🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

پادشاهی گشتاسپ صد و بیست سال بود

❖
48 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۵ - سخن دقیقی: نامهٔ تهدیدآمیز ارجاسپ به گشتاسپ و فراخواندن او به ترک دین زرتشت
چون خبر گرایش گشتاسپ‌شاه به آیین نوپدید زرتشت و بربستن کشتی کیانی در سراسر توران‌زمین پیچید، ارجاسپ، سالار ترکان چین، از این رویداد سخت برآشفت. او بزرگان و جادوگران سپاه خویش را گرد آورد و دو تن از سرکش‌ترین و نبردآزموده‌ترین کسان خود را برگزید: نخست بیدرفش بزرگ، آن سالخورده‌دلاور سنگین‌دل و پیر جادو، و دومی جادوگری نام‌خواست‌نام، که دلی آکنده از فساد و تباهی داشت.

ارجاسپ نامه‌ای فخیم و پر از بیم و خشم بنگاشت؛ نامه‌ای که با ستایش خدای جهان، آگاهِ نهان و آشکار آغاز می‌شد. او در این نامه، گشتاسپ را فرزند لهراسپ و وارث تاج‌وتخت جمشید و کی‌خسرو خواند و شکوه و بزرگی او را برتر از دیگر شهریاران ستود. اما بلافاصله زبان به عتاب گشود و گفت که پذیرش سخنان پیرِ فریبکار (زرتشت) که از بهشت و دوزخ سخن رانده و شادی را از دل او ربوده، روز روشن ارجاسپ را چون شب تار سیاه کرده است.

ارجاسپ در ادامه نامه، گشتاسپ را ملامت کرد که چرا آیین فرخنده پهلوی و سنّت نیاکان خویش را کنار نهاده و از سپاسِ ایزد روی برتافته است. او از سر دوستی و خویشی، گشتاسپ را اندرز داد که آن بند تازه (کشتی دین نو) را از میان بگشاید، پیر فریبکار را از درگاه براند و با جامی از می روشن به شادی بنشیند. ارجاسپ وعده داد که اگر گشتاسپ این اندرز را بپذیرد، گنج‌های بی‌کران توران، اسبان زرین‌ستام و غلامان و کنیزان ماه روی را به او بخشد و فرمانروایی بر توران و کشانیان را نیز به او واگذارد.

اما پیام ارجاسپ در پایان به تهدیدی مهیب مبدل گشت: اگر گشتاسپ بر این آیین بماند، سپاهی خروشان از ترکان چین به ایران تاخت خواهد آورد که زمین تاب سنگینی آن را نداشته باشد؛ رود جیحون از خشم آنان خشک خواهد شد، کاخ‌های آراسته ایران به آتش کشیده شده و ریشه دودمان کیانی برکنده خواهد گشت. ارجاسپ سوگند یاد کرد که مردان کهنسال ایران را گردن زند و زنان و کودکانشان را به بندگی کشد تا سرتاسر ایران‌زمین به ویرانه‌ای بی‌درخت و خاکستر بدل گردد.
#1
برین ایستادند ترکان چین
✦
دو تن نیز کردند زیشان گزین
#2
یکی نام او بیدرفش بزرگ
✦
گوی پیر و جادو ستنبه سترگ
#3
دگر جادوی نام او نام خواست
✦
که هرگز دلش جز تباهی نخواست
#4
یکی نامه بنوشت خوب و هژیر
✦
سوی نامور خسرو و دین پذیر
#5
نوشتش به نام خدای جهان
✦
شناسندهٔ آشکار و نهان
#6
نوشتم یکی نامه‌ای شهریار
✦
چنانچون بد اندر خور روزگار
#7
سوی گرد گشتاسپ شاه زمین
✦
سزاوار گاه کیان بافرین
#8
گزین و مهین پور لهراسپ شاه
✦
خداوند جیش و نگهدار گاه
#9
ز ارجاسپ سالار گردان چین
✦
سوار جهان‌دیده گرد زمین
#10
نوشت اندران نامهٔ خسروی
✦
نکو آفرینی خط یبغوی
#11
که ای نامور شهریار جهان
✦
فروزندهٔ تاج شاهنشهان
#12
سرت سبز باد و تن و جان درست
✦
مبادت کیانی کمرگاه سست
#13
شنیدم که راهی گرفتی تباه
✦
مرا روز روشن بکردی سیاه
#14
بیامد یکی پیر مهتر فریب
✦
ترا دل پر از بیم کرد و نهیب
#15
سخن گفتش از دوزخ و از بهشت
✦
به دلت اندرون هیچ شادی نهشت
#16
تو او را پذیرفتی و دینش را
✦
بیاراستی راه و آیینش را
#17
برافگندی آیین شاهان خویش
✦
بزرگان گیتی که بودند پیش
#18
رها کردی آن پهلوی کیش را
✦
چرا ننگریدی پس و پیش را
#19
تو فرزند آنی که فرخنده شاه
✦
بدو داد تاج از میان سپاه
#20
ورا برگزید از گزینان خویش
✦
ز جمشیدیان مر ترا داشت پیش
#21
بران سان که کیخسرو کینه‌جوی
✦
ترا بیش بود از کیان آبروی
#22
بزرگی و شاهی و فرخندگی
✦
توانایی و فر و زیبندگی
#23
درفشان و پیلان آراسته
✦
بسی لشکر و گنج و بس خواسته
#24
همی بودت ای مهتر شهریار
✦
همه مهتران مر ترا دوستدار
#25
همی تافتی بر جهان یکسره
✦
چو اردیبهشت آفتاب از بره
#26
زگیتی ترا برگزیده خدای
✦
مهانت همه پیش بوده به پای
#27
نکردی خدای جهان را سپاس
✦
نبودی بدین ره ورا حق شناس
#28
ازان پس که ایزد ترا شاه کرد
✦
یکی پیر جادوت بی راه کرد
#29
چو آگاهی تو سوی من رسید
✦
به روز سپیدم ستاره بدید
#30
نوشتم یکی نامهٔ دوست وار
✦
که هم دوست بودیم و هم نیک یار
#31
چو نامه بخوانی سر و تن بشوی
✦
فریبنده را نیز منمای روی
#32
مران بند را از میان باز کن
✦
به شادی می روشن آغاز کن
#33
گرایدونک بپذیری از من تو پند
✦
ز ترکان ترا نیز ناید گزند
#34
زمین کشانی و ترکان چین
✦
ترا باشد این همچو ایران زمین
#35
به تو بخشم این بی‌کران گنجها
✦
که آورده‌ام گرد با رنجها
#36
نکورنگ اسپان با سیم و زر
✦
به استامها در نشانده گهر
#37
غلامان فرستمت با خواسته
✦
نگاران با جعد آراسته
#38
و ایدونک نپذیری این پند من
✦
ببینی گران آهنین بند من
#39
بیایم پس نامه تا چندگاه
✦
کنم کشورت را سراسر تباه
#40
سپاهی بیارم ز ترکان چین
✦
که بنگاهشان بر نتابد زمین
#41
بینبارم این رود جیحون به مشک
✦
به مشک آب دریا کنم پاک خشک
#42
بسوزم نگاریده کاخ ترا
✦
ز بن برکنم بیخ و شاخ ترا
#43
زمین را سراسر بسوزم همه
✦
کتفتان به ناوک بدوزم همه
#44
ز ایرانیان هرچ مردست پیر
✦
کشان بنده کردن نباشد هژیر
#45
ازیشان نیابی فزونی بها
✦
کنمشان همه سر ز گردن جدا
#46
زن و کودکانشان بیارم ز پیش
✦
کنمشان همه بندهٔ شهر خویش
#47
زمینشان همه پاک ویران کنم
✦
درختانش از بیخ و بن برکنم
#48
بگفتم همه گفتنی سر بسر
✦
تو ژرف اندرین پند نامه نگر

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: