🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی یزدگرد بزه‌گر

❖
28 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۷ - خواب بهرام در بزم پیش پدر، خشم و بند یک‌ساله، رهایی به پایمردی طینوش و پناه به منذر در یمن
روزگاری که بهرام در دربار پدر خویش، یزدگرد بزه‌گر، به سر می‌برد، آیین بر آن بود که شاهزادگان در بزمگاه‌های شاهی دست بر سینه و بر پا ایستند. روزی از روزها، سنگینی خواب بر دیدگان بهرام فرود آمد و شاهزاده از فرط خستگی سست شد و لرزید. یزدگرد چون خفتن فرزند را دید، آتشی از خشم در درونش زبانه کشید و بانگی مهیب برآورد. بی‌درنگ دژخیم را فراخواند و فرمان داد که بهرام را از دیوان شاهی بیرون برند، تاج و کمر را از او بازستانند و او را در ایوان خویش به بند کشند تا دیگر رنگ رزم و نبرد و کلاه شهریاری را نبیند. یک سال تمام، بهرام در تنهایی و افسردگی خانه به سر برد و جز در سه جشن بزرگ سال—نوروز و مهرگان و جشن سده—که همگان در پیشگاه شاه صف می‌بستند، رخسار پدر را ندید.

پس از یک سال، طینوش، فرستاده خردمند قیصر روم، با گنجینه‌های گرانبها، بدره‌های زر، خراج و باژ روم و غلامان بسیار به درگاه یزدگرد آمد. شاهنشاه او را گرامی داشت و در پایگاهی سزاوار بنشاند. بهرام که این فرستاده بیداربار را دید، نهانی پیامی سوی او فرستاد و رنج خویش را بازگفت که چگونه به گناهی خرد از مهر پدر محروم گشته است. بهرام از طینوش خواست تا نزد یزدگرد شفاعت کند تا شاه او را ببخشد و به دایگانش در یمن بازگرداند، چرا که منذر برای او مهربان‌تر از پدر و مادر بود. طینوش پیام بهرام را پذیرفت و در فرصتی مناسب، با گفتار نرم و سنجیده خویش دل یزدگرد را نرم ساخت و رخصت آزادی و بازگشت بهرام به یمن را گرفت.

بهرام از رهایی خویش شادمان گشت، بخشش‌های فراوان به درویشان نمود و شبانه همراه با یاران و زیردستان خویش، چون بادی تندرو به سوی یمن شتافت. او یزدان را بر رهایی از بیم و هراس سپاس گفت. چون به مرزهای یمن نزدیک شدند، مردم شهر از مرد و زن و کودک به پیشواز آمدند. منذر و نعمان همراه با نیزه‌داران دلاور عرب به استقبال شتافتند. چون دو سپاه به هم رسیدند، گرد و غبار گردون را تیره ساخت. منذر و بهرام از اسب فرود آمدند و بهرام رنج‌ها و ستم‌های پدرش را بازگو کرد. منذر از داستان او اشک فرو ریخت و از طالع یزدگرد پرسید. بهرام پاسخی تلخ داد و گفت مباد که کسی از اختر شوم او یاد کند، چرا که هر که از راه خرد بپیچد، کیفر کردارهای ستمکارانه خویش را خواهد دید. منذر شاهزاده را با احترام و شکوه فراوان فرود آورد و بر مهر خویش افزود. از آن پس، بهرام باز در یمن به بزم و نخچیر و میدان چوگان و مشق رزم پرداخت و روزگار را به کامروایی گذراند.
#1
چنان بد که یک روز در بزمگاه
✦
همی بود بر پای در پیش شاه
#2
چو شد تیره بر پای خواب آمدش
✦
هم از ایستادن شتاب آمدش
#3
پدر چون بدیدش بهم برده چشم
✦
به تندی یکی بانگ برزد به خشم
#4
به دژخیم فرمود کو را ببر
✦
کزین پس نبیند کلاه و کمر
#5
بدو خانه زندان کن و بازگرد
✦
نزیبد برو گاه و ننگ و نبرد
#6
به ایوان همی بود خسته جگر
✦
ندید اندران سال روی پدر
#7
مگر مهر و نوروز و جشن سده
✦
که او پیش رفتی میان رده
#8
چنان بد که طینوش رومی ز راه
✦
فرستاده آمد به نزدیک شاه
#9
ابا بدره و برده و باژ روم
✦
فرستاد قیصر به آباد بوم
#10
چو آمد شهنشاه بنواختش
✦
سزاوار او جایگه ساختش
#11
فرستاد بهرام زی او پیام
✦
که ای مرد بیدار گسترده کام
#12
ز کهتر به چیزی بیازرد شاه
✦
ازو دور گشتم چنین بی‌گناه
#13
تو خواهش کنی گر ترا بخشدم
✦
مگر بخت پژمرده بدرخشدم
#14
سوی دایگانم فرستد مگر
✦
که منذر مرا به ز مام و پدر
#15
چو طینوش بشنید پیغام اوی
✦
برآورد ازان آرزو کام اوی
#16
دل‌آزار بهرام زان شاد گشت
✦
وزان بند بی‌مایه آزاد گشت
#17
به درویش بخشید بسیار چیز
✦
وزان جایگه رفتن آراست نیز
#18
همه زیردستان خود را بخواند
✦
شب تیره چون باد لشکر براند
#19
به یاران همی گفت یزدان سپاس
✦
که رفتیم و ایمن شدیم از هراس
#20
چو آمد به نزدیک شهر یمن
✦
پذیره شدش کودک و مرد و زن
#21
برفتند نعمان و منذر ز جای
✦
همان نیزه‌داران پاکیزه‌رای
#22
چو منذر ببهرام نزدیک شد
✦
ز گرد سپه روز تاریک شد
#23
پیاده شدند آن دو آزادمرد
✦
همی گفت بهرام تیمار و درد
#24
ز گفتار او چند منذر گریست
✦
بپرسید گفت اختر شاه چیست
#25
بدو گفت بهرام کو خود مباد
✦
که گیرد ز شوم اخترش نیز یاد
#26
که هر کو نیاید به راه خرد
✦
ز کردار ترسم که کیفر برد
#27
فرود آوریدش هم‌انجا که بود
✦
بران نیکوی نیکویها فزود
#28
بجز بزم و میدان نبودیش کار
✦
وگر بخشش و کوشش کارزار

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: