🦅 IRANLORE | ایران‌نامه
✦
✦
✦
✦
دوره پهلوانی (کیانیان)

داستان خاقان چین

❖
284 بیت در این گفتار
برای مشاهده شناسنامه، معنی و هم‌پُرسی با سیمرغ روی هر بیت کلیک کنید
بخش ۴ - پیران نزد رستم: گله از خون سیاوش و پیشنهاد آشتی، لاف شنگل و صف‌آرایی دو سپاه
پیران ویسه، سپهسالار پراندوه توران، با دلی نگران و لرزان از هیبت رستم دستان، گام به پیش نهاد تا در میان دو سپاه با جهان‌پهلوان گفتگو کند. او که خود را زجرکشیدهٔ مکر گرسیوز و بی‌عدالتی افراسیاب می‌دانست، با رستم از ستمی که بر سیاوش پاک‌نهاد رفت نالید و گواهی داد که جان فرنگیس و کیخسرو را از چنگال افراسیاب رهانیده است. پیران خواهان آشتی بود و خود را بیگناه از خون سیاوش می‌خواند. رستم با فخامت و خردمندی پاسخ داد که اگر تورانیان گناهکاران و عاملان قتل سیاوش را بند کرده و تحویل دهند، و اگر پیران خود به دربار کی‌خسرو بیاید، راه آشتی باز خواهد بود. اما پیران نیک می‌دانست که خویشان و بزرگان توران هرگز به چنین شرطی گردن نخواهند نهاد.

چون پیران به لشکرگاه توران و خاقان چین بازگشت، حقیقتِ هولناکِ قدرت رستم را بر همگان آشکار ساخت و تحذیر داد که هیچ دلاوری تاب ایستادگی در برابر گرز سام و رخش بادپا را ندارد. اما شنگل، شهریار هند، لاف‌زنان پیش آمد و پهلوانی رستم را خوار شمرد و وعده داد که سحرگاهان با تیغ و تیر خویش سر از تن جهان‌پهلوان جدا خواهد کرد. هومان و کلباد از این ادعای بی‌مایه بیمناک شدند، ولی چرخ گردون راه نبرد را هموار کرده بود. در سوی دیگر، رستم با پهلوانان ایران چون گودرز، طوس، گیو و بیژن به مشاوره نشست؛ گودرز رستم را از فریبکاری‌های دیرینهٔ پیران بیم داد و رستم نیز پذیرفت که اگرچه پیران حق نیکی بر گردن کیخسرو دارد، اما در میدان کارزار چشم بر حقیقت نخواهد بست. با برآمدن خورشید، طبل نبرد کوبیده شد و دو سپاه چون دو دریای خروشان از خیل سواران، فیلان جنگی و تیراندازان، رو در روی یکدیگر صف‌آرایی کردند.
#1
همی رفت پیران پر از درد و بیم
✦
شد از کار رستم دلش به دو نیم
#2
بیامد بنزدیک ایران سپاه
✦
خروشید کای مهتر رزم خواه
#3
شنیدم کزین لشکر بی شمار
✦
مرا یاد کردی بهنگام کار
#4
خرامیدم از پیش آن انجمن
✦
بدین انجمن تا چه خواهی ز من
#5
بدو گفت رستم که نام تو چیست
✦
بدین آمدن رای و کام تو چیست
#6
چنین داد پاسخ که پیران منم
✦
سپهدار این شیر گیران منم
#7
ز هومان ویسه مرا خواستی
✦
بخوبی زبان را بیاراستی
#8
دلم تیز شد تا تو از مهتران
✦
کدامی ز گردان جنگ آوران
#9
بدو گفت من رستم زابلی
✦
زره‌دار با خنجر کابلی
#10
چو بشنید پیران ز پیش سپاه
✦
بیامد بر رستم کینه خواه
#11
بدو گفت رستم که ای پهلوان
✦
درودت ز خورشید روشن روان
#12
هم از مادرش دخت افراسیاب
✦
که مهر تو بیند همیشه بخواب
#13
بدو گفت پیران که ای پیلتن
✦
درودت ز یزدان و از انجمن
#14
ز نیکی دهش آفرین بر تو باد
✦
فلک را گذر بر نگین تو باد
#15
ز یزدان سپاس و بدویم پناه
✦
که دیدم ترا زنده بر جایگاه
#16
زواره فرامرز و زال سوار
✦
که او ماند از خسروان یادگار
#17
درستند و شادان دل و سرفراز
✦
کزیشان مبادا جهان بی‌نیاز
#18
بگویم ترا گر نداری گران
✦
گله کردن کهتر از مهتران
#19
بکشتم درختی بباغ اندرون
✦
که بارش کبست آمد و برگ خون
#20
ز دیده همی آب دادم برنج
✦
بدو بد مرا زندگانی و گنج
#21
مرا زو همه رنج بهر آمدست
✦
کزو بار تریاک زهر آمدست
#22
سیاوش مرا چون پدر داشتی
✦
به پیش بدیها سپر داشتی
#23
بسا درد و سختی و رنجا که من
✦
کشیدم ازان شاه و زان انجمن
#24
گوای من اندر جهان ایزدست
✦
گوا خواستن دادگر را بدست
#25
که اکنون برآمد بسی روزگار
✦
شنیدم بسی پند آموزگار
#26
که شیون نه برخاست از خان من
✦
همی آتش افروزد از جان من
#27
همی خون خروشم بجای سرشک
✦
همیشه گرفتارم اندر پزشک
#28
ازین کار بهر من آمد گزند
✦
نه بر آرزو گشت چرخ بلند
#29
ز تیره شب و دیده‌ام نیست شرم
✦
که من چند جوشیده‌ام خون گرم
#30
ز کار سیاوش چو آگه شدم
✦
ز نیک و ز بد دست کوته شدم
#31
میان دو کشور دو شاه بلند
✦
چنین خوارم و زار و دل مستمند
#32
فرنگیس را من خریدم بجان
✦
پدر بر سر آورده بودش زمان
#33
بخانه نهانش همی داشتم
✦
برو پشت هرگز نه برگاشتم
#34
بپاداش جان خواهد از من همی
✦
سر بدگمان خواهد از من همی
#35
پر از دردم ای پهلوان از دو روی
✦
ز دو انجمن سر پر از گفتگوی
#36
نه راه گریزست ز افراسیاب
✦
نه جای دگر دارم آرام و خواب
#37
همم گنج و بوم است و هم چارپای
✦
نبینم همی روی رفتن بجای
#38
پسر هست و پوشیده‌رویان بسی
✦
چنین خسته و بستهٔ هر کسی
#39
اگر جنگ فرماید افراسیاب
✦
نماند که چشم اندر آید بخواب
#40
بناکام لشکر بباید کشید
✦
نشاید ز فرمان او آرمید
#41
بمن بر کنون جای بخشایشست
✦
سپاه اندر آوردن آرایشست
#42
اگر نیستی بر دلم درد و غم
✦
ازین تخمه جز کشتن پیلسم
#43
جز او نیز چندی دلیر و جوان
✦
که در جنگ سیر آمدند از روان
#44
ازین پس مرا بیم جانست نیز
✦
سخن چند گویم ز فرزند و چیز
#45
به پیروزگر بر تو ای پهلوان
✦
که از من نباشی خلیده‌روان
#46
ز خویشان من بد نداری نهان
✦
براندیشی از کردگار جهان
#47
بروشن روان سیاوش که مرگ
✦
مرا خوشتر از جوشن و تیغ و ترگ
#48
گر ایدونکه جنگی بود هم گروه
✦
تلی کشته بینی ببالای کوه
#49
کشانی و سقلاب و شگنی و هند
✦
ازین مرز تا پیش دریای سند
#50
ز خون سیاوش همه بیگناه
✦
سپاهی کشیده بدین رزمگاه
#51
ترا آشتی بهتر آید که جنگ
✦
نباید گرفتن چنین کار تنگ
#52
نگر تا چه بینی تو داناتری
✦
برزم دلیران تواناتری
#53
ز پیران چو بشنید رستم سخن
✦
نه بر آرزو پاسخ افگند بن
#54
بدو گفت تا من بدین رزمگاه
✦
کمر بسته‌ام با دلیران شاه
#55
ندیدستم از تو به جز راستی
✦
ز ترکان همه راستی خواستی
#56
پلنگ این شناسد که پیکار و جنگ
✦
نه خوبست و داند همی کوه و سنگ
#57
چو کین سر شهریاران بود
✦
سر و کار با تیرباران بود
#58
کنون آشتی را دو راه ایدرست
✦
نگر تا شما را چه اندرخورست
#59
یکی آنک هر کس که از خون شاه
✦
بگسترد بر خیره این رزمگاه
#60
ببندی فرستی بر شهریار
✦
سزد گر نفرماید این کارزار
#61
گنهکار خون سر بیگناه
✦
سزد گر نباشد بدین رزمگاه
#62
و دیگر که با من ببندی کمر
✦
بیایی بر شاه پیروزگر
#63
ز چیزی که ایدر بمانی همی
✦
تو آن را گرانمایه دانی همی
#64
بجای یکی ده بیابی ز شاه
✦
مکن یاد بنگاه توران سپاه
#65
بدل گفت پیران که ژرفست کار
✦
ز توران شدن پیش آن شهریار
#66
دگر چون گنه کار جوید همی
✦
دل از بیگناهان بشوید همی
#67
بزرگان و خویشان افراسیاب
✦
که با گنج و تختند و با جاه و آب
#68
ازین در کجا گفت یارم سخن
✦
نه سر باشد این آرزو را نه بن
#69
چو هومان و کلباد و فرشیدورد
✦
کجا هست گودرز زیشان بدرد
#70
همه زین شمارند و این روی نیست
✦
مر این آب را در جهان جوی نیست
#71
مرا چارهٔ خویش باید گرفت
✦
ره جست را پیش باید گرفت
#72
بدو گفت پیران که ای پهلوان
✦
همیشه جوان باش و روشن‌روان
#73
شوم بازگویم بگردان همین
✦
بمنشور و شنگل بخاقان چین
#74
هیونی فرستم بافراسیاب
✦
بگویم سرش را برآرم ز خواب
#75
و زانجا بیامد بلشکر چو باد
✦
کسی را که بودند ویسه نژاد
#76
یکی انجمن کرد و بگشاد راز
✦
چنین گفت کامد نشیب و فراز
#77
بدانید کین شیر دل رستمست
✦
جهانگیر و از تخمهٔ نیرمست
#78
بزرگان و شیران زابلستان
✦
همه نامداران کابلستان
#79
چنو کینه‌ور باشد و رهنمای
✦
سواران گیتی ندارند پای
#80
چو گودرز کشواد و چون گیو و طوس
✦
بناکام رزمی بود با فسوس
#81
ز ترکان گنهکار خواهد همی
✦
دل از بیگناهان بکاهد همی
#82
که دانی که ایدر گنهکار نیست
✦
دل شاه ازو پر ز تیمار نیست
#83
نگه کن که این بوم ویران شود
✦
بکام دلیران ایران شود
#84
نه پیر و جوان ماند ایدر نه شاه
✦
نه گنج و سپاه و نه تخت و کلاه
#85
همی گفتم این شوم بیداد را
✦
که چندین مدار آتش و باد را
#86
که روزی شوی ناگهان سوخته
✦
خرد سوخته چشم دل دوخته
#87
نکرد آن جفاپیشه فرمان من
✦
نه فرمان این نامدار انجمن
#88
بکند این گرانمایگان را ز جای
✦
نزد با دلیر و خردمند رای
#89
ببینی که نه شاه ماند نه تاج
✦
نه پیلان جنگی نه این تخت عاج
#90
بدین شاددل شاه ایران بود
✦
غم و درد بهر دلیران بود
#91
دریغ آن دلیران و چندین سپاه
✦
که با فر و برزند و با تاج و گاه
#92
بتاراج بینی همه زین سپس
✦
نه برگردد از رزمگه شاد کس
#93
بکوبند ما را بنعل ستور
✦
شود آب این بخت بیدار شور
#94
ز هومان دل من بسوزد همی
✦
ز رویین روان برفروزد همی
#95
دل رستم آگنده از کین اوست
✦
بروهاش یکسر پر از چین اوست
#96
پر از غم شوم پیش خاقان چین
✦
بگویم که ما را چه آمد ز کین
#97
بیامد بنزدیک خاقان چو گرد
✦
پر از خون رخ و دیده پر آب زرد
#98
سراپردهٔ او پر از ناله دید
✦
ز خون کشته بر زعفران لاله دید
#99
ز خویشان کاموس چندی سپاه
✦
بنزدیک خاقان شده دادخواه
#100
همی گفت هر کس که افراسیاب
✦
ازین پس بزرگی نبیند بخواب
#101
چرا کین پی افگند کش نیست مرد
✦
که آورد سازد بروز نبرد
#102
سپاه کشانی سوی چین شویم
✦
همه دیده پر آب و باکین شویم
#103
ز چین و ز بربر سپاه آوریم
✦
که کاموس را کینه‌خواه آوریم
#104
ز بزگوش و سگسار و مازندران
✦
کس آریم با گرزهای گران
#105
مگر سیستان را پر آتش کنیم
✦
بریشان شب و روز ناخوش کنیم
#106
سر رستم زابلی را بدار
✦
برآریم بر سوگ آن نامدار
#107
تنش را بسوزیم و خاکسترش
✦
همی برفشانیم گرد درش
#108
اگر کین همی جوید افراسیاب
✦
نه آرام باید که یابد نه خواب
#109
همی از پی دوده هر کس بدرد
✦
ببارید بر ارغوان آب زرد
#110
چو بشنید پیران دلش خیره گشت
✦
ز آواز ایشان رخش تیره گشت
#111
بدل گفت کای زار و بیچارگان
✦
پر از درد و تیمار و غمخوارگان
#112
ندارید ازین اگهی بی‌گمان
✦
که ایدر شما را سرآمد زمان
#113
ز دریا نهنگی بجنگ آمدست
✦
که جوشنش چرم پلنگ آمدست
#114
بیامد بخاقان چنین گفت باز
✦
که این رزم کوتاه ما شد دراز
#115
از این نامداران هر کشوری
✦
ز هر سو که بد نامور مهتری
#116
بیاورد و این رنجها شد به باد
✦
کجا خیزد از کار بیداد داد
#117
سر شاه کشور چنین گشته شد
✦
سیاوش بر دست او کشته شد
#118
بفرمان گرسیوز کم خرد
✦
سر اژدها را کسی نسپرد
#119
سیاوش جهاندار و پرمایه بود
✦
ورا رستم زابلی دایه بود
#120
هر آنگه که او جنگ و کین آورد
✦
همی آسمان بر زمین آورد
#121
نه چنگ پلنگ و نه خرطوم پیل
✦
نه کوه بلند و نه دریای نیل
#122
بسندست با او به آوردگاه
✦
چو آورد گیرد به پیش سپاه
#123
یکی رخش دارد بزیر اندرون
✦
که گویی روان شد که بیستون
#124
کنون روز خیره نباید شمرد
✦
که دیدند هر کس ازو دستبرد
#125
یکی آتش آمد ز چرخ کبود
✦
دل ما شد از تف او پر ز دود
#126
کنون سر بسر تیزهش بخردان
✦
بخوانید با موبدان و ردان
#127
ببینید تا چارهٔ کار چیست
✦
بدین رزمگه مرد پیکار کیست
#128
همی رای باید که گردد درست
✦
از آغاز کینه نبایست جست
#129
مگر زین بلا سوی کشور شویم
✦
اگر چند با بخت لاغر شویم
#130
ز پیران غمی گشت خاقان چین
✦
بسی یاد کرد از جهان آفرین
#131
بدو گفت ما را کنون چیست روی
✦
چو آمد سپاهی چنین جنگجوی
#132
چنین گفت شنگل که ای سرفراز
✦
چه باید کشیدن سخنها دراز
#133
بیاری افراسیاب آمدیم
✦
ز دشت و ز دریای آب آمدیم
#134
بسی باره و هدیه‌ها یافتیم
✦
ز هر کشوری تیز بشتافتیم
#135
بیک مرد سگزی که آمد بجنگ
✦
چرا شد چنین بر شما کار تنگ
#136
ز یک مرد ننگست گفتن سخن
✦
دگرگونه‌تر باید افگند بن
#137
اگر گرد کاموس را زو زمان
✦
بیامد نباید شدن بدگمان
#138
سپیده‌دمان گرزها برکشیم
✦
وزین دشت یکسر سراندر کشیم
#139
هوا را چو ابر بهاران کنیم
✦
بریشان یکی تیرباران کنیم
#140
ز گرد سواران و زخم تبر
✦
نباید که داند کس از پای سر
#141
شما یکسره چشم بر من نهید
✦
چو من برخروشم دمید و دهید
#142
همانا که جنگ‌آوران صد هزار
✦
فزون باشد از ما دلیر و سوار
#143
ز یک تن چنین زار و پیچان شدیم
✦
همه پاک ناکشته بیجان شدیم
#144
چنان دان که او ژنده پیلست مست
✦
به آوردگه شیر گیرد بدست
#145
یکی پیل‌بازی نمایم بدوی
✦
کزان پس نیارد سوی رزم روی
#146
چو بشنید لشکر ز شنگل سخن
✦
جوان شد دل مرد گشته کهن
#147
بدو گفت پیران کانوشه بدی
✦
روان را بپیگار توشه بدی
#148
همه نامداران و خاقان چین
✦
گرفتند بر شاه هند آفرین
#149
چو پیران بیامد بپرده سرای
✦
برفتند پرمایه ترکان ز جای
#150
چو هومان و نستیهن و بارمان
✦
که با تیغ بودند گر با سنان
#151
بپرسید هومان ز پیران سخن
✦
که گفتارشان بر چه آمد به بن
#152
همی آشتی را کند پایگاه
✦
و گر کینه جوید سپاه از سپاه
#153
بهومان بگفت آنچ شنگل بگفت
✦
سپه گشت با او به پیگار جفت
#154
غمی گشت هومان ازان کار سخت
✦
برآشفت با شنگل شوربخت
#155
به پیران چنین گفت کز آسمان
✦
گذر نیست تا بر چه گردد زمان
#156
بیامد بره پیش کلباد گفت
✦
که شنگل مگر با خرد نیست جفت
#157
بباید شدن یک زمان زین میان
✦
نگه کرد باید بسود و زیان
#158
ببینی کزین لشکر بی‌کران
✦
جهانگیر و با گرزهای گران
#159
دو بهره بود زیر خاک اندرون
✦
کفن جوشن و ترگ شسته بخون
#160
بدو گفت کلباد ای تیغ زن
✦
چنین تا توان فال بد را مزن
#161
تن خویش یکباره غمگین مکن
✦
مگر کز گمان دیگر اید سخن
#162
بنا آمده کار دل را بغم
✦
سزد گر نداری نباشی دژم
#163
وزین روی رستم یلان را بخواند
✦
سخنهای بایسته چندی براند
#164
چو طوس و چو گودرز و رهام و گیو
✦
فریبرز و گستهم و خراد نیو
#165
چو گرگین کارآزموده سوار
✦
چو بیژن فروزندهٔ کارزار
#166
تهمتن چنین گفت با بخردان
✦
هشیوار و بیدار دل موبدان
#167
کسی را که یزدان کند نیکبخت
✦
سزاوار باشد ورا تاج و تخت
#168
جهانگیر و پیروز باشد بجنگ
✦
نباید که بیند ز خود زور چنگ
#169
ز یزدان بود زور ما خود کییم
✦
بدین تیره خاک اندرون بر چییم
#170
بباید کشیدن گمان از بدی
✦
ره ایزدی باید و بخردی
#171
که گیتی نماند همی بر کسی
✦
نباید بدو شاد بودن بسی
#172
همی مردمی باید و راستی
✦
ز کژی بود کمی و کاستی
#173
چو پیران بیامد بر من دمان
✦
سخن گفت با درد دل یک زمان
#174
که از نیکوی با سیاوش چه کرد
✦
چه آمد برویش ز تیمار و درد
#175
فرنگیس و کیخسرو از اژدها
✦
بگفتار و کردار او شد رها
#176
ابا آنک اندر دلم شد درست
✦
که پیران بکین کشته آید نخست
#177
برادرش و فرزند در پیش اوی
✦
بسی با گهر نامور خویش اوی
#178
ابر دست کیخسرو افراسیاب
✦
شود کشته این دیده‌ام من بخواب
#179
گنهکار یک تن نماند بجای
✦
مگر کشته افگنده در زیر پای
#180
و لیکن نخواهم که بر دست من
✦
شود کشته این پیر با انجمن
#181
که او را به جز راستی پیشه نیست
✦
ز بد بر دلش راه اندیشه نیست
#182
گر ایدونک باز آرد این را که گفت
✦
گناه گذشته بباید نهفت
#183
گنهکار با خواسته هرچ بود
✦
سپارد بما کین نباید فزود
#184
ازین پس مرا جای پیکار نیست
✦
به از راستی در جهان کار نیست
#185
ورین نامداران ابا تخت و پیل
✦
سپاهی بدین سان چو دریای نیل
#186
فرستند نزدیک ما تاج و گنج
✦
ازایشان نباشیم زین پس برنج
#187
نداریم گیتی بکشتن نگاه
✦
که نیکی‌دهش را جز اینست راه
#188
جهان پر ز گنجست و پر تاج و تخت
✦
نباید همه بهر یک نیک‌بخت
#189
چو بشنید گودرز بر پای خاست
✦
بدو گفت کای مهتر راد و راست
#190
ستون سپاهی و زیبای گاه
✦
فروزان بتو شاه و تخت و کلاه
#191
سر مایهٔ تست روشن خرد
✦
روانت همی از خرد بر خورد
#192
ز جنگ آشتی بی‌گمان بهترست
✦
نگه کن که گاوت بچرم اندرست
#193
بگویم یکی پیش تو داستان
✦
کنون بشنو از گفتهٔ باستان
#194
که از راستی جان بدگوهران
✦
گریزد چو گردون ز بار گران
#195
گر ایدونک بیچاره پیمان کند
✦
بکوشد که آن راستی بشکند
#196
چو کژ آفریدش جهان آفرین
✦
تو مشنو سخن زو و کژی مبین
#197
نخستین که ما رزمگه ساختیم
✦
سخن رفت زین کار و پرداختیم
#198
ز پیران فرستاده آمد برین
✦
که بیزارم از دشت وز رنج و کین
#199
که من دیده دارم همیشه پر آب
✦
ز گفتار و کردار افراسیاب
#200
میان بسته‌ام بندگی شاه را
✦
نخواهم بر و بوم و خرگاه را
#201
بسی پند و اندرز بشنید و گفت
✦
کزین پس نباشد مرا جنگ جفت
#202
شوم گفت بپسیچم این کار تفت
✦
بخویشان بگویم که ما را چه رفت
#203
مرا تخت و گنجست و هم چارپای
✦
بدیشان نمایم سزاوار جای
#204
چو گفت این بگفتیم کاری رواست
✦
بتوران ترا تخت و گنج و نواست
#205
یکی گوشه‌ای گیر تا نزد شاه
✦
ز تو آشکارا نگردد گناه
#206
بگفتیم و پیران برین بازگشت
✦
شب تیره با دیو انباز گشت
#207
هیونی فرستاد نزدیک شاه
✦
که لشکر برآرای کامد سپاه
#208
تو گفتی که با ما نگفت این سخن
✦
نه سر بود ازان کار هرگز نه بن
#209
کنون با تو ای پهلوان سپاه
✦
یکی دیگر افگند بازی براه
#210
جز از رنگ و چاره نداند همی
✦
ز دانش سخن برفشاند همی
#211
کنون از کمند تو ترسیده شد
✦
روا بد که ترسیده از دیده شد
#212
همه پشت ایشان بکاموس بود
✦
سپهبد چو سگسار و فر طوس بود
#213
سر بخت کاموس برگشته دید
✦
بخم کمند اندرش کشته دید
#214
در آشتی جوید اکنون همی
✦
نیارد نشستن بهامون همی
#215
چو داند که تنگ اندر آمد نشیب
✦
بکار آورد بند و رنگ و فریب
#216
گنهکار با گنج و با خواسته
✦
که گفته‌ست پیش آرم آراسته
#217
ببینی که چون بردمد زخم کوس
✦
بجنگ اندر آید سپهدار طوس
#218
سپهدار پیران بود پیش رو
✦
که جنگ آورد هر زمان نوبنو
#219
دروغست یکسر همه گفت اوی
✦
نشاید جز از اهرمن جفت اوی
#220
اگر بشنوی سر بسر پند من
✦
نگه کن ببهرام فرزند من
#221
سپه را بدان چاره اندر نواخت
✦
ز گودرزیان گورستانی بساخت
#222
که تا زنده‌ام خون سرشک منست
✦
یکی تیغ هندی پزشک منست
#223
چو بشنید رستم بگودرز گفت
✦
که گفتار تو با خرد باد جفت
#224
چنین است پیران و این راز نیست
✦
که او نیز با ما هم‌آواز نیست
#225
ولیکن من از خوب کردار اوی
✦
نجویم همی کین و پیکار اوی
#226
نگه کن که با شاه ایران چه کرد
✦
ز کار سیاوش چه تیمار خورد
#227
گر از گفتهٔ خویش باز آید اوی
✦
بنزدیک ما رزم‌ساز آید اوی
#228
بفتراک بر بسته دارم کمند
✦
کجا ژنده پیل اندرآرم ببند
#229
ز نیکو گمان اندر آیم نخست
✦
نباید مگر جنگ و پیکار جست
#230
چنو باز گردد ز گفتار خویش
✦
ببیند ز ما درد و تیمار خویش
#231
برو آفرین کرد گودرز و طوس
✦
که خورشید بر تو ندارد فسوس
#232
بنزدیک تو بند و رنگ و دروغ
✦
سخنهای پیران نگیرد فروغ
#233
مباد این جهان بی سرو تاج شاه
✦
تو بادی همیشه ورا پیش‌گاه
#234
چنین گفت رستم که شب تیره گشت
✦
ز گفتارها مغزها خیره گشت
#235
بباشیم و تا نیم‌شب می خوریم
✦
دگر نیمه تیمار لشکر بریم
#236
ببینیم تا کردگار جهان
✦
برین آشکارا چه دارد نهان
#237
بایرانیان گفت کامشب بمی
✦
یکی اختری افگنم نیک‌پی
#238
که فردا من این گرز سام سوار
✦
بگردن بر آرم کنم کارزار
#239
از ایدر بران سان شوم سوی جنگ
✦
بدانگه کجا پای دارد نهنگ
#240
سراپرده و افسر و گنج و تاج
✦
همان ژنده پیلان و هم تخت عاج
#241
بیارم سپارم بایرانیان
✦
اگر تاختن را ببندم میان
#242
برآمد خروشی ز جای نشست
✦
ازان نامداران خسروپرست
#243
سوی خیمهٔ خویش رفتند باز
✦
بخواب و بآسایش آمد نیاز
#244
چو خورشید بنمود رخشان کلاه
✦
چو سیمین سپر دید رخسار ماه
#245
بترسید ماه از پی گفت و گوی
✦
بخم اندر امد بپوشید روی
#246
تبیره برآمد ز درگاه طوس
✦
شد از گرد اسپان زمین ابنوس
#247
زمین نیلگون شد هوا پر ز گرد
✦
بپوشید رستم سلیح نبرد
#248
سوی میمنه پور کشواد بود
✦
که با جوشن و گرز پولاد بود
#249
فریبرز بر میسره جای جست
✦
دل نامداران ز کینه بشست
#250
بقلب اندرون طوس نوذر بپای
✦
نماند آن زمان بر زمین نیز جای
#251
تهمتن بیامد بپیش سپاه
✦
که دارد یلان را ز دشمن نگاه
#252
و زان روی خاقان بقلب اندرون
✦
ز پیلان زمین چون کهٔ بیستون
#253
ابر میمنه کندر شیر گیر
✦
سواری دلاور بشمشیر و تیر
#254
سوی میسره جنگ دیده گهار
✦
زمین خفته در زیر نعل سوار
#255
همی گشت پیران به پیش سپاه
✦
بیامد بر شنگل رزم‌خواه
#256
بدو گفت کای نامبردار هند
✦
ز بربر بفرمان تو تا بسند
#257
مرا گفته بودی که فردا پگاه
✦
ز هر سو بجنگ اندر آرم سپاه
#258
وزان پس ز رستم بجویم نبرد
✦
سرش را ز ابر اندرآرم بگرد
#259
بدو گفت شنگل من از گفت خویش
✦
نگردم نبینی ز من کم و بیش
#260
هم اکنون شوم پیش این گرد گیر
✦
تنش را کنم پاره پاره بتیر
#261
ازو کین کاموس جویم بجنگ
✦
بایرانیان بر کنم کار تنگ
#262
هم آنگه سپه را بسه بهر کرد
✦
بزد کوس وز دشت برخاست گرد
#263
برفتند یک بهره با ژنده پیل
✦
سپه بود صف برکشیده دو میل
#264
سر پیلبان پر ز رنگ و نگار
✦
همه پاک با افسر و گوشوار
#265
بیاراسته گردن از طوق زر
✦
میان بند کرده بزرین کمر
#266
فروهشته از پیل دیبای چین
✦
نهاده برو تخت و مهدی زرین
#267
برآمد دم نالهٔ کرنای
✦
برفتند پیلان جنگی ز جای
#268
بیامد سوی میسره سی هزار
✦
سواران گردنکش و نیزه‌دار
#269
سوی میمنه سی هزار دگر
✦
کمان برگرفتند و چینی سپر
#270
بقلب اندرون پیل و خاقان چین
✦
همی برنوشتند روی زمین
#271
جهان سربسر آهنین گشته بود
✦
بهر جایگه‌بر تلی کشته بود
#272
ز بس نالهٔ نای و بانگ درای
✦
زمین و زمان اندر آمد ز جای
#273
ز جوش سواران و از دار و گیر
✦
هوا دام کرگس بد از پر تیر
#274
کسی را نماند اندر آن دشت هوش
✦
ز بانگ تبیره شده کره گوش
#275
همی گشت شنگل میان دو صف
✦
یکی تیغ هندی گرفته بکف
#276
یکی چتر هندی بسر بر بپای
✦
بسی مردم از دنبر و مرغ و مای
#277
پس پشت و دست چپ و دست راست
✦
بجنگ اندر آورده زان سو که خواست
#278
چو پیران چنان دید دل شاد کرد
✦
ز رزم تهمتن دل آزاد کرد
#279
بهومان چنین گفت کامروز کار
✦
بکام دل ما کند روزگار
#280
بدین ساز و چندین سوار دلیر
✦
سرافراز هر یک بکردار شیر
#281
تو امروز پیش صف اندر مپای
✦
یک امروز و فردا مکن رزم رای
#282
پس پشت خاقان چینی بایست
✦
که داند ترا با سواری دویست
#283
که گر زابلی با درفش سیاه
✦
ببیند ترا کار گردد تباه
#284
ببینیم تا چون بود کار ما
✦
چه بازی کند بخت بیدار ما

شناسنامه و تفسیر بیت

ترجمه انگلیسی:

معنی روان:

ابعاد ادبی و روایی:
موجودیت‌های نام‌برده:
رهنما
هم‌سخن رازهای کهن و راهنمای شاهنامه
درود بر شما، پویندهٔ کارنامهٔ کهن! من «رهنما» هستم؛ همراه شما در شناخت پهلوانان، شهریاران، دیوان، جانوران شگفت و بازخوانی ابیات شاهنامه فردوسی. از هر گوشهٔ این حماسه بپرسید تا با هم به بازخوانی آن بنشینیم.
پیشنهادهای خوانش: