مرا در بزرگی ندادست راه
#45
که در پیش قیصر بیارم نشست
✦
چنین نامهٔ شاه ایران بدست
#46
مگر بندگی را پسند آیمت
✦
به پیغام او سودمند آیمت
#47
بدو گفت قیصر که بگشای راز
✦
چه گفت آن خردمند گردن فراز
#48
نخست آفرین بر جهاندار کرد
✦
جهان را بدان آفرین خوارکرد
#49
که اویست برتر زهر برتری
✦
توانا و داننده از هر دری
#50
بفرمان او گردد این آسمان
✦
کجا برترست از مکان و زمان
#51
سپهر و ستاره همه کرده‌اند
✦
بدین چرخ گردان برآورده‌اند
#52
چو از خاک مر جانور بنده کرد
✦
نخستین کیومرث را زنده کرد
#53
چنان تا بشاه آفریدون رسید
✦
کزان سرفرازان و را برگزید
#54
پدید آمد آن تخمهٔ اندرجهان
✦
ببود آشکار آنچ بودی نهان
#55
همی‌رو چنین تا سر کی قباد
✦
که تاج بزرگی به سر برنهاد
#56
نیامد بدین دوده هرگز بدی
✦
نگه داشتندی ره ایزدی
#57
کنون بنده‌ای ناسزاوار وگست
✦
بیامد بتخت کیان برنشست
#58
همی‌داد خواهم ز بیدادگر
✦
نه افسر نه تخت و کلاه و کمر
#59
هرآنکس که او برنشیند بتخت
✦
خرد باید و نامداری و بخت
#60
شناسد که این تخت و این فرهی
✦
کرا بود و دیهیم شاهنشهی
#61
مرا اندرین کار یاری کنید
✦
برین بی‌وفا کامگاری کنید
#62
که پوینده گشتیم گرد جهان
✦
بشرم آمدیم از کهان ومهان
#63
چوقیصر بران سان سخنها شنید
✦
برخساره شد چون گل شنبلید
#64
گل شنبلیدش پر از ژاله شد
✦
زبان و روانش پر ازناله شد
#65
چوآن نامه برخواند بفزود درد
✦
شد آن تخت برچشم او لاژورد
#66
بخراد برزین جهاندار گفت
✦
که این نیست برمرد دانا نهفت
#67
مرا خسرو از خویش و پیوند بیش
✦
ز جان سخن گوی دارمش پیش
#68
سلیح است و هم گنج و هم لشکرست
✦
شما را ببین تا چه اندر خورست
#69
اگر دیده خواهی ندارم دریغ
✦
که دیده به از گنج دینار و تیغ

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: