🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان خاقان چین

❖
247 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۱۴ - کشتن کافور و گشودن دژ بیداد، نامهٔ افراسیاب به پولادوند و لاف کشتن رستم
سپاه ایران به رهبری تهمتن رستم پس از پیروزی‌های درخشان، رخت سفر بست و به نزدیکی شهری رسید که آن را «دژ بیداد» می‌خواندند؛ دژی استوار و آباد اما خفته در تاریکی ستم و پلیدی. حاکم آن شهر مردی سنگ‌دل و خون‌خوار به نام کافور بود که خوانی شرم‌آور داشت؛ خوراک روزمره‌اش از گوشت کودکان نارسیده و دوشیزگان پاک‌دامن تأمین می‌شد. رستم چون از این زشتی آگاه گشت، گستهم و بیژن را با سه هزار سوار زره‌پوش فرستاد تا آن دژ شوم را بگشایند.

کافور با خفتان جنگی و سپاهی وحشی که چون پلنگان رزم‌جو بودند به پیشواز ایرانیان آمد. نبردی سخت و خونین درگرفت و تیرها چون باران بر پیکرها نشست. چون تلفات سپاه ایران بالا گرفت، گستهم، بیژن را شتابان به نزد رستم فرستاد تا جهان‌پهلوان را به یاری فراخواند. رستم چون باد سیاه بر عرصه نبرد تاخت و با دیدن پیکرهای کشته‌شدگان، به کافور بانگ برآورد که روزگارت به سر آمده است. کافور تیغ کشید، اما رستم سپر برآورد و سپس با گرز گران خویش چنان بر سر و ترگ کافور کوفت که کاسه سرش خرد گشت و جان پلیدش برباد رفت.

مدافعان دژ هراسان به درون گریختند و درها را بستند. آنان از فراز باره فریاد برآوردند که این دژ به دست تور فرزند فریدون و با جادو و افسون از سنگ و خشت و چوب ساخته شده و هیچ منجنیقی را توان ویرانی آن نیست. اما رستم بی‌درنگ دستور داد دژ را از چهار سو محاصره کنند؛ گودرز و طوس با پیلان و شیپورها، و گردان زابل و کابل با خنجرهای بران. تیراندازان ایرانی هر که را بر باره پدیدار می‌شد هدف گرفتند، و سپس به فرمان رستم، پیِ دیوار را کندند و ستون‌های چوبین آغشته به نفت سیاه زیر آن نهادند و آتش افروختند. با سوختن ستون‌ها، دیوار سنگی برج به ناگاه فرو ریخت و دشت در غبار فرو رفت.

لشکر ایران از شکاف دیوار به درون دژ ریختند. رزم‌آوران دژ تا پای جان جنگیدند، اما شکست یافتند؛ گروهی کشته و گروهی اسیر گشتند و غنایمی بی‌شمار از سیم و زر و اسبان نژاده به چنگ آمد. رستم سر و تن بشست و در برابر دادار جهان به نماز ایستاد و یزدان‌پاک را سپاس گفت. سپس گیو را با ده هزار سوار فرستاد تا تا مرز ختن برانند و مانع گردآمدن تورانیان شوند. گیو پس از سه روز با غنایم و خوبرویان فراوان بازگشت. بزرگان ایران به سرپرستی گودرز بر گرد رستم حلقه زدند و هنرنمایی تیر و کمان و توان رخش و گرز او را ستودند.

در همین حال، خبر سقوط دژ بیداد و نابودی کافور به افراسیاب رسید. شاه توران غرق در غم و هراس گشت و یاد نبردهای کهن با رستم و ربوده شدنش از روی زین به دست تهمتن افتاد. لشکر توران او را دلداری دادند که رستم تنها یک تن است و نباید بیم به دل راه داد. افراسیاب جاسوسی هوشیار به نام فرغار را روانه سپاه ایران کرد. فرغار به میان لشکر ایران نفوذ کرد و سراپرده سبز رستم، ببر بیان، اسب افسانه‌ای رخش، و پهلوانان نامداری چون طوس، گودرز، گیو، فریبرز و بیژن را دید. او هراسان بازگشت و شکوه و هیبت رستم و پیلتنان ایران را برای افراسیاب بازگو کرد.

افراسیاب که نگران آینده تاج و تخت بود، تصمیم گرفت از پهلوانی دیوسیرت و رویین‌تن به نام «پولادوند» یاری جوید. او نامه‌ای پر از لابه و وعده‌های بزرگ نوشت و نیمه پادشاهی و گنج‌های خویش را به او پیشنهاد داد. فرزندش شیده نامه را نزد پولادوند برد. پولادوند سپاهی چون دیوان گرد آورد، از کوهسار فرود آمد و به دربار افراسیاب شتافت. افراسیاب او را گرم در آغوش کشید و از رنج‌هایی که رستم بر توران وارد آورده بود نالید. پولادوند با یادآوری دلاوری‌های رستم در مازندران و کشتن دیو سپید و ارژنگ، گفت که نبرد تن‌به‌تن با رستم آسان نیست، اما پیشنهاد کرد که سپاه توران به یکباره بر رستم بتازند تا او را خسته کنند و سپس خودش کارش را بسازد. در میانه بزم و مستی، پولادوند لاف زد که رستم زابلی را به تیغ تیز خرد خواهد کرد و کین تورانیان را از او بازخواهد ستاند.
#1
وزان جایگه لشکر اندر کشید
✦
بیک منزلی بر یکی شهر دید
#2
کجا نام آن شهر بیداد بود
✦
دژی بود وز مردم آباد بود
#3
همه خوردنیشان ز مردم بدی
✦
پری چهره‌ای هر زمان گم بدی
#4
بخوان چنان شهریار پلید
✦
نبودی جز از کودک نارسید
#5
پرستندگانی که نیکو بدی
✦
به دیدار و بالا بی‌آهو بدی
#6
از آن ساختندی بخوان بر خورش
✦
بدین گونه بد شاه را پرورش
#7
تهمتن بفرمود تا سه هزار
✦
زرهدار برگستوان‌ور سوار
#8
بدان دژ فرستاد با گستهم
✦
دو گرد خردمند با اوبهم
#9
مرین مرد را نام کافور بود
✦
که او را بران شهر منشور بود
#10
بپوشید کافور خفتان جنگ
✦
همه شهر با او بسان پلنگ
#11
کمندافگن و زورمندان بدند
✦
برزم اندرون پیل دندان بدند
#12
چو گستهم گیتی بران گونه دید
✦
جهان در کف دیو وارونه دید
#13
بفرمود تا تیر باران کنند
✦
بریشان کمین سواران کنند
#14
چنین گفت کافور با سرکشان
✦
که سندان نگیرد ز پیکان نشان
#15
همه تیغ و گرز و کمند آورید
✦
سر سرکشان را ببند آورید
#16
زمانی بران سان برآویختند
✦
که آتش ز دریا برانگیختند
#17
فراوان ز ایرانیان کشته شد
✦
بسر بر سپهر بلا گشته شد
#18
ببیژن چنین گفت گستهم زود
✦
که لختی عنانت بباید بسود
#19
برستم بگویی که چندین مایست
✦
بجنبان عنان با سواری دویست
#20
بشد بیژن گیو برسان باد
✦
سخن بر تهمتن همه کرد یاد
#21
گران کرد رستم زمانی رکیب
✦
ندانست لشکر فراز از نشیب
#22
بدانسان بیامد بدان رزمگاه
✦
که باد اندر آید ز کوه سیاه
#23
فراوان ز ایرانیان کشته دید
✦
بسی سرکش از جنگ برگشته دید
#24
بکافور گفت ای سگ بدگهر
✦
کنون رزم و رنج تو آمد بسر
#25
یکی حمله آورد کافور سخت
✦
بران بارور خسروانی درخت
#26
بینداخت تیغی بکردار تیر
✦
که آید مگر بر یل شیرگیر
#27
بپیش اندر آورد رستم سپر
✦
فرو ماند کافور پرخاشخر
#28
کمندی بینداخت بر سوی طوس
✦
بسی کرد رستم برو بر فسوس
#29
عمودی بزد بر سرش پور زال
✦
که بر هم شکستش سر و ترگ و یال
#30
چنین تا در دژ یکی حمله برد
✦
بزرگان نبودند پیدا ز خرد
#31
در دژ ببستند وز باره تیز
✦
برآمد خروشیدن رستخیز
#32
بگفتند کای مرد بازور و هوش
✦
برین گونه با ما بکینه مکوش
#33
پدر نام تو چون بزادی چه کرد
✦
کمندافگنی گر سپهر نبرد
#34
دریغست رنج اندرین شارستان
✦
که داننده خواند ورا کارستان
#35
چو تور فریدون ز ایران براند
✦
ز هر گونه دانندگان را بخواند
#36
یکی باره افگند زین گونه پی
✦
ز سنگ و ز خشت و ز چوب و ز نی
#37
برآورد ازینسان بافسون و رنج
✦
بپالود رنج و تهی کرد گنج
#38
بسی رنج بردند مردان مرد
✦
کزین بارهٔ دژ برآرند گرد
#39
نبدکس بدین شارستان پادشا
✦
بدین رنج بردن نیارد بها
#40
سلیحست و ایدر بسی خوردنی
✦
بزیر اندرون راه آوردنی
#41
اگر سالیان رنج و رزم آوری
✦
نباشد بدستت جز از داوری
#42
نیاید برین باره بر منجنیق
✦
از افسون سلم و دم جاثلیق
#43
چو بشنید رستم پر اندیشه شد
✦
دلش از غم و درد چون بیشه شد
#44
یکی رزم کرد آن نه بر آرزوی
✦
سپاه اندر آورد بر چار سوی
#45
بیک روی گودرز و یک روی طوس
✦
پس پشت او پیل با بوق و کوس
#46
بیک روی بر لشکر زابلی
✦
زره‌دار با خنجر کابلی
#47
چو آن دید رستم کمان برگرفت
✦
همه دژ بدو ماند اندر شگفت
#48
هر آنکس که از باره سر بر زدی
✦
زمانه سرش را بهم در زدی
#49
ابا مغز پیکان همی راز گفت
✦
ببدسازگاری همی گشت جفت
#50
بن باره زان پس بکندن گرفت
✦
ز دیوار مردم فگندن گرفت
#51
ستونها نهادند زیر اندرش
✦
بیالود نفط سیاه از برش
#52
چو نیمی ز دیوار دژکنده شد
✦
بچوب اندر آتش پراگنده شد
#53
فرود آمد آن بارهٔ تور گرد
✦
ز هر سو سپاه اندر آمد بگرد
#54
بفرمود رستم که جنگ آورید
✦
کمانها و تیر خدنگ آورید
#55
گوان از پی گنج و فرزند خویش
✦
همان از پی بوم و پیوند خویش
#56
همه سر بدادند یکسر بباد
✦
گرامی‌تر آنکو ز مادر نزاد
#57
دلیران پیاده شدند آن زمان
✦
سپرهای چینی و تیر و کمان
#58
برفتند با نیزه‌داران بهم
✦
بپیش اندرون بیژن و گستهم
#59
دم آتش تیز و باران تیر
✦
هزیمت بود زان سپس ناگزیر
#60
چو از بارهٔ دژ بیرون شدند
✦
گریزان گریزان بهامون شدند
#61
در دژ ببست آن زمان جنگجوی
✦
بتاراج و کشتن نهادند روی
#62
چه مایه بکشتند و چندی اسیر
✦
ببردند زان شهر برنا و پیر
#63
بسی سیم و زر و گرانمایه چیز
✦
ستور و غلام و پرستار نیز
#64
تهمتن بیامد سر و تن بشست
✦
بپیش جهانداور آمد نخست
#65
ز پیروز گشتن نیایش گرفت
✦
جهان آفرین را ستایش گرفت
#66
بایرانیان گفت با کردگار
✦
بیامد نهانی هم از آشکار
#67
بپیروزی اندر نیایش کنید
✦
جهان آفرین را ستایش کنید
#68
بزرگان بپیش جهان‌آفرین
✦
نیایش گرفتند سر بر زمین
#69
چو از پاک یزدان بپرداختند
✦
بران نامدار آفرین ساختند
#70
که هر کس که چون تو نباشد بجنگ
✦
نشستن به آید بنام و بننگ
#71
تن پیل داری و چنگال شیر
✦
زمانی نباشی ز پیگار سیر
#72
تهمتن چنین گفت کین زور و فر
✦
یکی خلعتی باشد از دادگر
#73
شما سربسر بهره دارید زین
✦
نه جای گله‌ست از جهان آفرین
#74
بفرمود تا گیو با ده هزار
✦
سپردار و بر گستوان ور سوار
#75
شود تازیان تا بمرز ختن
✦
نماند که ترکان شوند انجمن
#76
چو بنمود شب جعد زلف سیاه
