🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره اساطیری (پیشدادیان)

منوچهر

❖
62 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۲ - آگاه شدن سیندخت از ماجرا و خشم گرفتن بر فرستاده و پرس و جوی چند و چون و کیستی خواستگار از رودابه
در میان زال دستان و آن سروِ سیمین‌بر کابلستان، زنی خردمند و شیرین‌سخن وساطت می‌کرد و پیام‌های عاشقانه را میان دو دلداده رد و بدل می‌نمود. زال فرستاده‌اش را که با پاسخ مثبت و فرخندهٔ سام از زرنگ بازگشته بود، نزد خویش خواند و شادمانی خود را با او در میان گذاشت. زال به او گفت: «نزد رودابه برو و بگو که سخن چون به غایت تنگی و سختی رسد، گشایش آن نزدیک خواهد بود. سام پس از گفت‌وگوهای فراوان سرانجام هم‌داستان شده و پیمان ما را پذیرفته است.» فرستاده چون باد پیش رودابه آمد و این مژدهٔ جانبخش را به او رسانید. پری‌روی کابل از شادی بر او سیم و درم افشاند، او را بر کرسی زرین نشاند و سربندی گران‌بها آراسته به یاقوت و گوهر به همراه جفتی انگشتری چون ستارهٔ مشتری پاداش داد تا برای زال ببرد.

اما هنگامی که زن فرستاده از حجرهٔ رودابه به صحن ایوان درآمد، سیندخت ناگهان او را دید. زن از بیم بدگمانی بانوی کاخ، رنگش چون سندروس زرد شد و زمین را بوسه داد. سیندخت که از رفت‌وآمدهای پنهانی او بدگمان شده بود، بانگ برآورد و او را بازجویی کرد. زن به دروغ ادعا کرد که جوهرفروشی است که برای رودابه زیور آورده، اما سیندخت که سخن او را کژ می‌دید، خشمگین شد، به جست‌وجوی آستین و جامهٔ او پرداخت و هدایای گران‌بهای زال و رودابه را یافت. سیندخت زن را با خواری بر زمین کشید و در کاخ را بر خویشتن بست.

سیندخت آشفته و نگران، سیلی بر رخسار خویش می‌زد و اشک می‌ریخت. رودابه را پیش فراخواند و او را سرزنش کرد که: «ای ماه سرافراز، چرا از سر ناز، چاه را بر تخت شاهی ترجیح دادی؟ چه نیکی بود که از تو دریغ داشتم؟ این زن از پیش چه کسی می‌آید و این افسر و انگشتری شاهوار از آنِ کیست؟ آیا می‌خواهی نام و تبار ما را بر باد دهی؟» رودابه شرمسار و گریان سر به زیر انداخت، اما پرده از راز مهر خویش برداشت و گفت: «مادر، عشق زال جان مرا شکار کرده است. ما با یکدیگر پیمان بسته‌ایم و این زن پیام‌آور ماست. سام نیز با این پیوند موافقت کرده است.» سیندخت از شنیدن این سخن، از سویی شیفتهٔ بزرگی و گوهر پاک زال شد، اما از سوی دیگر از خشم منوچهرشاه و نابودی دودمانشان به لرزه درآمد؛ زیرا می‌دانست شاه ایران هرگز پیوند تبار ضحاک با پهلوانان ایران را نخواهد پذیرفت. سیندخت زن فرستاده را آزاد کرد و خود از شدت غم و اندیشه، دلتنگ و گریان به بستر افتاد.
#1
میان سپهدار و آن سرو بن
✦
زنی بود گوینده شیرین سخن
#2
پیام آوریدی سوی پهلوان
✦
هم از پهلوان سوی سرو روان
#3
سپهدار دستان مر او را بخواند
✦
سخن هر چه بشنید با او براند
#4
بدو گفت نزدیک رودابه رو
✦
بگویش که ای نیک دل ماه نو
#5
سخن چون ز تنگی به سختی رسید
✦
فراخیش را زود بینی کلید
#6
فرستاده باز آمد از پیش سام
✦
ابا شادمانی و فرخ پیام
#7
بسی گفت و بشنید و زد داستان
✦
سرانجام او گشت همداستان
#8
سبک پاسخ نامه زن را سپرد
✦
زن از پیش او بازگشت و ببرد
#9
به نزدیک رودابه آمد چو باد
✦
بدین شادمانی ورا مژده داد
#10
پری روی بر زن درم برفشاند
✦
به کرسی زر پیکرش برنشاند
#11
یکی شاره سربند پیش آورید
✦
شده تار و پود اندرو ناپدید
#12
همه پیکرش سرخ یاقوت و زر
✦
شده زر همه ناپدید از گهر
#13
یکی جفت پر مایه انگشتری
✦
فروزنده چون بر فلک مشتری
#14
فرستاد نزدیک دستان سام
✦
بسی داد با آن درود و پیام
#15
زن از حجره آنگه به ایوان رسید
✦
نگه کرد سیندخت او را بدید
#16
زن از بیم برگشت چون سندروس
✦
بترسید و روی زمین داد بوس
#17
پر اندیشه شد جان سیندخت ازوی
✦
به آواز گفت از کجایی بگوی
#18
زمان تا زمان پیش من بگذری
✦
به حجره درآیی به من ننگری
#19
دل روشنم بر تو شد بدگمان
✦
بگویی مرا تا زهی گر کمان
#20
بدو گفت زن من یکی چاره‌جوی
✦
همی نان فراز آرم از چند روی
#21
بدین حجره رودابه پیرایه خواست
✦
بدو دادم اکنون همینست راست
#22
بیاوردمش افسر پرنگار
✦
یکی حلقه پرگوهر شاهوار
#23
بدو گفت سیندخت بنمایی‌ام
✦
دل بسته ز اندیشه بگشایی‌ام
#24
سپردم به رودابه گفت این دو چیز
✦
فزون خواست اکنون بیارمش نیز
#25
بها گفت بگذار بر چشم من
✦
یکی آب بر زن برین خشم من
#26
درم گفت فردا دهد ماه روی
✦
بها تا نیابم تو از من مجوی
#27
همی کژ دانست گفتار او
✦
بیاراست دل را به پیکار او
#28
بیامد بجستش بر و آستی
✦
همی جست ازو کژی و کاستی
#29
به خشم اندرون شد ازان زن غمی
✦
به خواری کشیدش بروی زمی
#30
چو آن جامه‌های گرانمایه دید
✦
هم از دست رودابه پیرایه دید
#31
در کاخ بر خویشتن بر ببست
✦
از اندیشگان شد به کردار مست
#32
بفرمود تا دخترش رفت پیش
✦
همی دست برزد به رخسار خویش
#33
دو گل را به دو نرگس خوابدار
✦
همی شست تا شد گلان آبدار
#34
به رودابه گفت ای سرافراز ماه
✦
گزین کردی از ناز برگاه چاه
#35
چه ماند از نکو داشتی در جهان
✦
که ننمودمت آشکار و نهان
#36
ستمگر چرا گشتی ای ماه‌روی
✦
همه رازها پیش مادر بگوی
#37
که این زن ز پیش که آید همی
✦
به پیشت ز بهر چه آید همی
#38
سخن بر چه سانست و آن مرد کیست
✦
که زیبای سربند و انگشتریست
#39
ز گنج بزرگ افسر تازیان
✦
به ما ماند بسیار سود و زیان
#40
بدین نام بد دادخواهی به باد
✦
چو من زاده‌ام دخت هرگز مباد
#41
زمین دید رودابه و پشت پای
✦
فرو ماند از خشم مادر به جای
#42
فرو ریخت از دیدگان آب مهر
✦
به خون دو نرگس بیاراست چهر
#43
به مادر چنین گفت کای پر خرد
✦
همی مهر جان مرا بشکرد
#44
مرا مام فرخ نزادی ز بن
✦
نرفتی ز من نیک یا بد سخن
#45
سپهدار دستان به کابل بماند
✦
چنین مهر اویم بر آتش نشاند
#46
چنان تنگ شد بر دلم بر جهان
✦
که گریان شدم آشکار و نهان
#47
نخواهم بدن زنده بی‌روی او
✦
جهانم نیرزد به یک موی او
#48
بدان کو مرا دید و بامن نشست
✦
به پیمان گرفتیم دستش بدست
#49
فرستاده شد نزد سام بزرگ
✦
فرستاد پاسخ به زال سترگ
#50
زمانی بپیچید و دستور بود
✦
سخنهای بایسته گفت و شنود
#51
فرستاده را داد بسیار چیز
✦
شنیدم همه پاسخ سام نیز
#52
به دست همین زن که کندیش موی
✦
زدی بر زمین و کشیدی به روی
#53
فرستاده آرندهٔ نامه بود
✦
مرا پاسخ نامه این جامه بود
#54
فروماند سیندخت زان گفت‌گوی
✦
پسند آمدش زال را جفت اوی
#55
چنین داد پاسخ که این خرد نیست
✦
چو دستان ز پرمایگان گرد نیست
#56
بزرگست پور جهان پهلوان
✦
همش نام و هم رای روشن روان
#57
هنرها همه هست و آهو یکی
✦
که گردد هنر پیش او اندکی
#58
شود شاه گیتی بدین خشمناک
✦
ز کابل برآرد به خورشید خاک
#59
نخواهد که از تخم ما بر زمین
✦
کسی پای خوار اندر آرد به زین
#60
رها کرد زن را و بنواختش
✦
چنان کرد پیدا که نشناختش
#61
چنان دید رودابه را در نهان
✦
کجا نشنود پند کس در جهان
#62
بیامد ز تیمار گریان بخفت
✦
همی پوست بر تنش گفتی بکفت

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: