🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اردشیر

❖
35 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۰ - انجمن مهتران و خطابهٔ شاه در ناپایداری بخت، دادِ ده یک و راه پنج
چون گیتی از کران‌های روم و چین و مرزهای ترک و هند در زیر فرمان اردشیر بابکان آرام گرفت و جهان چون پرند نرم و یکدست گشت، باژ و ساوجویان از هر سو روانه دربار شهریار شد. هیچ سرکشی را یارای برتابیدن سر از فرمان جهاندار نمانده بود. در این هنگام، شاهنشاه فرمود تا همه بزرگان، موبدان و دهقانان ایران‌زمین در ایوان شاهی گرد آیند و بر تخت‌های سزاوار جای گیرند.

پس اردشیر از جای برخاست و دهان به سخن راست و فخیم آراست. او مهتران را خطاب ساخت که: «ای نامداران خردمند، بدانید که این چرخ گردان به هیچ داد و مهری پایبند نیست؛ یکی را بر اوج شکوه می‌نشاند و عاقبت او را به خاک تیره‌گون می‌سپارد. از آدمی در این خاکدان جز نام نیک نمی‌ماند و همه رنج‌های او در نهانگاه مرگ پنهان می‌گردد. پس هر که سرانجام نیکو می‌جوید، نباید در جهان جز نام نیک از خود به یادگار گذارد.»

شهریار بزرگان را به پناه بردن به دادار گیهان و گسستن از غرور گیتی خواند و سرگذشت خویش را گواه آورد که چگونه با توکل بر یزدان از سختی‌ها گذشت و بر هفت کشور پادشاهی یافت. او یادآور شد که زر و سیم باژها نه برای انباشتن در گنجینه‌ها، بلکه برای آبادانی مرزها، پرداخت روزی لشکریان و کوتاه کردن دست بدخواهان و آهرمن‌خویان به کار رفته است.

آنگاه اردشیر با نوید بخشودگی و دادگری، دهقانان و موبدان را گواه گرفت که اگر رعایا را نیازی افتد، شاه از مالیات ده یک و گنجینه‌ها به آنان خواهد بخشید. او در پایان سخن، بزرگان را پند داد که دل در فریب سپهر ناپایدار نبندند؛ چرا که شاهان تاجدار و شکارچیان شیران نیز عاقبت خشتی بر زیر سر نهادند. شاهنشاه نوید داد که اکنون پنج راه دادگری و رستگاری را بر ایشان خواهد نمود، راهی که سودش از هر تاج و گنجی افزون‌تر است.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: