#1
بگفت این و زان جایگه برگرفت
✦
ازان مرز تا روم لشکر گرفت
“Having spoken thus, he departed from that place, leading an army from that border towards Rome.”
#2
سپهبد طلایه به داراب داد
✦
طلایه سنان را به زهر آب داد
“The commander gave the vanguard to Darab; the vanguard dipped their spear-heads in venom.”
#3
هم‌انگه طلایه بیامد ز روم
✦
وزین سو نگهدار این مرز و بوم
“At once the Roman vanguard advanced, while from this side stood the guardian of the realm.”
#4
زناگه دو لشکر بهم بازخورد
✦
برآمد هم‌آنگاه گرد نبرد
“Suddenly the two armies collided, and instantly the dust of battle arose.”
#5
همه یک به دیگر برآمیختند
✦
چو رود روان خون همی ریختند
“They mingled together in violent strife, shedding blood like a flowing river.”
#6
چو داراب دید آن سپاه نبرد
✦
به پیش اندر آمد به کردار گرد
“When Darab saw that battling host, he stepped forward like a warrior bound for glory.”
#7
ازان لشکر روم چندان بکشت
✦
که گفتی فلک تیغ دارد به مشت
“He slew so many of the Roman army that you would say heaven itself held a blade in its hand.”
#8
همی رفت زان گونه بر سان شیر
✦
نهنگی به چنگ اژدهایی به زیر
“He moved like a ferocious lion—a crocodile in claw, a dragon beneath.”
#9
چنین تا به لشکرگه رومیان
✦
همی تاخت بر سان شیر ژیان
“Thus he charged unto the Roman camp, raging like a roaring lion.”
#10
زمین شد ز رومی چو دریای خون
✦
جهانجوی را تیغ شد رهنمون
“The earth became a sea of Roman blood; the warrior's sword served as his guide.”
#11
به پیروزی از رومیان گشت باز
✦
به نزدیک سالار گردنفراز
“In victory he returned from the Romans to the exalted Iranian commander.”
#12
بسی آفرین یافت از رشنواد
✦
که این لشکر شاه بی‌تو مباد
“He received abundant praise from Rashnawad, who said: 'May the King's host never be without thee!'”
#13
چو ما بازگردیم زین رزم روم
✦
سپاه اندر آید به آباد بوم
“'When we return from this war with Rome, the army shall enter a prosperous realm.'”
#14
تو چندان نوازش بیابی ز شاه
✦
ز اسپ و ز مهر و ز تیغ و کلاه
“'Thou shalt receive great favor from the sovereign—steeds, seals, swords, and crowns.'”
#15
همه شب همی لشکر آراستند
✦
سلیح سواران بپیراستند
“All night they arrayed the army and burnished the armor of the horsemen.”
#16
چو خورشید برزد سر از تیره راغ
✦
زمین شد به کردار روشن چراغ
“When the sun raised its head over the dark mountain, the earth grew bright as a radiant lamp.”
#17
بهم بازخوردند هر دو سپاه
✦
شد از گرد خورشید تابان سیاه
“Both armies clashed once more; the bright sun was darkened by the clouds of dust.”
#18
چو داراب پیش آمد و حمله برد
✦
عنان را به اسپ تگاور سپرد
“As Darab stepped forward and charged, he gave the reins to his swift charger.”
#19
به پیش صف رومیان کس نماند
✦
ز گردان شمشیرزن بس نماند
“None remained standing before the Roman rank; few sword-wielding warriors survived.”
#20
به قلب سپاه اندر آمد چو گرگ
✦
پراگنده کرد آن سپاه بزرگ
“He drove into the heart of the host like a wolf, scattering that great army.”
#21
وزان جایگه شد سوی میمنه
✦
بیاورد چندی سلیح و بنه
“From there he charged toward the right wing, capturing armor and war booty.”
#22
همه لشکر روم برهم درید
✦
کسی از یلان خویشتن را ندید
“He tore apart the entire Roman force; none of their heroes knew where to turn.”
#23
دلیران ایران به کردار شیر
✦
همی تاختند از پس اندر دلیر
“The brave warriors of Iran, like fierce lions, charged valiantly behind him.”
#24
بکشتند چندان ز رومی سپاه
✦
که گل شد ز خون خاک آوردگاه
“They slew so many of the Roman army that the dust of the battlefield turned to mud with blood.”
#25
چهل جاثلیق از دلیران بکشت
✦
بیامد صلیبی گرفته به مشت
“He slew forty Catholicoi among their brave, returning with a cross held firm in his fist.”
#26
چو زو رشنواد آن شگفتی بدید
✦
ز شادی دل پهلوان بردمید
“When Rashnawad beheld that wonder from him, the hero's heart swelled with joy.”
#27
برو آفرین کرد و چندی ستود
✦
بران آفرین مهربانی فزود
“He praised him and commended him greatly, adding deep affection to his blessing.”
#28
شب آمد جهان قیرگون شد به رنگ
✦
همی بازگشتند یکسر ز جنگ
“Night fell, and the world grew pitch-black; all returned from the battle.”
#29
سپهبد به لشکرگه رومیان
✦
برآسود و بگشاد بند میان
“The commander rested in the camp of the Romans and unfastened his war-belt.”
#30
ببخشید در شب بسی خواسته
✦
شد از خواسته لشکر آراسته
“He distributed immense wealth during the night, enriching the army with riches.”
#31
فرستاد نزدیک داراب کس
✦
که ای شیردل مرد فریادرس
“He sent a messenger unto Darab, saying: 'O lion-hearted savior of the valiant!'”
#32
نگه کن کنون تا پسند تو چیست
✦
وزی خواسته سودمند تو چیست
“'Consider now what is pleasing to thee, and what of these spoils is useful to thee.'”
#33
نگه دار چیزی که رای آیدت
✦
ببخش آنچ دل رهنمای آیدت
“'Keep whatever thy wisdom desires, and give away whatever thy heart prompts thee.'”
#34
هرآنچ آن پسندت نیاید ببخش
✦
تو نامی‌تری از خداوند رخش
“'Give away whatever pleases thee not; thou art more famous than the lord of Rakhsh!'”
#35
چو آن دید داراب شد شادکام
✦
یکی نیزه برداشت از بهر نام
“When Darab saw this, he was filled with joy; he took only a single spear for the sake of honor.”
#36
فرستاد دیگر سوی رشنواد
✦
بدو گفت پیروز بادی و شاد
“He sent the rest back to Rashnawad, saying: 'Mayest thou be victorious and joyful!'”
#37
چو از باختر تیره شد روی مهر
✦
بپوشید دیبای مشکین سپهر
“When the sun's face grew dark in the west, the heavens donned black silk.”
#38
همان پاس از تیره شب درگذشت
✦
طلایه پراگنده بر گرد دشت
“A watch of the dark night passed; vanguards were posted around the plain.”
#39
غو پاسبان خاست چون زلزله
✦
همی شد چو آواز شیر یله
“The shout of the guards arose like an earthquake, sounding like the roar of a wild lion.”
#40
چو زرین سپر برگرفت آفتاب
✦
سر جنگجویان برآمد ز خواب
“When the sun raised its golden shield, the heads of the warriors arose from sleep.”
#41
ببستند گردان ایران میان
✦
همی تاختند از پس رومیان
“The heroes of Iran girded their loins and pursued the fleeing Romans.”
#42
به شمشیر تیز آتش افروختند
✦
همه شهرها را همی سوختند
“With sharp swords they ignited fire, burning all the cities to ashes.”
#43
ز روم و ز رومی برانگیخت گرد
✦
کس از بوم و بر یاد دیگر نکرد
“They raised dust from Rome and the Romans; none thought of their homeland anymore.”
#44
خروشی به زاری برآمد ز روم
✦
که بگذاشتند آن دلارام بوم
“A woeful cry arose from Rome as they abandoned that beloved land.”
#45
به قیصر بر از کین جهان تنگ شد
✦
رخ نامدارانش بی‌رنگ شد
“The world grew narrow for the Caesar in his grief; the faces of his notables paled.”
#46
فرستاده آمد بر رشنواد
✦
که گر دادگر سر نپیچد ز داد
“An envoy came unto Rashnawad, saying: 'If the just commander turns not his head from justice,'”
#47
شدند آنک جنگی بد از جنگ سیر
✦
سر بخت روم اندرآمد به زیر
“'Those who were warlike are now weary of battle; the head of Rome's fortune has fallen low.'”
#48
که گر باژ خواهید فرمان کنیم
✦
بنوی یکی باز پیمان کنیم
“'If ye demand tribute, we shall obey and forge a new covenant anew.'”
#49
فرستاد قیصر ز هر گونه چیز
✦
ابا برده‌ها بدره بسیار نیز
“Caesar sent all manner of riches, along with captives and many purses of money.”
#50
سپهبد پذیرفت زو آنچ بود
✦
ز دینار وز گوهر نابسود
“The commander accepted from him all that was offered—of dinars and unblemished jewels.”