🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره تاریخی (اشکانیان و ساسانیان)

پادشاهی اردشیر

❖
44 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۱ - اندرز اردشیر به برنا و پیر: خداپرستی، خرد، میانه روی، فرهنگ فرزند و داد شاهی
بر سریر شهریاری ایران‌زمین، اردشیر بابکان نیکی‌خواهان، دانایان، بزرگان و عامه مردم—از برنا تا پیر—را گرد خویش فراخواند تا منشور خرد و دادگری خویش را بر ایشان بیافراید. او سخن خویش را با نام و یاد دادار گیتی آغاز کرد و گفت که ریشه هر نیکی و پاکی در شناخت پروردگار و یزدان‌پرستی است. اردشیر همگان را اندرز داد که دانش را خوار نشمارند، چه از سوی زیردستی برآید و چه از سوی شهریاری؛ زیرا گفتار نغز و حکمت‌آمیز دانایان هرگز فرسوده و کهن نمی‌شود. او هشدار داد که بیم از گناه و کیفر الهی باید در دل انسان بیش از ترس از بند و زندان شاهان باشد، و هر که زبان به زشتی گشاید، آبرو و حرمت خویش را نزد کسان از دست خواهد داد.

سپس شاهنشاه اندرزهایی گران‌بها در باب میانه روی و منش پاک افشود و فرمود که خنک آن‌کس که جهان را به داد و نیکی آباد دارد و ظاهر و باطنش یکی باشد؛ آن‌که گفتاری نرم، شرمی سزاوار و خردی بیدار دارد. او مردم را از ریخت‌وپاش بیهوده ثروت برای خودنمایی برحذر داشت و میانه گزینی را کلید پایداری و سربلندی خواند. اردشیر پنج اصل زرین برای آسایش جان و فروغ دین برشمرد: نخست آن‌که بداند روزی از جانب دادگر تقسیم شده و با آز و تکاپوی بیهوده نمی‌توان از تقدیر گذشت، و خرسندی سرچشمه توانگری واقعی است. دوم آن‌که گردن آز و طمع را بشکند و رازهای پنهان خویش را پیش زنان فاش نسازد. سوم آن‌که به جنگ و ننگ ننازد، چرا که خشم و کین جز درد و رنج باری به بار نمی‌آورد. چهارم آن‌که دل از غمِ ناکرده‌ها و فرداهای نرسیده ایمن دارد، و پنجم آن‌که در کاری که بدان مربوط نیست دخالت نکند و به دنبال شکاری که از آنِ او نیست نتازد.

اردشیر بر آموختن همیشگی و تربیت فرزندان تأکید ورزید و فرمود فرزندی که به دنیا می‌آید باید به فرهنگ و ادب آراسته گردد و زمانه‌اش به بازی بپرهیزد تا شایسته گردد. او مردم را به دوستی، راستی و دوری از کژروی فراخواند و مهر شاه دادگر را هم‌پایه مهر جان دانست. در پایان، اردشیر وظیفه سنگین پادشاهی را یادآور شد: پادشاهی که از رنج کشور و ستم کارداران خویش بر مردم بی‌خبر ماند یا دادگری ننماید، سزاوار تاج و نگین نیست و فرّه ایزدی از او گسسته می‌شود، چرا که شاهِ بیدادگر بسان شیری درنده در مرغزار است. همان‌گونه که زیردستِ سرکش نیز به کامرانی نخواهد رسید، و تنها زمانی گیتی آباد و خرم می‌گردد که شاه و مردم هر دو بر مدار دادگری و فرمان یزدان گام بردارند.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: