بخش ۴ - میانجیگری پیران و رهایی بیژن از دار، افکندنش به چاه و نان‌رسانی منیژه

#1

ببخشود یزدان جوانیش را

✦

بهم برشکست آن گمانیش را

#2

کننده همی کند جای درخت

✦

پدید آمد از دور پیران ز بخت

#3

چو پیران ویسه بدانجا رسید

✦

همه راه ترک کمربسته دید

#4

یکی دار برپای کرده بلند

✦

کمندی برو بسته چون پای بند

#5

ز ترکان بپرسید کین دار چیست

✦

در شاه را از در دار کیست

#6

بدو گفت گرسیوز این بیژنست

✦

از ایران کجا شاه را دشمنست

#7

بزد اسب و آمد بر بیژنا

✦

جگر خسته دیدش برهنه تنا

#8

دو دست از پس پشت بسته چو سنگ

✦

دهن خشک و رفته ز رخساره رنگ

#9

بپرسید و گفتش که چون آمدی

✦

از ایران همانا بخون آمدی

#10

همه داستان بیژن او را بگفت

✦

چنانچون رسیدش ز بدخواه جفت

#11

ببخشود پیران ویسه بروی

✦

ز مژگان سرشکش فرو شد بروی

#12

بفرمود تا یک زمانش بدار

✦

نکردند و گفتا هم ایدر بدار

#13

بدان تا ببینم یکی روی شاه

✦

نمایم بدو اختر نیک راه

#14

بکاخ اندر آمد پرستارفش

✦

بر شاه با دست کرده بکش

#15

بیامد دمان تا بنزدیک تخت

✦

بر افراسیاب آفرین کرد سخت

#16

همی بود در پیش تختش بپای

✦

چو دستور پاکیزه و رهنمای

#17

سپهبد بدانست کز آرزوی

✦

بپایست پیران آزاده خوی

#18

بخندید و گفتش چه خواهی بگوی

✦

ترا بیشتر نزد من آبروی

#19

اگر زر خواهی و گر گوهرا

✦

و گر پادشاهی هر کشورا

#20

ندارم دریغ از تو من گنج خویش

✦

چرا برگزینی همی رنج خویش

#21

چو بشنید پیران خسرو پرست

✦

زمین را ببوسید و بر پای جست

#22

که جاوید بادا ترا بخت و جای

✦

مبادا ز تخت تو پردخته جای

#23

ز شاهان گیتی ستایش تراست

✦

ز خورشید برتر نمایش تراست

#24

مرا هرچ باید ببخت تو هست

✦

ز مردان وز گنج و نیروی دست

#25

مرا این نیاز از در خویش نیست

✦

کس از کهتران تو درویش نیست

#26

بداند شهنشاه برترمنش

✦

ستوده بهر کار بی‌سرزنش

#27

که من شاه را پیش ازین چند بار

✦

همی دادمی پند بر چند کار

#28

بفرمان من هیچ نامد فراز

✦

ازو داشتم کارها دست باز

#29

مکش گفتمت پور کاوس را

✦

که دشمن کنی رستم و طوس را

#30

کز ایران بپیلان بکوبندمان

✦

ز هم بگسلانند پیوندمان

#31

سیاوش که بود از نژاد کیان

✦

ز بهر تو بسته کمر بر میان

#32

بکشتی بخیره سیاوش را

✦

بزهر اندر آمیختی نوش را

#33

بدیدی بدیهای ایرانیان

✦

که کردند با شهر تورانیان

#34

ز ترکان دو بهره بپای ستور

✦

سپردند و شد بخت را آب شور

#35

هنوز آن سر تیغ دستان سام

✦

همانا نیاسود اندر نیام

#36

که رستم همی سرفشاند ازوی

✦

بخورشید بر خون چکاند ازوی

#37

بآرام بر کینه جویی همی

✦

گل زهر خیره ببویی همی

#38

اگر خون بیژن بریزی برین

✦

ز توران برآید همان گرد کین

#39

خردمند شاهی و ما کهترا

✦

تو چشم خرد باز کن بنگرا

#40

نگه کن ازان کین که گستردیا

✦

ابا شاه ایران چه بر خوردیا

#41

هم آنرا همی خواستار آوری

✦

درخت بلا را ببار آوری

#42

چو کینه دو گردد نداریم پای

✦

ایا پهلوان جهان کدخدای

#43

به از تو نداند کسی گیو را

✦

نهنگ بلا رستم نیو را

#44

چو گودرز کشواد پولادچنگ

✦

که آید ز بهر نبیره بجنگ

#45

چو برزد بران آتش تیز آب

✦

چنین داد پاسخ پس افراسیاب

#46

که بیژن نبینی که با من چه کرد

✦

بایران و توران شدم روی زرد

#47

نبینی کزین بدهنر دخترم

✦

چه رسوایی آمد بپیران سرم

#48

همان نام پوشیده رویان من

✦

ز پرده بگسترد بر انجمن

#49

کزین ننگ تا جاودان بر سرم

✦

بخندد همی کشور و لشکرم

#50

چنو یابد از من رهایی بجان

✦

گشایند بر من ز هر سو زبان

#51

برسوایی اندر بمانم بدرد

✦

بپالایم از دیدگان آب زرد

#52

دگر آفرین کرد پیران بدوی

✦

که ای شاه نیک اختر راست‌گوی

#53

چنینست کین شاه گوید همی

✦

جز از نیک نامی نجوید همی

#54

ولیکن بدین رای هشیار من

✦

یکی بنگرد ژرف سالار من

#55

ببندد مر او را ببند گران

✦

کجا دار و کشتن گزیند بران

#56

هر آنکو بزندان تو بسته ماند

✦

ز دیوانها نام او کس نخواند

#57

ازو پند گیرند ایرانیان

✦

نبندند ازین پس بدی را میان

#58

چنان کرد سالار کو رای دید

✦

دلش با زبان شاه بر جای دید

#59

ز دستور پاکیزهٔ راهبر

✦

درفشان شود شاه بر گاه بر

#60

بگرسیوز آنگه بفرمود شاه

✦

که بند گران ساز و تاریک چاه

#61

دو دستش بزنجیر و گردن بغل

✦

یکی بند رومی بکردار مل

#62

ببندش به مسمار آهنگران

✦

ز سر تا بپایش ببند اندران

#63

چو بستی نگون اندر افگن بچاه

✦

چو بی‌بهره گردد ز خورشید و ماه

#64

ببر پیل و آن سنگ اکوان دیو

✦

که از ژرف دریای گیهان خدیو

#65

فگندست در بیشهٔ چین ستان

✦

بیاور ز بیژن بدان کین ستان

#66

بپیلان گردون کش آن سنگ را

✦

که پوشد سر چاه ارژنگ را

#67

بیاور سر چاه او را بپوش

✦

بدان تا بزاری برآیدش هوش

#68

وز آنجا بایوان آن بی‌هنر

✦

منیژه کزو ننگ یابد گهر

#69

برو با سواران و تاراج کن

✦

نگون‌بخت را بی سر و تاج کن

#70

بگو ای بنفرین شوریده بخت

✦

که بر تو نزیبد همی تاج و تخت

#71

به ننگ از کیان پست کردی سرم

✦

بخاک اندر انداختی افسرم

#72

برهنه کشانش ببر تا بچاه

✦

که در چاه بین آنک دیدی بگاه

#73

بهارش توی غمگسارش توی

✦

درین تنگ زندان زوارش توی

#74

خرامید گرسیوز از پیش اوی

✦

بکردند کام بداندیش اوی

#75

کشان بیژن گیو از پیش دار

✦

ببردند بسته بران چاهسار

#76

ز سر تا به پایش به آهن ببست

✦

بر و بازوی و گردن و پای و دست

#77

بپولاد خایسک آهنگران

✦

فروبرد مسمارهای گران

#78

نگونش بچاه اندر انداختند

✦

سر چاه را بند بر ساختند

#79

وز آنجا بایوان آن دخترش

✦

بیاورد گرسیوز آن لشکرش

#80

همه گنج و گوهر بتاراج داد

✦

ازین بدره بستد بدان تاج داد

#81

منیژه برهنه بیک چادرا

✦

برهنه دو پای و گشاده سرا

#82

کشیدش دوان تا بدان چاهسار

✦

دو دیده پر از خون و رخ جویبار

#83

بدو گفت اینک ترا خان و مان

✦

زواری برین بسته تا جاودان

#84

غریوان همی گشت بر گرد دشت

✦

چو یک روز و یک شب برو بر گذشت

#85

خروشان بیامد بنزدیک چاه

✦

یکی دست را اندرو کرد راه

#86

چو از کوه خورشید سر برزدی

✦

منیژه ز هر در همی نان چدی

#87

همی گرد کردی بروز دراز

✦

بسوراخ چاه آوریدی فراز

#88

ببیژن سپردی و بگریستی

✦

بران شوربختی همی زیستی

داستان بیژن و منیژه

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:

موجودیت‌های نام‌برده:

رهنما