چون چندگاهی از ماندن نهانی بیژن در شبستان منیژه گذشت، سرانجام چشمان تیزبین دربان کاخ بر این راز سرپوشیده افتاد. او به ژرفی به جستجو پرداخت تا دریافت آن جوانی که در نهانگاه بانوی کاخ خفته، کیست و از کدام سرزمین آمده است. بیم بر جان دربان چیره شد؛ چرا که می‌دانست پنهان داشتن چنین رازی سرش را به باد خواهد داد. پس شتابان به پشت پرده بارگاه افراسیاب شتافت و راز مگو را افشا کرد: که دختر شاه، همسری از خاک ایران‌زمین برگزیده است!
با شنیدن این خبر، جهان بر افراسیاب تیره و تار گشت. چنان لرزه بر اندام شاه توران افتاد که چون بیدی در میان باد می‌لرزید و اشک خشم و ننگ از مژگانش فرو می‌ریخت. شاه، آشفته‌حال و نالان، بر بخت خویش نفرین فرستاد که چرا دختری زاده است؛ چرا که دختر داشتن برای شهریاران جز ننگ و سرافکندگی به بار نمی‌آورد و دامادی از تبار دشمن جز ناگواری نمی‌آفریند. افراسیاب در میان خشم و تحیر، قراخان سالار را فراخواند و در این کار زشت با او رای زد. قراخان شاه را به شکیبایی و دادگری فراخواند و گفت که شنیدن کی بود مانند دیدن؛ پس نخست باید حقیقت کار آشکار گردد.
آنگاه افراسیاب، دل‌پُر و چشم‌پُرآب، سپهسالار خویش گرسیوز را پیش خواند و فرمان داد تا با سواران زبده کاخ منیژه را در میان گیرند، راه را بر هر سو ببندند و آن مرد بیگانه را دست‌بسته به بارگاه آورند. گرسیوز به سوی کاخ شتافت. از درون ایوان، نغمه چنگ و رباب و غلغله باده‌گساری به گوش می‌رسید. سواران تورانی در و بام کاخ را محاصره کردند. گرسیوز قفل در را شکست و به درون سرای تاخت.
در آن ایوان، سیصد پرستنده و کنیزک با ساز و سرود گرد آمده بودند و بیژن در میانشان جای داشت. چون چشم گرسیوز بر بیژن افتاد، خون در رگ‌هایش به جوش آمد. بیژن که خود را تنها، برهنه و بی‌سلاح و دور از اسب پیل‌پیکرش شبرنگ دید، دل بر قضا نهاد. او در سراسر گیتی یاری جز پروردگار نداشت و نام نیای خویش گودرز و پدرش گیو را بر زبان آورد. اما بیژن پهلوانی نبود که بی‌نبرد تسلیم شود؛ او همواره خنجری آبگون و بران درون موزه (چکمه) خویش پنهان داشت. خنجر کشید، بر آستانه خانه ایستاد و بانگ برآورد: «منم بیژن، فرزند گیو و از تبار کشوادگان! هیچ‌کس نمی‌تواند بر من دست یابد مگر آنکه از جان خویش سیر شده باشد. اگر تمام تورانیان گرد آیند، هرگز پشت من را در گریز نخواهند دید!»
گرسیوز چون تیزی چنگ و دلاوری بیژن را دید، دانست که نبردی خونین در پیش است و این پهلوان ایرانی تا پای جان دست از خنجر نخواهد کشید. پس از در آشتی و فریب درآمد؛ سوگندهای سخت یاد کرد که اگر خنجر به زمین نهد، جانش در امان خواهد بود و او میان بیژن و شاه توران پادرمیانی خواهد کرد. بیژن به سوگندهای گرسیوز اعتماد کرد و خنجر سپرد. اما گرسیوز پیمان شکست، بیژن را چون یوز به بند کشید و خوار و برهنه به نزد افراسیاب آورد.
چون بیژن دست‌بسته بر آستان افراسیاب ایستاد، کوشید تا با خردمندی و نیرنگ، دامن منیژه را از این گناه پاک سازد. او داستان ساخت که برای شکار گراز به مرز توران آمده بوده و پری‌رویی او را افسون کرده و در خواب به عماری منیژه آورده است و منیژه هیچ گناهی در این میان ندارد. اما افراسیاب سخن او را فریب خواند و مسخره ساخت. بیژن پاسخ داد که اگر شاه گمان دروغ بر او می‌برد، دستش را بگشاید، اسبی و گرزی به او دهد تا در برابر هزار سوار تورانی بجنگد و عیار مردی خویش را بنمایاند.
افراسیاب از این گستاخی بیژن بیش از پیش برافروخت. او به گرسیوز فرمان داد تا دار بلندی در برابر کاخ برپا سازد و بیژن را نگون‌سار بر دار کشد تا درس عبرتی برای تمام ایرانیان باشد. بیژن را کشان‌کشان به سوی دار بردند؛ پهلوان جوان نه از مرگ، که از مرگِ خوارکننده و بی‌سلاح در دیار دشمن می‌گریست و دلش می‌سوخت که چرا باید بی‌آنکه تیغ در دست فشارد، نگون‌بخت بر دار رود. او نسیم صبا را گواه گرفت تا پیامی غم‌انگیز به ایران‌زمین و به پیشگاه شاه کی‌خسرو و پدرش گیو ببرد که بیژن در چنگال شیر توران گرفتار آمده است.