#1
ببود اندر آن شهر خسرو سه روز
✦
چهارم چو بفروخت گیتی فروز
“Khosrow remained in that city for three days; on the fourth, when the world-illuminator shone bright,”
#2
بابر اندر آورد برنده تیغ
✦
جهانجوی شد سوی راه وریغ
“He raised his sharp sword to the clouds and set out on the road to Warigh.”
#3
که اوریغ بد نام آن شارستان
✦
بدو در چلیپا و بیمارستان
“For Warigh was the name of that district, wherein stood crosses and places of healing.”
#4
ببی راه پیدا یکی دیر بود
✦
جهانجوی آواز راهب شنود
“Off the beaten track stood a solitary monastery, where the world-seeker heard the monk's chanting.”
#5
به نزدیک دیر آمد آواز داد
✦
که کردار تو جز پرستش مباد
“He drew near the monastery and called out: 'May your labor be nought but holy worship!'”
#6
گر از دیر دیرینه آیی فرود
✦
زنیکی دهش باد برتو درود
“'If you step down from this ancient monastery, blessings be upon you for your goodness.'”
#7
هم آنگاه راهب چو آوا شنید
✦
فرود آمد از دیر و او را بدید
“Hearing the voice, the monk immediately descended from the monastery and beheld the king.”
#8
بدو گفت خسرو تویی بی‌گمان
✦
زتخت پدرگشته نا شادمان
“He said to Khosrow: 'Without doubt, you are the King, turned unhappy from your father's throne,'”
#9
زدست یکی بدکنش بنده‌ای
✦
پلیدی منی فش پرستنده‌ای
“'Fleeing from the hand of an evil-doing servant, an impure worshipper of pride.'”
#10
چوگفتار راهب بی‌اندازه شد
✦
دل خسرو از مهر او تازه شد
“When the monk's words exceeded all expectation, Khosrow's heart was refreshed with love for him.”
#11
ز گفتار او در شگفتی بماند
✦
برو بر جهان آفرین رابخواند
“Amazed by his insight, the king praised the Creator of the World.”
#12
ز پشت صلیبی بیازید دست
✦
بپرسیدن مرد یزدان پرست
“From behind his cross, he extended his hand to greet the godly man.”
#13
پرستنده چون دید بردش نماز
✦
سخن گفت با او زمانی دراز
“The worshipper bowed low in reverence before him and conversed with him for a long time.”
#14
یکی آزمون را بدو گفت شاه
✦
که من کهتری‌ام ز ایران سپاه
“To test his wisdom, the King said: 'I am but a humble soldier from the Iranian army,'”
#15
پیامی همی نزد قیصر برم
✦
چو پاسخ دهد سوی مهتر برم
“'Carrying a message to Caesar; when he replies, I shall take it back to my master.'”
#16
گرین رفتن من همایون بود
✦
نگه کن که فرجام من چون بود
“'Look now and tell me, if this journey of mine be blessed, what shall my outcome be?'”
#17
بدو گفت راهب که چونین مگوی
✦
توشاهی مکن خویشتن شاه جوی
“The monk answered: 'Speak not so! You are the King—do not feign to be a mere seeker of kings.'”
#18
چو دیدمت گفتم سراسر سخن
✦
مرا هر زمان آزمایش مکن
“'When first I saw you, I revealed the whole truth; test me not at every moment.'”
#19
نباید دروغ ایچ دردین تو
✦
نه کژی برین راه و آیین تو
“'No lie should dwell in your faith, nor any deceit in your path and sacred order.'”
#20
بسی رنج دیدی و آویختی
✦
سرانجام زین بنده بگریختی
“'Much suffering have you endured and fought, until at last you fled from that rebellion-bound slave.'”
#21
ز گفتار او ماند خسرو شگفت
✦
چو شرم آمدش پوزش اندر گرفت
“Khosrow stood astonished at his words, and feeling ashamed, he began to apologize.”
#22
بدو گفت راهب که پوزش مکن
✦
بپرس از من از بودنیها سخن
“The monk said to him: 'Make no apologies; ask me instead of the things yet to come.'”
#23
بدین آمدن شاد و گستاخ باش
✦
جهان را یکی بارور شاخ باش
“'Be glad and bold in this arrival, and be a fruitful branch unto the world.'”
#24
که یزدان تو را بی‌نیازی دهد
✦
بلند اخترت سرفرازی دهد
“'For God shall grant you freedom from want, and your lofty star shall exalt your head.'”
#25
ز قیصر بیابی سلیح و سپاه
✦
یکی دختری از در تاج و گاه
“'From Caesar you shall gain weapons and an army, and a daughter worthy of crown and throne.'”
#26
چو با بندگان کار زارت بود
✦
جهاندار بیدار یارت بود
“'When you do battle with those rebellious slaves, the vigilant Lord of the World shall be your ally.'”
#27
سرانجام بگریزد آن بد نژاد
✦
فراوان کند روز نیکیش یاد
“'In the end, that ill-born usurper shall flee, remembering his former days of prosperity often.'”
#28
وزان رزم جایی فتد دور دست
✦
بسازد بران بوم جای نشست
“'From that battle he shall fall into a distant land, and establish his dwelling in that realm.'”
#29
چو دوری گزیند ز فرمان تو
✦
بریزند خونش به پیمان تو
“'When he turns away from your command, his blood shall be shed upon your covenant.'”
#30
بدو گفت خسرو جزین خود مباد
✦
که کردی تو ای پیرداننده یاد
“Khosrow said to him: 'May it be no other than what you, O wise elder, have declared!'”
#31
چوگویی بدین چند باشد درنگ
✦
که آید مرا پادشاهی بچنگ
“'Tell me, as you say, how long a delay shall pass before royalty returns to my grasp?'”
#32
چنین داد پاسخ که ده با دو ماه
✦
برین برگذرد بازیابی کلاه
“The monk replied: 'Ten and two months shall pass over this, and you shall regain the crown.'”
#33
اگر بر سر آید ده وپنج روز
✦
تو گردی شهنشاه گیتی فروز
“'If fifteen days be added to that, you shall become the world-illuminating Shahanshah.'”
#34
بپرسید خسرو کزین انجمن
✦
که کوشد به رنج و به آزار تن
“Khosrow asked: 'Who among this company will suffer hardship and physical affliction?'”
#35
چنین داد پاسخ که بستام نام
✦
گوی برمنش باشد و شادکام
“The monk answered: 'One named Bastam, a proud-minded and joyful hero,'”
#36
دگر آنک خوانی و را خال خویش
✦
بدو تازه دانی مه و سال خویش
“'And another whom you call your uncle, through whom you reckon your months and years.'”
#37
بپرهیز زان مرد ناسودمند
✦
که باشدت زو درد و رنج و گزند
“'Beware of that unhelpful man, for from him shall come pain, toil, and injury upon you.'”
#38
بر آشفت خسرو به بستام گفت
✦
که با من سخن برگشا از نهفت
“Khosrow flared up in emotion and said to Bastam: 'Disclose your secret thoughts to me!'”
#39
تو را مادرت نام گستهم کرد
✦
تو گویی که بستامم اندر نبرد
“'Your mother named you Gustaham, though you call yourself Bastam in the thick of battle.'”
#40
به راهب چنین گفت کینست خال
✦
به خون بود با مادر من همال
“He turned to the monk: 'This is indeed my uncle, who shared blood with my mother.'”
#41
بدو گفت راهب که آری همین
✦
ز گستهم بینی بسی رنج و کین
“The monk said to him: 'Yes, precisely! From Gustaham you shall experience much pain and malice.'”
#42
بدو گفت خسرو که ای رای زن
✦
ازان پس چه گویی چه خواهد بدن
“Khosrow asked him: 'O wise counselor, what say you of what shall follow thereafter?'”
#43
بدو گفت راهب که مندیش زین
✦
کزان پس نبینی جز از آفرین
“The monk said to him: 'Worry not over that, for beyond it you shall see nothing but praise.'”
#44
نیاید بروی تو دیگر بدی
✦
مگر سخت کاری بود ایزدی
“'No further evil shall fall upon you, unless it be a hard decree sent from Heaven.'”
#45
بر آشوبد این سرکش آرام تو
✦
ازان پس نباشد به جز کام تو
“'This headstrong man will disturb your peace; thereafter, all will unfold according to your desire.'”
#46
اگر چند بد گردد این بدگمان
✦
همانش بدست تو باشد زمان
“Though this suspicious man may turn to evil ways, yet his appointed time shall remain in your hands.”
#47
بدو گفت گستهم کای شهریار
✦
دلت را بدین هیچ رنجه مدار
“Gustaham said to him, 'O Sovereign King! Distress not your heart over this matter at all.'”
#48
به پاکیزه یزدان که ماه آفرید
✦
جهان را بسان تو شاه آفرید
“'By the Pure God who created the moon, and who fashioned a monarch such as you for the world,'”
#49
به آذرگشسپ و به خورشید و ماه
✦
به جان و سر نامبردار شاه
“'By Azar Goshasp, by the sun and the moon, and by the very life and head of our illustrious King!'”
#50
به گفتار ترسا نگر نگروی
✦
سخن گفتن ناسزا نشنوی
“'Do not trust the words of this Christian monk, nor lend your ear to such unworthy talk!'”
#51
مرا ایمنی ده ز گفتار اوی
✦
چوسوگند خوردم بهانه مجوی
“'Grant me safety from his words; now that I have sworn this oath, seek no excuses against me.'”
#52
که هرگز نسازم بدی درنهان
✦
براندیش از کردگار جهان
“'For I shall never plot evil in secret; fear the Creator of the world and doubt me not.'”
#53
بدو گفت خسرو که از ترسگار
✦
نیاید سخن گفتن نابکار
“Khosrow said to him, 'From a God-fearing hermit, unworthy speech does not arise.'”
#54
ز تو نیز هرگز ندیدم بدی
✦
نیازی به کژی و نابخردی
“'Nor have I ever seen evil from you, nor any inclination toward falsehood and folly.'”
#55
ولیکن ز کار سپهر بلند
✦
نباشد شگفت ار شوی پر گزند
“'Yet such is the turn of the high heavens, it were no wonder if misfortune should befall you.'”
#56
چو بایسته کاری بود ایزدی
✦
بیکسو شود دانش و بخردی
“'When a divine decree comes to pass, all human wisdom and prudence are cast aside.'”
#57
به راهب چنین گفت پس شهریار
✦
که شاداب دل باش و به روزگار
“Then the King spoke thus to the monk: 'May your heart be joyous and blessed in time!'”
#58
وزان دیر چون برق رخشان زمیغ
✦
بیامد سوی شارستان و ریغ
“Then from that monastery, like bright lightning from a cloud, he sped toward the city and the sands of Righ.”
#59
پذیره شدندش بزرگان شهر
✦
کسی را که از مردمی بود بهر
“The grandees of the city came out to welcome him, all those who had a share in nobility and virtue.”