✦
از اندیشه خمیده شد پشت ماه
#77
بشد گیو با آن سواران جنگ
✦
سه روز اندر آن تاختن شد درنگ
#78
بدانگه که خورشید بنمود تاج
✦
برآمد نشست از بر تخت عاج
#79
ز توران بیامد سرافراز گیو
✦
گرفته بسی نامداران نیو
#80
بسی خوب چهره بتان طراز
✦
گرانمایه اسپان و هرگونه ساز
#81
فرستاد یک نیمه نزدیک شاه
✦
ببخشید دیگر همه بر سپاه
#82
وزان پس چو گودرز و چون طوس و گیو
✦
چو گستهم و شیدوش و فرهاد نیو
#83
ابا بیژن گیو برخاستند
✦
یکی آفرین نو آراستند
#84
چنین گفت گودرز کای سرفراز
✦
جهان را بمهر تو آمد نیاز
#85
نشاید که بی‌آفرین تو لب
✦
گشاییم زین پس بروز و بشب
#86
کسی کو بپیمود روی زمین
✦
جهان دید و آرام و پرخاش و کین
#87
بیک جای زین بیش لشکر ندید
✦
نه از موبد سالخورده شنید
#88
ز شاهان و پیلان وز تخت عاج
✦
ز مردان و اسپان و از گنج و تاج
#89
ستاره بدان دشت نظاره بود
✦
که این لشکر از جنگ بیچاره بود
#90
بگشتیم گرد دژ ایدر بسی
✦
ندیدیم جز کینه درمان کسی
#91
که خوشان بدیم از دم اژدها
✦
کمان تو آورد ما را رها
#92
توی پشت ایران و تاج سران
✦
سزاوار و ما پیش تو کهتران
#93
مکافات این کار یزدان کند
✦
که چهر تو همواره خندان کند
#94
بپاداش تو نیست‌مان دسترس
✦
زبانها پر از آفرینست و بس
#95
بزرگیت هر روز بافزون ترست
✦
هنرمند رخش تو صد لشکرست
#96
تهمتن بریشان گرفت آفرین
✦
که آباد بادا بگردان زمین
#97
مرا پشت ز آزادگانست راست
✦
دل روشنم بر زبانم گواست
#98
ازان پس چنین گفت کایدر سه روز
✦
بباشیم شادان و گیتی فروز
#99
چهارم سوی جنگ افراسیاب
✦
برانیم و آتش برآریم ز آب
#100
همه نامداران بگفتار اوی
✦
ببزم و بخوردن نهادند روی
#101
پس آگاهی آمد بافراسیاب
✦
که بوم و بر از دشمنان شد خراب
#102
دلش زان سخن پر ز تیمار شد
✦
همه پرنیان بر تنش خار شد
#103
بدل گفت پیگار او کار کیست
✦
سپاهست بسیار و سالار کیست
#104
گر آنست رستم که من دیده‌ام
✦
بسی از نبردش بپیچیده‌ام
#105
بپیچید وزان پس به آواز گفت
✦
که با او که داریم در جنگ جفت
#106
یکی کودکی بود برسان نی
✦
که من لشکر آورده بودم بری
#107
بیامد تن من ز زین برگرفت
✦
فرو ماند زان لشکر اندر شگفت
#108
چنین گفت لشکر بافراسیاب
✦
که چندین سر از جنگ رستم متاب
#109
تو آنی که از خاک آوردگاه
✦
همی جوش خون اندر آری بماه
#110
سلیحست بسیار و مردان جنگ
✦
دل از کار رستم چه داری بتنگ
#111
ز جنگ سواری تو غمگین مشو
✦
نگه کن بدین نامداران نو
#112
چنان دان که او یکسر از آهنست
✦
اگر چه دلیرست هم یک تنست
#113
سخنهای کوتاه زو شد دراز
✦
تو با لشکری چارهٔ او را بساز
#114
سرش را ز زین اندرآور بخاک
✦
ازان پس خود از شاه ایران چه باک
#115
نه کیخسرو آباد ماند نه گنج
✦
نداریم این زرم کردن برنج
#116
نگه کن بدین لشکر نامدار
✦
جوانان و شایستهٔ کارزار
#117
ز بهر بر و بوم و پیوند خویش
✦
زن و کودک خرد و فرزند خویش
#118
همه سر به سر تن به کشتن دهیم
✦
به آید که گیتی به دشمن دهیم
#119
چو بشنید افراسیاب این سخن
✦
فراموش کرد آن نبرد کهن
#120
بفرمود تا لشکر آراستند
✦
بکین نو از جای برخاستند
#121
ز بوم نیاکان وز شهر خویش
✦
یکی تازه اندیشه بنهاد پیش
#122
چنین داد پاسخ که من ساز جنگ
✦
بپیش آورم چون شود کار تنگ
#123
نمانم که کیخسرو از تخت خویش
✦
شود شاد و پدرام از بخت خویش
#124
سر زابلی را بروز نبرد
✦
بچنگ دراز اندر آرم بگرد
#125
برو سرکشان آفرین خواندند
✦
سرافراز را سوی کین خواندند
#126
که جاوید و شادان و پیروز باش
✦
بکام دلت گیتی افروز باش
#127
سپهبد بسی جنگها دیده بود
✦
ز هر کار بهری پسندیده بود
#128
یکی شیر دل بود فرغار نام
✦
قفس دیده و جسته چندی ز دام
#129
ز بیگانگان جای پردخته کرد
✦
بفرغار گفت ای گرانمایه مرد
#130
هم اکنون برو سوی ایران سپاه
✦
نگه کن بدین رستم رزمخواه
#131
سواران نگه کن که چنداند و چون
✦
که دارد برین بوم و بر رهنمون
#132
وزان نامداران پرخاشجوی
✦
ببینی که چنداند و بر چند روی
#133
ز گردان پهلومنش چند مرد
✦
که آورد سازند روز نبرد
#134
چو فرغار برگشت و آمد براه
✦
بکارآگهی شد بایران سپاه
#135
غمی شد دل مرد پرخاشجوی
✦
ببیگانگان ایچ ننمود روی
#136
فرستاد و فرزند را پیش خواند
✦
بسی راز بایسته با او براند
#137
بشیده چنین گفت کای پر خرد
✦
سپاه تو تیمار تو کی خورد
#138
چنین دان که این لشکر بی‌شمار
✦
که آمد برین مرز چندین هزار
#139
سپهدارشان رستم شیر دل
✦
که از خاک سازد بشمشیر گل
#140
گو پیلتن رستم زابلیست
✦
ببین تا مر او را هم‌آورد کیست
#141
چو کاموس و منشور و خاقان چین
✦
گهار و چو گرگوی با آفرین
#142
دگر کندر و شنگل آن شاه هند
✦
سپاهی ز کشمیر تا پیش سند
#143
بنیروی این رستم شیر گیر
✦
بکشتند و بردند چندی اسیر
#144
چهل روز بالشکر آویز بود
✦
گهی رزم و گه بزم و پرهیز بود
#145
سرانجام رستم بخم کمند
✦
ز پیل اندر آورد و بنهاد بند
#146
سواران و گردان هر کشوری
✦
ز هر سو که بود از بزرگان سری
#147
بدین کشور آمد کنون زین نشان
✦
همان تاجداران گردنکشان
#148
من ایدر نمانم بسی گنج و تخت
✦
که گردان شدست اندرین کار سخت
#149
کنون هرچ گنجست و تاج و کمر
✦
همان طوق زرین و زرین سپر
#150
فرستم همه سوی الماس رود
✦
نه هنگام جامست و بزم و سرود
#151
هراسانم از رستم تیز چنگ
✦
تن‌آسان که باشد بکام نهنگ
#152
بمردم نماند بروز نبرد
✦
نپیچد ز بیم و ننالد ز درد
#153
ز نیزه نترسد نه از تیغ تیز
✦
برآرد ز دشمن همی رستخیز
#154
تو گفتی که از روی وز آهنست
✦
نه مردم نژادست کهرمنست
#155
سلیحست چندان برو روز کین
✦
که سیر آمد از بار پشت زمین
#156
زره دارد و جوشن و خود و گبر
✦
بغرد بکردار غرنده ابر
#157
نه برتابد آهنگ او ژنده پیل
✦
نه کشتی سلیحش بدریای نیل
#158
یکی کوه زیرش بکردار باد
✦
تو گویی که از باد دارد نژاد
#159
تگ آهوان دارد و هول شیر
✦
بناورد با شیر گردد دلیر
#160
سخن گوید ار زو کنی خواستار
✦
بدریا چو کشتی بود روز کار
#161
مرا با دلاور بسی بود جنگ
✦
یکی جوشنستش ز چرم پلنگ
#162
سلیحم نیامد برو کارگر
✦
بسی آزمودم بگرز و تبر
#163
کنون آزمون را یکی کارزار
✦
بسازیم تا چون بود روزگار
#164
گر ایدونک یزدان بود یارمند
✦
بگردد ببایست چرخ بلند
#165
نه آن شهر ماند نه آن شهریار
✦
سرآید مگر بر من این کارزار
#166
اگر دست رستم بود روز جنگ
✦
نسازم من ایدر فراوان درنگ
#167
شوم تا بدان روی دریای چین
✦
بدو مانم این مرز توران زمین
#168
بدو شیده گفت ای خردمند شاه
✦
انوشه بدی تا بود تاج و گاه
#169
ترا فر و برزست و مردانگی
✦
نژاد و دل و بخت و فرزانگی
#170
نباید ترا پند آموزگار
✦
نگه کن بدین گردش روزگار
#171
چو پیران و هومان و فرشیدورد
✦
چو کلباد و نستیهن شیر مرد
#172
شکسته سلیح و گسسته دلند
✦
ز بیم و ز غم هر زمان بگسلند
#173
تو بر باد این جنگ کشتی مران
✦
چو دانی که آمد سپاهی گران
#174
ز شاهان گیتی گزیده توی
✦
جهانجوی و هم کار دیده توی
#175
بجان و سر شاه توران سپاه
✦
بخورشید و ماه و بتخت و کلاه
#176
که از کار کاموس و خاقان چین
✦
دلم گشت پر خون و سر پر ز کین
#177
شب تیره بگشاد چشم دژم
✦
ز غم پشت ماه اندر آمد بخم
#178
جهان گشت برسان مشک سیاه
✦
چو فرغار برگشت ز ایران سپاه
#179
بیامد بنزدیک افراسیاب
✦
شب تیره هنگام آرام و خواب
#180
چنین گفت کز بارگاه بلند
✦
برفتم سوی رستم دیوبند
#181
سراپردهٔ سبز دیدم بزرگ
✦
سپاهی بکردار درنده گرگ
#182
یکی اژدهافش درفشی بپای
✦
نه آرام دارد تو گفتی نه جای
#183
فروهشته بر کوههٔ زین لگام
✦
بفتراک بر حلقهٔ خم خام
#184
بخیمه درون ژنده پیلی ژیان
✦
میان تنگ بسته به ببر بیان
#185
یکی بور ابرش به پیشش بپای
✦
تو گفتی همی اندر آید ز جای
#186
سپهدار چون طوس و گودرز و گیو
✦
فریبرز و شیدوش و گرگین نیو
#187
طلایه گرازست با گستهم
✦
که با بیژن گیو باشد بهم
#188
غمی شد ز گفتار فرغار شاه
✦
کس آمد بر پهلوان سپاه
#189
بیامد سپهدار پیران چو گرد
✦
بزرگان و مردان روز نبرد
#190
ز گفتار فرغار چندی بگفت
✦
که تا کیست با او به پیکار جفت
#191
بدو گفت پیران که ما را ز جنگ
✦
چه چارست جز جستن نام و ننگ
#192
چو پاسخ چنین یافت افراسیاب
✦
گرفت اندران کینه جستن شتاب
#193
بپیران بفرمود تا با سپاه
✦
بیاید بر رستم کینه‌خواه
#194
ز پیش سپهبد به بیرون کشید
✦
همی رزم را سوی هامون کشید
#195
خروش آمد از دشت و آوای کوس
✦
جهان شد ز گرد سپاه آبنوس
#196
سپه بود چندانک گفتی جهان
✦
همی گردد از گرد اسپان نهان
#197
تبیره زنان نعره برداشتند
✦
همی پیل بر پیل بگذاشتند
#198
از ایوان بدشت آمد افراسیاب
✦
همی کرد بر جنگ جستن شتاب
#199
بپیران بگفت آنچ بایست گفت
✦
که راز بزرگان بباید نهفت
#200
یکی نامه نزدیک پولادوند
✦
بیارای وز رای بگشای بند
#201
بگویش که ما را چه آمد بسر
✦
ازین نامور گرد پرخاشخر
#202
اگر یارمندست چرخ بلند
✦
بیاید بدین دشت پولادوند
#203
بسی لشکر از مرز سقلاب و چین
✦
نگونسار و حیران شدند اندرین
#204
سپاهست برسان کوه روان
✦
سپهدارشان رستم پهلوان
#205
سپهکش چو رستم سپهدار طوس
✦
بابر اندر اورده آوای کوس
#206
چو رستم بدست تو گردد تباه
✦
نیابد سپهر اندرین مرز راه
#207
همه مرز را رنج زویست و بس
✦
تو باش اندرین کار فریادرس
#208
گر او را بدست تو آید زمان
✦
شود رام روی زمین بی‌گمان
#209
من از پادشاهی آباد خویش
✦
نه برگیرم از رنج یک رنج بیش
#210
دگر نیمه دیهیم و گنج آن تست
✦
که امروز پیگار و رنج آن تست
#211
نهادند بر نامه بر مهر شاه
✦
چو برزد سر از برج خرچنگ ماه
#212
کمر بست شیده ز پیش پدر
✦
فرستاده او بود و تیمار بر
#213
بکردار آتش ز بیم گزند
✦
بیامد بنزدیک پولادوند
#214
برو آفرین کرد و نامه بداد
✦
همه کار رستم برو کرد یاد
#215
که رستم بیامد ز ایران بجنگ
✦
ابا او سپاهی بسان پلنگ
#216
ببند اندر آورد کاموس را
✦
چو خاقان و منشور و فرطوس را
#217
اسیران بسیار و پیلان رمه
✦
فرستاد یکسر بایران همه
#218
کنارنگ و جنگ‌آوران را بخواند
✦
ز هر گونه‌ای داستانها براند
#219
بدیشان بگفت انچ در نامه بود
✦
جهانگیر برنا و خودکامه بود
#220
بفرمود تا کوس بیرون برند
✦
سراپردهٔ او به هامون برند
#221
سپاه انجمن شد بکردار دیو
✦
برآمد ز گردان لشکر غریو
#222
درفش از پس و پیش پولادوند
✦
سپردار با ترکش و با کمند
#223
فرود آمد از کوه و بگذاشت آب
✦
بیامد بنزدیک افراسیاب
#224
پذیره شدندش یکایک سپاه
✦
تبیره برآمد ز درگاه شاه
#225
ببر در گرفتش جهاندیده مرد
✦
ز کار گذشته بسی یاد کرد
#226
بگفت آنک تیمار ترکان ز کیست
✦
سرانجام درمان این کار چیست
#227
خرامان بایوان خسرو شدند
✦
برای و باندیشهٔ نو شدند
#228
سخن راند هر گونه افراسیاب
✦
ز کار درنگ و ز بهر شتاب
#229
ز خون سیاوش که بر دست اوی
✦
چه آمد ز پرخاش وز گفت و گوی
#230
ز خاقان و منشور و کاموس گرد
✦
گذشته سخنها همه برشمرد
#231
بگفت آنک این رنجم از یک تنست
✦
که او را پلنگینه پیراهنست
#232
نیامد سلیحم بدو کارگر
✦
بران ببر و آن خود و چینی سپر
#233
بیابان سپردی و راه دراز
✦
کنون چارهٔ کار او را بساز
#234
پر اندیشه شد جان پولادوند
✦
که آن بند را چون شود کاربند
#235
چنین داد پاسخ بافراسیاب
✦
که در جنگ چندین نباید شتاب
#236
گر آنست رستم که مازندران
✦
تبه کرد و بستد بگرز گران
#237
بدرید پهلوی دیو سپید
✦
جگرگاه پولاد غندی و بید
#238
مرا نیست پایاب با جنگ اوی
✦
نیارم ببد کردن آهنگ اوی
#239
تن و جان من پیش رای تو باد
✦
همیشه خرد رهنمای تو باد
#240
من او را بر اندیشه دارم بجنگ
✦
بگردش بگردم بسان پلنگ
#241
تو لشکر برآغال بر لشکرش
✦
بانبوه تا خیره گردد سرش
#242
مگر چاره سازم و گر نی بدست
✦
بر و یال او را نشاید شکست
#243
ازو شاد شد جان افراسیاب
✦
می روشن آورد و چنگ و رباب
#244
بدانگه که شد مست پولادوند
✦
چنین گفت با او ببانگ بلند
#245
که من بر فریدون و ضحاک و جم
✦
خور و خواب و آرام کردم دژم
#246
برهمن بترسد ز آواز من
✦
وزین لشکر گردن‌افراز من
#247
من این زابلی را بشمشیر تیز
✦
برآوردگه بر کنم ریز ریز

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: