چون خواست ایزد پاک بر آن قرار گرفت تا جوانیِ بیژن بر باد نرود و گمانِ بدخواهان در کارهای او فروپاشد، بدسگالان در تدارک برپایی دار و گشادن پای‌بندِ پهلوان جوان بودند که پیران ویسه، سالار فرزانه توران، از دور پدیدار گشت. پیران چو پهنهٔ چوبهٔ دار و سپاهیان کمربستهٔ توران را دید و بیژنِ برهنه-تن و خسته-جگر را خوار و دست‌بسته بر پای دار یافت، شگفت‌زده پرسید که این دار از برای کیست. گرسیوز پاسخ داد که این بیژن، دشمن کینه‌توز شاه و مایهٔ ننگ خاندان تورانی است.
پیران تا رنج بیژن را دید، مژگانش از اشک پر شد و داستان فریب و فرجامِ تلخ او را از زبان خودِ پهلوان شنید. فرزانهٔ تورانی در دم دست‌نگهدارِ جلادان شد و مهلت خواست تا نزد افراسیاب رود و پندهای اخترشناسی و خرد را بر او آشکار سازد. او شتابان به کاخ درآمد، آفرین‌های بسیار بر پادشاه خواند و دست بر سینه در برابر تخت بایستاد. افراسیاب که پیران را گرامی می‌داشت، خندید و او را نوید داد که هر گنج، گوهر یا کشوری که بخواهد بر او ارزانی دارد.
پیران زمین را ببوسید و گفت نیاز او نه گنج است و نه پادشاهی؛ بلکه بیمِ روزهای تیره‌ای است که توران را تهدید می‌کند. او پیرانه و بی‌پروا، پیمان‌شکنی‌های گذشته و شهادت مظلومانهٔ سیاوش را به یاد افراسیاب آورد و گفت: «چون سیاوشِ پاک‌نژاد را کشتی، شهدِ زندگی ما به زهر بدل شد و دو بهره از ترکان زیر سم اسبان ایرانیان پایمال گشتند. هنوز تیغِ رستمِ دستان در نیام نیاسوده و خون از آن می‌چکد. اگر خون بیژن را نیز بریزی، دودی از کین‌خواهیِ گیو، گودرزِ پولادچنگ و رستمِ نهنگ‌افکن برخواهد خاست که توران را یکسره به خاکستر بدل خواهد کرد.»
افراسیاب که آتش خشمش با سخنان آب‌گون پیران فروکش کرده بود، از ننگِ کردار منیژه و خواریِ خاندانی خویش نالید، اما رای خردمندانه پیران را پذیرفت و فرمان داد بیژن را نکشند؛ بلکه دو دست و گردنش را به زنجیرهای گران ببندند و او را سرنگون در چاهی تاریک بیندازند. سپس بفرمود تا سنگِ مهیبِ اکوان دیو را بر سر چاه بنهند تا مهر از ماه ببرید. همچنین فرمان داد تا گنج و گوهرِ منیژه را بتاراج برند و او را با برهنه-پای و سرگشته بر سر چاه افکنند. منیژهٔ شوربخت، خروشان و اشک‌ریزان، در گرد بیابان به گدایی نان پرداخت تا لقمه‌ای از روزن چاه به بیژن رساند و بدین‌گونه، روزگار رنجبار دو دلداده آغاز گشت.