🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان خاقان چین

❖
26 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۶ - گریز افراسیاب به چین و ماچین، کشتار سپاه توران و پند رستم در گذر گیتی
افراسیاب چون نبرد را به بن‌بست دید و دانست که با آمدن رستم دستان، پای ایستادگی ندارد، چاره‌ای جز گریز نیافت. او درفش و دارایی خویش را بر جای نهاد و شتابان روی به سوی سرزمین‌های دوردست چین و ماچین نهاد تا جان خویش را برهاند. با گریز سالار توران، لشکریان ایران بر دشمن تاختند. رستم تهمتن بانگ برآورد که تیر و کمان را کنار نهید و با گرز و شمشیر، هنر پهلوانی خویش را نشان دهید. سپاهیان ایران چون پلنگانی خشمگین بر تورانیان یورش بردند و چنان رزمگاهی سهمگین آراستند که دشت از کشته‌ها پر شد و راه گذر نماند.

گروهی از تورانیان زنهار خواستند و گروهی سر به بیابان نهادند. چون رمه‌ای بی‌شبان، لشکریان توران متلاشی و پراکنده شدند. در این هنگام، جهان‌پهلوان رستم فرمان ایست داد و گفت: «کشتن دگر بس است!» او سپس لشکریان را به پند و خرد فراخواند و از بی‌وفایی سرای سپنج سخن گفت؛ که روزگار گهی چون اهریمن تیره‌گون و ستیزه‌جوست و گهی چون عروسی آراسته و پرنیان‌پوش. پس شایسته است که آدمی دست از ستم بدارد، به دادگری و نیکی گراید و اندر اندوه گیتی خود را تباه نسازد.

پس از آن، غنایم فراوانی از زر، گوهر، اسبان و سلاح‌ها گرد آورده شد؛ بخشی شایسته به دربار کی‌خسرو فرستاده شد، بخشی میان سپاهیان تقسیم گشت و پیگیری برای یافتن افراسیاب آغاز گردید، اما هیچ نشانی از شهریار توران بر کوه و دریا و خشک و آب به دست نیامد.
#1
سپهبد چنان کرد کو راه دید
✦
همی دست ازان رزم کوتاه دید
#2
چو رستم بیامد مرا پای نیست
✦
جز از رفتن از پیش او رای نیست
#3
بباید شدن تا بدان روی چین
✦
گر ایدونک گنجد کسی در زمین
#4
درفشش بماندند و او خود برفت
✦
سوی چین و ماچین خرامید تفت
#5
سپاه اندر آمد بپیش سپاه
✦
زمین گشت برسان ابر سیاه
#6
تهمتن به آواز گفت آن زمان
✦
که نیزه مدارید و تیر و کمان
#7
بکوشید و شمشیر و گرز آورید
✦
هنرها ز بالای برز آورید
#8
پلنگ آن زمان پیچد از کین خویش
✦
که نخچیر بیند ببالین خویش
#9
سپه سربسر نعره برداشتند
✦
همه نیزه بر کوه بگذاشتند
#10
چنان شد در و دشت آوردگاه
✦
که از کشته جایی ندیدند راه
#11
برفتند یک بهره زنهار خواه
✦
گریزان برفتند بهری براه
#12
شد از بی‌شبانی رمه تال و مال
✦
همه دشت تن بود بی‌دست و یال
#13
چنین گفت رستم که کشتن بسست
✦
که زهر زمان بهر دیگر کسست
#14
زمانی همی بار زهر آورد
✦
زمانی ز تریاک بهر آورد
#15
همه جامهٔ رزم بیرون کنید
✦
همه خوبکاری بافزون کنید
#16
چه بندی دل اندر سرای سپنج
✦
که دانا نداند یکی را ز پنج
#17
زمانی چو آهرمن آید بجنگ
✦
زمانی عروسی پر از بوی و رنگ
#18
بی‌آزاری و جام می‌برگزین
✦
که گوید که نفرین به از آفرین
#19
بخور آنچ داری و انده مخور
✦
که گیتی سپنج است و ما بر گذر
#20
میازار کس را ز بهر درم
✦
مکن تا توانی بکس بر ستم
#21
بجست اندران دشت چیزی که بود
✦
ز زرین وز گوهر نابسود
#22
سراسر فرستاد نزدیک شاه
✦
غلامان و اسپان و تیغ و کلاه
#23
وزان بهرهٔ خویشتن برگرفت
✦
همه افسر و مشک و عنبر گرفت
#24
ببخشید دیگر همه بر سپاه
✦
ز چیزی که بود اندران رزمگاه
#25
نشان خواست از شاه توران سپاه
✦
ز هر سو بجستند بی راه و راه
#26
نشانی نیامد ز افراسیاب
✦
نه بر کوه و دریا نه بر خشک و آب

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: