🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
33 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۷ - سخن دقیقی: کین‌خواهی بستور و کشتن بیدرفش به دست اسفندیار
شاه گشتاسپ، اسب سیاه‌فام و بادپای بهزاد را به همراه جوشن رزم و کلاه‌خود پولادین به بستور جوان سپرد. بستور، نونهال در درخت کین‌خواهی، میان را استوار ببست و بر پشت بهزادِ شب‌رنگ نشست. او هژیرانه بر قلب سپاه دشمن تاخت و در برابر صفوف تورانیان ایستاد؛ آه سرد از سینه برآورد و بانگ برداشت: «منم بستور، فرزند زریرِ دلاور! شیر ژیان را هم تاب هم‌آوردی با من نیست. کجا است آن بیدرفشِ جادوگر که درفش همایون جمشیدی را به یغما برده است؟» چون پاسخی از ترکان نشنید، بهزاد را برانگیخت و همچون صاعقه بر لشکرگاه توران زد. بستور بسیاری از نامداران تگین را بر خاک افکند و کسی را یارای پایداری در برابر او نبود. در سوی دیگر میدان نیز، اسفندیارِ رویین‌تن لشکریان ارجاسپ را بی‌شمار از دم تیغ می‌گذراند.

چون ارجاسپ، سالار چین و توران، دلاوری‌های بستورِ کیانی را دید، شگفت‌زده به لشکریانش گفت: «این کدامین گردِ نیزه‌گذار است که بدین‌سان صفوف ما را می‌شکافد؟ مگر زریر از خاک برپا خاسته؟ که زریر نیز در نخستین نبرد بدین‌گونه بر ما تاخته بود! بیدرفش نامدار کجا است؟ او را شتابان به نزد من خوانید!» بیدرفشِ جادوگر، غرنده و کینه‌توز، درحالی‌که درفش بنفش‌گون جمشیدی را به دست داشت و جوشن پهلوی بر تن پوشیده بود، بر باره خسروی خویش تاخت و بر پیشگاه لشکر درآمد. او تیغِ زهرآلود خویش را که به خون زریر آغشته بود، در دست داشت. بستور و بیدرفش با ژوپین و تیر به هم آویختند.

در همین هنگام، اسفندیار فرخنده از کارزار آگَه‌گشت و چون باد بر سر ایشان تاخت. بیدرفش جادوگر چون اسفندیارِ پیل‌پیکر را دید، دانست که رقیبی چیره بر او تاخته است؛ پس هراسان باره برگرداند و تیغ زهرآگین خویش را به سوی چهره شیدایی اسفندیار افکند تا رخشان‌رویِ کیانی را تباه سازد. اما تیغ زهرآلود بر اسفندیار کارگر نیفتاد و شاهزاده ایران تیغِ شاهانه را استوار در هوا بگرفت. اسفندیار ضربتی چنان هولناک بر جگرگاه بیدرفش فرود آورد که سرِ تیغ از سوی دیگرش بیرون زد. بیدرفش جادو چون آهویی زخم‌خورده از باره به خاک افتاد و جان داد. اسفندیارِ پیل‌تن از اسب فرود آمد، سلاح و جوشن زریر را از تن آن جادوی کهنسال بیرون کشید، سر بی‌هنرش را از تن جدا ساخت و بارهِ شب‌رنگ بهزاد و درفش همایون را بازستاند.

سپاهیان کیانی نعره پیروزی برآوردند و بانگشان به ابرهای آسمان رسید که شاهزاده فرخنده پیروز شد و دشمن را بر خاک افکند. اسفندیارِ دلاور با سرِ بریده بیدرفش و اسبِ سمندِ زریر به پیشگاه گشتاسپ‌شاه آمد، سر پیرِ جادوگر را پیش پای شهریار نهاد و گفت: «کشنده زریر به تیغِ کین کشته شد؛ که آیین و دادِ جهانداری همین است!»
#1
بدو داد پس شاه بهزاد را
✦
سپه جوشن و خود پولاد را
#2
پس شاه کشته میان را ببست
✦
سیه رنگ بهزاد را برنشست
#3
خرامید تا رزمگاه سپاه
✦
نشسته بران خوب رنگ سیاه
#4
به پیش صف دشمنان ایستاد
✦
همی برکشید از جگر سرد باد
#5
منم گفت بستور پور زریر
✦
پذیره نیاید مرا نره شیر
#6
کجا باشد آن جادوی بیدرفش
✦
که بردست آن جمشیدی درفش
#7
چو پاسخ ندادند آزاد را
✦
برانگیخت شبرنگ بهزاد را
#8
بکشت از تگینان لشکر بسی
✦
پذیره نیامد مر او را کسی
#9
وزان سوی دیگر گو اسفندیار
✦
همی کشتشان بی‌مر و بی‌شمار
#10
چو سالار چین دید بستور را
✦
کیان زاده آن پهلوان پور را
#11
به لشکر بگفت این که شاید بدن
✦
کزین سان همی نیزه داند زدن
#12
بکشت از تگینان من بی‌شمار
✦
مگر گشت زنده زریر سوار
#13
که نزد من آمد زریر از نخست
✦
برین سان همی تاخت باره درست
#14
کجا رفت آن بیدرفش گزین
✦
هم‌اکنون سوی منش خوانید هین
#15
بخواندند و آمد دمان بیدرفش
✦
گرفته به دست آن درفش بنفش
#16
نشسته بران بارهٔ خسروی
✦
بپوشیده آن جوشن پهلوی
#17
خرامید تا پیش لشکر ز شاه
✦
نگهبان مرز و نگهبان گاه
#18
گرفته همان تیغ زهر آبدار
✦
که افگنده بد آن زریر سوار
#19
بگشتند هر دو به ژوپین و تیر
✦
سر جادوان ترک و پور زریر
#20
پس آگاه کردند زان کارزار
✦
پس شاه را فرخ اسفندیار
#21
همی تاختش تا بدیشان رسید
✦
سر جادوان چون مر او را بدید
#22
برافگند اسپ از میان نبرد
✦
بدانست کش بر سر افتاد مرد
#23
بینداخت آن زهر خورده به روی
✦
مگر کس کند زشت رخشنده روی
#24
نیامد برو تیغ زهر آبدار
✦
گرفتش همان تیغ شاه استوار
#25
زدش پهلوانی یکی بر جگر
✦
چنان کز دگر سو برون کرد سر
#26
چو آهو ز باره در افتاد و مرد
✦
بدید از کیان زادگان دستبرد
#27
فرود آمد از باره اسفندیار
✦
سلیح زریر آن گزیده سوار
#28
ازان جادوی پیر بیرون کشید
✦
سرش را ز نیمه‌تن اندر برید
#29
نکو رنگ بارهٔ زریر و درفش
✦
ببرد و سر بی‌هنر بیدرفش
#30
سپاه کیان بانگ برداشتند
✦
همی نعره از ابر بگذاشتند
#31
که پیروز شد شاه و دشمن فگند
✦
بشد بازآورد اسپ سمند
#32
شد آن شاهزاده سوار دلیر
✦
سوی شاه برد آن سمند زریر
#33
سر پیر جادوش بنهاد پیش
✦
کشنده بکشت اینت آیین و کیش

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: