🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان بیژن و منیژه

❖
51 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۱ - برداشتن سنگ چاه به نیروی رستم، رهایی بیژن، بخشایش گرگین و آراستن سپاه برای کین افراسیاب
جهان‌پهلوان رستم جامهٔ ببر بیان را بر روی زرهِ رزم خویش گره زد و استوار ساخت. او رو به سوی آفرینندهٔ خورشید و ماه آورد و به درگاه یزدان پناه برد، و دعا کرد تا چشم بدخواهان کور گردد و پروردگار نیرویی شگرف برای رهانیدن بیژن به او ارزانی دارد. سپس به پهلوانانِ همراهش فرمان داد تا آنان نیز کمرهای کین و رزم را محکم ببندند. گردان بر اسبان خویش زین نهادند و چنگالِ دلیری را برای پیکار تیز کردند. تهمتن بر رخشِ گلگون نشست و پیشاپیشِ سپاه راهِ چاه را در پیش گرفت.

چون به سرِ چاهِ اندوهبار رسیدند—چاهی که سنگِ سهمگینِ اکوان دیو بر سرِ آن نهاده شده بود—رستم به هفت پهلوانِ نامدار فرمان داد تا دست به کار شوند و سنگ را از سرِ چاه بردارند. پهلوانانِ ایران فرود آمدند و با تمام توان چنگ در سنگ زدند، اما سنگ گویی بر جای خویش جوش خورده بود؛ دلاوران خسته و عرق‌ریزان بازایستادند و سنگ ذره‌ای نجنبید. در این هنگام، رستم از رخش فرود آمد، دامنِ زره را بر کمر زد و رو به درگاهِ یزدانِ جان‌آفرین آورد و طلب نیرو کرد. آن‌گاه دست به سنگ برد و با نیرویی خداداد، آن صخرهٔ گران را راست از زمین برکند و با خشم به سوی بیشه‌زارِ مرزِ چین افکند، چنان که زمین از برخورد آن به لرزه درآمد.

رستم سر بر دهانهٔ چاه نهاد و با زاری بر حالِ بیژن پرسید که روزگارِ تیره بر او چه آورده است. بیژن از ژرفای چاهِ تاریک پاسخ داد که با شنیدن بانگِ رستم، همهٔ زهرهای جهان برایش به نوش بدل گشته است. او از سختی‌های چاه گفت که زمینش از آهن و آسمانش از سنگ بود. رستم به او نوید داد که خدای جهانبان بر او بخشایش آورده، اما شرطی پیش پایش نهاد: از بیژن خواست تا از گناهِ گرگینِ میلاد بگذرد و کینه را از دل بزداید. بیژن ابتدا خروشید و پافشاری کرد که کینهٔ گرگین تا رستاخیز در دلش باقی است، اما رستم تهدید کرد که اگر سخنش را نپذیرد، او را در همان چاه رها خواهد کرد و بازمی‌گردد. بیژن تسلیمِ حکمِ تهمتن شد و از سرِ تقصیرِ گرگین گذشت.

رستم کمندِ خویش را به درونِ چاه فروفرستاد و بیژن را با پاهای دربند بیرون کشید؛ تنش عریان، موی و ناخنش دراز و رخسارش از رنجِ زنجیرِ زنگارخورده زرد و نزار گشته بود. رستم با دیدن او خروشید و با دست‌های پرتوانِ خویش زنجیرها و بندهای آهنین را گسست. بیژن را به خیمه‌گاه بردند، سر و تنش را شستند و جامه‌ای نو بر او پوشاندند. گرگینِ میلاد پیش آمد، روی بر خاک مالید و از رفتارِ خام و ناپسندِ خویش پوزش خواست و بیژن نیز او را بخشید.

سپس رستم سپاه را آماده ساخت؛ شتران را بار کردند، اسبان را زین نهادند و رستم سلاحِ رزم بر تن کرد. او فرمان داد تا اشکش، منیژه و بیژن را به همراهِ بنه و بار به جای امنی ببرند تا خود در دلِ شب، شبیخونی سهمگین بر کاخِ افراسیاب زند و کینِ دیرین را بازستاند. بیژن نیز با وجود تنِ خسته و رنجور، التماس کرد تا در پیشتازانِ سپاه باشد و در این کین‌خواهی سهمی یابد.

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: